Literarishe bleter · 1930-08-22 · 34 (22.8.1930) · p. Seite 636

?יסטרארישס בלסססר 012. $4 (319) 7 636 6"( א?ײן ני׳טט צוגענעבן, אבער םיאיז שוי; אזוי נאטיראעך, װ#ם ניעט געסוקט דערויף, װאם דער רעציגיעזער מאטױו םון די םאר׳טטע- צונגען שפי5ט בײ זײ אזא שטארתע ראצע, איז אבער נאך שטאר- הער און בוצטער אין זײ דער יןינםטצערישער דראננ און דער װיצן זיך שוישפיצעריש אויםצוצעבן. צוםיצ קינםטצערישעם האבן זײ אין זײער בצוט, צו־פיצ ארטיםטישע אמביציע האבן אין משך פון דורות אין זיך אײנגעזאפמ די נשמות פון אט רי טעפערם, האצץ־ שנ־צערם, שמידן און בצעכערם, אפיצו בײ זײער.טאנ־טענצעכער, טרױױאצער ארבעט הערן זײ דאך נישט אויף צו חצוםען און םאנ־ טאזיח װענן דעם מאדנעם צאקנדיקן צעבן אויף דער בינע, און דער באװונרערוננ פון די טויזנטער און מויזנטער צושויער. איז דעריבער קײן חידוש נישט, װאם מען זאנט אויף זײ, אז די אממערנאוער טײצן אײן און צײצן זײער צעבן אויף די 5 יאר נאך די פארנאננענע פאפיאנס־שפיצן, די צײט װען מען דענקט<אך װענן די איבערנע־ צעבטע טריאוםפן, און די 5 יאר, װען מען נר״ט זיך צו די קומענ- דיקע פאסיאנם־שפיצן און םען האפט און חצוםט װענן פאר־ שטײענדיקן ־עדפאצג. (=וף קומט) ו ח י ם?0^ ע/ד בבר ע1ר (א י 1 ב) אבער אויב דער פארנצײך מיט א פײנערער טעאטער־פארשטע־ צונג קאן צו דר. זשיטצאװסקים רעפעדאטן בכצצתאבן כאראן אום־ דידעקטע שײבות, געהערן די ו י כ ו ח י ם צװישן אים מיט פאר־ שטײער פון אנדערע אידעאצאגישע ריכטוננען שוין צחצוטין צום קאפיטצ ״ברויט און פארשטעצומען״, מיט װעצכע מען םצעגט אין אמאציקן דוים פארטוםצען דעם הםון, אז ער זאצ נישט טראכטן און נישט רעדן װעגן ענינים, װאם די הערשנדיקע קצאםן האבן גע־ װאצט האצמן אין זײערע אײגענע הענט. אויף די דערטאנטע ויכוחים םײנט, פאשטײט זיך, קײנער ק״נעם נישט צו פארבצענדן און צו םארפירן, אבער זײ האבן — בײ דעם הויכן נױוא פון זײערע טײצנעמער און ב״ דער נאנצער װיכטיקײט פון די טעמעם — תםיד דעם פעטצעכן און זיםצעכן בײ־ טעם םון סענסאציע, פון אויבערפצעכצעכער װײצוננ. און םענםאציע און װײצוננ זענען אין דער נעשיכטע פון דער עפנטצעכ־ קײט א פראדוקט פון די רוימער ״צירצענזעם״. און װי נישט ענצעך איז דר. חײם זשיטצאװםקי אויף א גצאדיאטאר, װי װײניק װעצכער סיאיז פון זײנע אפאנענטן דער־ מאנט — אן אקם, װי װײט די םיצאםאפישע און םאציאצאגישע טעמעם פון די ויכוחים זענען פון די רוימע נעװאנטן, מיט װעצכע מען פצעגט די אקסן רײצן, כדי דער עוצם אין צירק זאצ װערן מער צעהיצט, אנטציקט און פארפירט — איז געםצעך דער עוצם םון די וכוחים אומנעפער אין זעצ־ ביקן מצב, װי אויף די אקםן־קאמםן. דא װיברירט נישט םער די צארטע םטרונע פון ט ר א כ מ ן: דא ציטערן נישט די הערצער און נשמות איבער די קאציזיעם פון אײביקער טראניק; דא שטיםט נישט אין עוצם דער ציבער שדצ פון חוזק — נײןן דא ציען זיך פנימער מיט בצויע ציפן, רא פצאקערן צעהיצטע אוינן, נערײצטע און אויפ־ נערעקטע פון דער פראנע — ״װער װעמען? דער נ י ש ט ־ נצאדיאטאר דעם נישט־אקם?״ אדער — פארקערט? און אויבן, אויף דער טריבונע — דוכט זיך טײצמאצ — צאכט מען אין די הויפנם... און במקום דער נאבצקײט• סון װיסנשאפט, דעם אײדצשטײן פון טיפער חקירה שמעקט עפעם מיט זשאננצירוננ, מיט קאמעדיאנטן־שפיצצעך. — און עם הויבט אן צו פארדריםן — קודם םאר דער םײנער נעשטאצט בײם רעדנער־פוצט, דערנאך פארן עוצם און צסוף םארכ דער שכינה, װאם אנשטאט צו שטײן בײם עמוד, צינמ זי אויף דער ארעגע פון ״צירק״... ם״ר ויכוחים פון דר. זשיטצאװםקין איז מיר אויםגעקוםען פאקטן — װען יאזעף מײער, רער, װאם האט נעשפיצט קר־סיװםז אין רי יארן טלאנ ביז האט זיך דערוװסט, אז ער איז נישט אויםנעקציבן נעװארן װײטער צו שפיצן די ראצע, איז ער צוזאמענ־ געבראכן נעװארן, און איז אין א קורצער צײט ארום געשטארבן. דאם זעצבע האט פאםירט מיט יאהאן צעכנער, װעצכער האט נע־ שפיצט די ױדאם-דאצע אי! 40—1830. װען ער האט זיך דערװוםט. אז ער האט רי ראצע פארצוירן, איז ער נעפאצן אויף די קני, און מיט טרערן נעבעטן רעם קאמיטעט, מען זאצ אים נאך אײן מאצ רערצויבן צו שפיצן זײן ױדאם. װען מען האט אים אפנעזאגט, איז ער אין א קורצער צײט אדום געשטארבן פון א צעבראכן הארץ. אבער די עטצעכע חדשים, װאפ נײען אװעק פון די װאצן ביז מען טרעט צו אנצוהויבן די פראבן, קיצן דערװײצ אפ די געםימער, צעשן אפ די אײפערזוכט בײ די אנטוישט־נעבציבענע, און מיט א רײן הארץ, און מיט דער שטענדיקער מםירת־נפש װארפט םען זיך ארײן אין דער שװערער ארבעט ארום דער צונרײטונג פון דער פאסיאן, און צים ארײנצעבן זיך אין די ראצן, װאם מען װעט דארפן יצ2יילן נעװייגצעך װאצטן עס אפשר די אויבעראממערגאוער אפן א. םארב?1סקי /{7 ארשב ו ו י ב דר. ח״ם זשיטצאװםקים רעפעראטן אויף פארש״דענע טע־ מעם פון צעבן און דענקען זענען באמת װי א ״שצאגער״ — א ״קצו״ פון םעזאן; תמיד פארזאמצען זיך טויזנטקעפיקע אוידיטאריעם נאך אמאצ און נאכאמאצ צו הערן רעם תוך און די פײנע ארט, װי אזוי דער גרויפער טדענער פון מאדערנעם ״דישן אינטעצעקט — זײן אױ״עאראג און קעמפער — אנטװיקצט די ביצדער, װאס ער שעפט פון זײן רײכער ערודיציע. הערן זשיטצאװסקין איז םער װי הערן א צעקציע. דער נענום פון זײן ברויזנדיקן װארט דעדנרייכט אפט ביזן רושם פון א רײ־ כער סימפאניע, ביז דער װירקוננ פון א פײנעם געצוננענעם םפעק־ טאקצ. און אט אײנמאצ, דוכט זיך, אז די פאפוצאריטעט פון זײנע אויפטריטן אויף דער טריבונע דערקצערט זיך — טײצװײז, פאר־ שטײט זיך — מיט דעם, װאם דער ײדישער עוצם איז אזוי אוים־ נעהוננערט אין מיפערע, עםטעטישע נענוסן, — אין א װירקונג פון דער בינע, װעצכע זאצ װעקן, זאצ אין באװענונג ברעננען די אין שבעה ימי תוצ אטראפירטע נערװן און חושים. ײריש טעאטער — אין זײן דורכשניט — איז װאכעדיק, איז פצאך, איז פשוט... אין ײדישן טעאטער איז דער צושויער נישמ נע־ װוינט, נישט דערצוינן צו געפינען (און דערפאר זוכט ער אויך זײער זעצטן) — עפעכ מעד װי צײכטע װײצוננ, אדער אויבערפצעכ־ יעכע מעצאדראמזג און דעם ײדישן מענטשן — אפשר מער װי אצע אנדערע מענטשן — פעצן ״אײדעצע מעטאצן״ פארן אוינ און אויער, פאר נעדאנק און האריז. און ער זוכט געצײמערטע מחשבות, נעפײערטע נעפיצן... ער זוכט נישט נאר תשובות אויף די אננעװ״טיקטע פראנן פון איטאנ, נאר אויך שאצות זוכט ער, דער ײדישער טענטש... ש א צ ו ת װעגן ענינים העכערע, דערהויבענע; ש א צ ו ת — װענן דעס, װאם איז אויםער די אמתן פון ״צװײ מאצ צװײ״ און — איבער די צרות פון ארומיקע קריזיםן. אט די תשובות און די שאצות געפינט דער ײדישער מענטש נישט אין ײדישן טעאטער. און ער װארפט זיך מיט אימפעמ או־ מעטופ, װו ער האפט זײ צו נעפינען. און דערמיט — אויסער זײנע רײכע אײנענע כשרונות — דערקצערט זיך, אנב, דר. זשיטצאװסקים דערפאצנן. דאס איז טײצװײז אויםן חשבון םון דער פארחישטז*' ״דישער קונסט. און דר. זשיטצאװםקין קוםט פון דער פארװאנצטער ײדישער שכינה א דאנק