Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 638

?'ססר])ר'00 190273 012. 34 (329) זײם 638? צײפונג איז װאדשע? א ז א ר קאהאן1װז)רשזז גג יאד ײדישע םאג ביםאעכװײז ה$מ זיך די רעדאקציע סון ״װענ״ נעא$זט ״מיס־ רײםן״ פונם ׳עטראם און בײ נאר-װיכט־קע נעסעעני׳טן האט מען שױן נענעבן צװײ־שפאאטיקע ״קעפ״. װען מיהאט מיך אנהויב ױני!19111 ארויסנעיםיקט אאס׳ספעציעאן ׳םאיח צום ביאאיםטאקער פאנ- דאם, האט מען איבער מײן• עחםטער קאדעםפאנדענץ פיז 2 װני ווס(>1 גענעבן א צװײיצפאאט׳קן סי-פונקטאװן ״קאפ״: ״ביאאיםטא־ קעד פאניאם״. און ני׳עט באױז אויט דער נריים פזן דער ׳עריפט, אדער א-ויט די ־עפארטן א׳ז דעד ״װענ״ געװען זײער װײט פון אונזערע הײנטי־ קע ה׳ענות. אפ׳או די ״קעפ״ נופא זענען נעװען גאר אנדערע, זײער־ טרוקענע אן װײניק־אנציענדיק. אויױ דער נרזיסער ער׳עטער זײט האט מען געא״ענט אזעאכע קעפ: ״טעאענראמע;״, ״פון אויםאאנד״, ״ברױו פו;...״, א א״ט־ארטיקא, װעאכער פאענט ויך אנהויבן צום םוף פדן דער ער׳עטער זײט מיט א קאײן קעפא און נעװיינאעך ארינערנײן א׳יס דער צװײטער זײט. אויך דער ערשטער זײט פאענט אויך גײן טענאעך א פעאיע־ טאן אונטעדן ׳שטריך. אפט פאעגט עם זיך אויך אריבערציען אויוי דער צװ״טער זײט. אין פעאיעטאנען פאענט נעדרוקט װערן מערםטנם בעאעטדיםטיק. זעאמענער: א פאפואער־װיסנשאפטאעכער פעאיעטאן, א רעצענזיע, אדער א נעזעאשאפטאעכער פעאיעטאן. ארטיקאען פאעגן זיך אויך געפינען אויה דער צװײטער, אויןס דער דריטער און אפט אפיאו אויף דער פעדטער זײט, אזיסגעמישט צװי׳םן א בדױו פון אויםאאנד, כראניק פון אאנד, אדער פזן װאר׳שע. אויס דער פערטער זײט פאענן זיך אפט דרוקן ערנםטע װיםנ׳םאפט־ אענע ארטיקאען צוזאמען מיט א״כטע קאײנע פעאיעטאנען, אדער כ־אניר!. יעדער נומער האט געװײנאעך אנטהאאטן: א פאר ארטיקאען אין פעאיעטאנע;, א פאר בריװ פון אויםאאנד און פון אינאאנד, א פדעסע־איבערזיכט און פארטײדענע אינפארמאציעפ. די ער׳םטע מיטארבעטעד פונם ״װענ״ זענען געװע;: דר. עאיאיטעװ, ה. ד נאמיעדנ, דר י. װארטםמאן, א. א. יאקובאװיט׳ט, א. ־טאפירא, דוד דרוק א. אנד א ה־ץ רעם פאענן דדוקן ארטיקאען און פעאיעטאנען: י א. פרץ (מעדםטנס אדטיקאען אונטעח פםעװ־ דאנים דר ׳צטיצער), ׳ג׳אום א׳ע דוד פרי׳שמאן, ׳טאום־עאיכם, מענדעאע מ׳כר פפרים (אין די איטערארי׳טע ב״אאנעם האט זיך געדדוקט מענדעאעס וװנדערבארע דערצײאוננ ״א גרויע האר״), יצהק נרינבוים, דאובן ברײני;, דר. בירנבוים, מ. ספעקטאר, דד. ׳ע. כערנפעאד, אברהם רײזען א אנד די'ארנאניזיר-אויםנאבן האבן אויך אײננע׳טאוננען א סך נעאט. די טעכניטע און אדמיניפטראטױוע פירונג איז ני׳שט נעװען קײן נאענצנדע. די רעדאקציע האט זיך נעפונען אויה אע׳ענע 31 (הײנט 27) און נעדרוקט האט מען דאם באאט אין אעװינםאנס דרו־ קע־ײ א׳יס אעיג׳נע ^־״ דאס איז נעװען, פאריטטײט זיך, אומפראקטיט און אומבאקװעם. דאם אאץ צוזאמען האט נורם געװע;, אז אין א פאר חד׳עים אד-ם האט זיך דער ״װענ״ נעמוזט פארמאכ;, נאכדעם, װי אינז׳ש. ,ױ־פא האט צונעאײנט א 25 טויזנט רובא. צבי פריאוצקי האט דאן נענומען ארנאניזירן די פאראאגס־ נעזעא׳עאפט ״ייםרזן״, צו וועאכער ער האט צונעצוינן אאם קאפיטא- איסט הי פעאםן און אנד '. א. פרץ איז דאן ארײננעטראטן אין רע־ דאקציע אאפ איטעראדי־טער אײטער די רעדאקציע איז רעארנאני־ זירט נע־ואי;. מען האט אײגגעארדנט די רעדאקציע, אדמיני־ םטדאצ־ע און דרוקערײ צוזאמען אייה פאנסקע 20. צו דעם יג׳טאב מיטא־בעטער קומט צו דער ױננער םטודענט נח פריאוצקי, וועאכער טרעט אדײן אין רעדאקציע אאס ׳עטענדיקער מיטארבעטער און מיטדעדאקטאר דער ״װעג״ אין ז״ן באנײטער רעדאקציע האט טוין מער ני׳סט נעהאט ארום זיך קאנצענטרירט אאע ײדייעע ׳טרײבעד, דער צוזאמענטטעא אבעי פון דער רעדאקציע איז געותן א מער־אעבעדי־ קעד אין עס זענען צונעקומען א״ניקע םער־רירעװדיקע מיטארבעטער די פיז־אנאמיע פון דער צײטונג האט זיך דאן אביםא געענ־ דעדט, דעי־ נומער פלעגט זיך אנהויבן מיט א אײטארטיקא. די םע־ דעם אז-טן א־יניטט (1 אװגוטט אויטן אאטן כטיא) 1005 א־ז דעי־׳צינען אין װא־׳סע ד• ע־׳צטע יידי׳טע ט ע ג א ע כ ע צײטונג ״דע־ װענ״. ״ך• ער״עטע ײד־׳טע טעגאעבע צײטונג אין פויאן״ — אזוי איז נע׳עטאנען א־ן קעפר — איז גענ־ינדעט געווארן דורך צבי פ ׳־ י א ו צ ק י. א פעטעי־בירע־ ז׳עוי־נאאיסט, א ׳עטענדיקעד מיטארבעטער און מ׳כ׳רעדאקטא־ פון ״המאיץ״, א מ־טארבעטעד אין די ײדי׳ס־ רוטי׳סע װאבנבאעטעד, האט עד אנהויב הײנטיקן יא־הונדערט נע־ נומען ז־ך באמיען אױיטצינעבן א טעניעכע צ־־טיננ א׳ן ־יד־׳ע, און *ו<* *<— א*ו א*< 2<ײ<-2רדג ג<נדײד<ײ ג<*ו^*ן ^רײ^די/ צב• פ־־אוצק• זיך גענימען מ׳עתדא ז״ן צי באקומען א דעראויבני׳ע אוי־ א טעגאעבע־ ײדי׳עער צײטונג אין װא־׳עע דאט איז אבער נ־׳עט נעװען אזוי נ־ינ:. ד־ צארייעע דענידוננ האט זיך ׳עטארק גע־ע־אקן פא־ א־־פקאעירונג א׳ן האט ני׳עט אזוי א״כט רעראויבט אדויטנעבן א צ״טונג, בפ־ט א ײדי׳ע בראט. די צא־־׳עע רענירונג האט אפ׳ע־ ני־עט נעהאט קײן צוטרו• צו אירע צענזא־ן א׳ן דע׳־יבער נעהאאטן פאר פדאקטי׳עער אכתח־אה נייעט צו דעראױבן ק״ן ײד־׳עע צײטונגע;. ע־־עט, װען עט האבן אין 1005 אננעהו־בן צו באאזן פדייעדע װיגטן, איז צב־ פד־אזצקין נערונגען צו באקומען א דעדאויבני׳ע אי־ויטצ׳נעבן א ײדי׳עע טענאעכע צ״טונג אין װאױעע. ע־ איז אנהויב 1005 נעקומען ק־ין װא־־עע מ־ט א קאנצעפיע א״ס א ט־ענאעבע־ ײרי׳עע־ צ־יטונג א-ן קע־עענע די דעראויבני־ע אר־־ן איז ־עו־ן נעװען א גרויטע זאך, אבער פזנ־עטטװענן האט מען דערצי געמוזט האבן נאך ״עפעס״ — געאט-מ־טאען. א׳ן דאט איז נ־׳עט נעװען קיין קא״נ־ק״ט. א״ס א ״ר׳״׳עד צ״ט־נג האט מען דאן נאך ני׳עט געקוקט׳, װ• טת= א״ס א נע־עעפט. עס האט אויטנעזען אין די א״נן פון דע־ נעזער׳־עאפט, װי עפעט העבע־ט. צ־ װאט מען רא,-ס צ־ג״; א ח־ץ מ־ט נערט, א־־ך מיט א ׳עט־קר אידעאא. גערט און א־דעאא זענען אבעי־ נ־׳ע־ט אזע׳לטע זאב;, װאט פא־ן ז־ך צוזאמע;. עט האט דע־יבע־ יאננ נע־ו־ע־ט, כ־ז עט האט ז־ך געפונען א מענט׳ע מ־ט נעאט א־ן א ׳ע־ט־קא א־דעאא־סט דע־צו, וועאכע־ זאא װערן װערן -ער א־״טגעבע־ פון דעד ע־׳עטע־ ײד־׳עעי־ טעגאעכעד צ״טוננ א׳ן װא-עע ענדאעך, האט־ ז־ך אזא מענט־ע געפינע;. דאט א־ז נעװע;: א־נז׳ע ־. ב א ־ פ א; ע־ א־ז נעװען א מ־עב־א, אן אנהענגע־ פון פא-עפ־־־טן כ־יד־נג א־ז ק־אטוד צװ־״ען ד־ ײר־׳־עע מאט;. ער האט א־־־ננעא״נט א פא־ צענדא־ק טו־זנט ־־בא א־ן דעס פא־ראג פון ״ײענ״ א־ן מען א־ז צוגעט־אטן דאט בראט א־־־טצ־נעבן א־ן װאריעע א־ז ארו־ט ־טע טענאעכע רוטייע׳, * * * ר־ ע-עטע ״ד־׳עע טענרעכע צ־־ט־ נענעכן געײארן או־טן מיטטעד פ־ן ־־ צ־־טונג׳ען א־ן פעטע־ב־י־ג. ט־י רו־טן או־טזען א־ן ט״ אויטן א־נהאאט א־ז דער ״װעו גע־וען נעמאבט או־טן מ־טטער פ־ן ״רעט׳ע״: ערנסט, ׳עװער, זאו אעך, א־טע־א־־׳ע-פ־כר־צ־סט־- אי־־ א נעהעריקן נױוא און או־ א־נזע־ע ה־־נט־קע באנ־־פן — אב־טא ראנגװײריק. דע־ פא־מאט א־ז נעװען נאד א נרויםער, אזוי װי אי ־ צי־ט־ננע;, במעט טאפיט װי די הײנט־קע נרו־ב ׳עע צ״ט־ננען ר־ צ־־ט־נג א׳ז רעד׳ע־נען ד־ גאנצע צ־־ט א 4 ז־־ט;. באי־ או־פן צװ־־טן ה־־יע האט דע־ פאי־יאנ אננעה־ױ צ־צוגעבן צ׳ט פ־״ט־ק-נומע־ א א־טע־א־־׳עע ב״ראנע מ־ט בעאז פון נ־־־טע ״קעפ״ האט מען נאך דאן נ־׳עט געװוטט. ד־ ״קעפ״ זענען ארע גע־וען א־־נ׳עפארט־קע. א־ן ט א־ז א־נטעדעטאנט: אפ־או ווען עט האט ז־ך דאן נעענד־קט דע־ דוס־׳ע-־אפאני׳עער קר־נ, האט ד־ ־עדארצ־ע פ־ן ״װענ״ ז־ך נ־׳עט דעראויבט צו נעכן ־אט ק׳עפא ,,׳עאוט״ מע־. װי א־יניעפאיט־קן ־אט קעפי א־ז באו־ז נעװען פון א פעטער ׳ע־־פט — 24 פונקטןן