Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. Seite 625

זײם 625 9?יסעדיער׳^ע 3?סםסר נ?ס. 33;328) 8^1—4. און $ון $> םוף ברײט. ער ה$ט געבענקט די עחעטע נאכט צו זײן ברכהן. װען זי װאאט נעבן אים נעצעגן, װא<ט ער אפער מיט זײן יאח נוף נישט באדארםט א^ײן צודעקן ןןזױפיל פון מאמע־ערד. נאך מער האט אים נעטון, װאם ברכה איז ניעטא, בעעת נאר אויף גרויםן טאנ האט די שװארזוע הון, זײער אן אנגעעטרענגטע, האלב זיצנריק, ארויםנעשפארט פון זיך א ברוינאעכע און נאך-םײכטצעכע אײ- יא, מען מוז אמא< םארײסן דעם קאפ און באטראכטן אזא אויםטעראישע עמבאעםע אויף א רענירוננם־בנין אין רעװאאוציאנערן אאנח א םערפ און א האםער צונויפנעבונדן מיט װײצענע, צי קא- רענע זאננען. קען םען מײנען, אז מששת ימי בראשית אעבט ער אזוי דער אויםטעראישער צװיאיננ. סערפ און האמעד אנזאגער פון א נײער צײט, א םרידאעכע צײט. םענטש און מענטש — איבער־ נעגעבענע ברירער... א ערשטע גאכמ. עם האט נעקענט אויםקוםען, װי עם שפירט זיך א קינד, װאס איז. אט איצטער ארוים פון מאמעם בויך און באדארף רי ערשטע נאכט איבערש^אפן אין דער נרויםער, נרויסער װע5ט... װײצ קינדער, בעת זײ הויבן אן צו רעדן, האבן זײ פאר אצץ א שפראך, נאר נישט פאר די איבערצעבוננען, װאם דאם קינד האט איבערגעלעבט די ערשטע נאכט אין דער גרויםער, נרויםער װעאמ. אמת, םען זאנט, אז דאם קינד שלאםט די ערשמע נאכט א נאנצע נאכט. איז דאך מאטל ברכהס אויך נעשלאםן א נאנצע נאכט; בלויז ראם העמערל האט זיך דורכנעשמועםט םיטן םערפ... עס האט אויך געטראפן אין דער דאזיקער נאכט, אז מאטל האט אויםגעצוינן די םיס, אט אזוי װי ער פלעגט עם אםאל פרװון אין בעט ליננדיק, כדי אנצורירן כאטש םיטן גראבן פיננער פון פופ ־אם װענטל פון בעט. איצטער אויך האט ער זיך געצויגן און זײנע פים האבן גענלוםט כאטש םיט די גראבע פינגער אנצורירן דעפ ברענ הימל. די ערר איז אבער געװען צו אים נאר אן א םוף לאנג?. ס?*ן/ני(<י))דק רעמארהס ״אויפז מערב־פראנט נישטא ליױ נײעס״ איו דעם רעדנדיהו פילם שםאט אין אםעריקע און אינגיכן — אין דעד גאנגער ײעלם. און נאן א גרעסערן דאנק: רי פילם־ארטיסטן, ײאס האבן זיד אײג־ געלעבם נישט בלויז אין ז״ערע ראלן — נאר אין דער גרויסער עפאכע־ טיאגעדיע. ראםעל גלעםאן האט באשאפן א ״מילער״, ײאס האט אויםגע־ ײיזן, אז נײטט קזןרל לעמל הזןט רעזשיםירט םיט אים, נאר ער הןןט זיך געלאזם רעזשיםירן פונם ם״ײל אל״ן. פונם ״םולד״ — דעם גאט סון םלחמה. םיאיז אינטערעסאנט: די גרעסטע מעלןןדראמע פון אלע גייםן און דורות — די ײעלט־מלחמד״ איז אין דעם מעלןןדראםאםישן פילם ןןרויט־ געקוםען װי ןן דראםע. ןןפם שטיל און *וריקגעהאלטן. דןןם הןןבן נןןר געטון די ארםיםטן. נישט זייערע קולות הןןבן געשריגן, נןןר זייער שםיל־ שװייגן, נישט בלויז די ײונדן פון זייערע גופים הןןבן זיך געוען, נאר די װונדן פון זייערע נשםות. דער פ״ן פון זייער יוגנט הןןם זיך גע־ שןןטנט אין די אויגן. דער *ער פון עלגטקייט, פון א ײעלט־עלנםק״מ. פון ן> שמאכטנדיקע, אוםבאהןןלפענע װעלט. צער אוו ײ״טיק הןןט גע־ שפרײזם איבער זיגער און באזיגטע. איבער מענטש און חיד״ דער ווייםיק פון אויפגעשרפהטער ערד הןןט זיד געהויבן מים א םאנעריי דום היםל. די געשפרינקלטע שםעםלעד זענען געשםאנען ײי אויפגעריםן םיט זייער שאנד. איך שםעל זיך נישט פאר ק״ן גרעסערע מלחמה־עפןןפעע, ווי עם איז די אינסגעניזירונג פון רעמארקס באריםם וועדק. איד שםעל זיד נישט פןןר ק״ן גרעםערע אנםי־מלחמח־פרןןפאגאנדע, ײי דער דןןזיקעד פילם, און ײי קןןן םעו זיד פןןרשםעלן אנדערש, אז נאכן זען דעם ד#זיקז פילם, וןןל דןןם בלום נישט אויפשםיין אונטער דעד חוים אין זנארנדיקן פרא־ טעסט?! און דןןך ײןןלםן נישט געקענט ז״ן אזוי װירקזאם די פשוטע. םויזנט םאל שוין געהערטע ״נןןיײע״ און ערלעכע ווערטער: — ״ײעםעו טויג סלחםה? און אז די גענעראלו ײילו זיד שלןןגן, זןןלן ז״ זיך זןןלן זיי ארויסגיין אין *עלד און װער םיײעם ז״ן שטארקער, דער װעם זינן..." ײען אן אויםדרוקספול פנים פונם ןזקטיןןר בןןטןןנם עס. אדער: — ״ןןז אוינ דער פראנדויז איז נישם קיין שונא און קומם נישט פארנעםען מיין פןןטערלאנד, ײאםזשע טו איך דא, אין םראנש״? װיל איך ייך נישם שלאגן..." * * * טויזנםער פראפאגאנדע־ביבער קעגן סלחמה און אכזריות רוקן זיד אײעק אין חינםערגרונט אין שיין פון דאזיקן סלחמה־עפאס. םויזנםער ״באגייסםערונג״־לידער, וואם גלאדיפייירן די םלחסח, און נאזיננען די חעלדן כלייכן ייך אין טיפער חר*ר, אין ש״ן פון דאזיקן נלחמה־דאקוםענט. מים עםלעכע שעה פריער האב איך געזען: פאםריאםישע דןןםען מים גוידערלעך פון זןוטע מעג אונםער די גאםבעם האבן באזוכם דעם םןן־ נוםעגט פון דעם אומבאקאנםן סןןלדאט אין דער וועלם־םלחמח, און דערנאך זענען זיי אװעק ױם גרןןגים־םןןנוטענם פון די א״גענע ״גלאר״כע טויטע״ און םיט די אויםגעא״דלםע הענטלעך און מאניקירטע גענעגלםע פינגעד האט םען אנידערגעל״גם א קראנץ פון לעבעדיקע נלוםען םים א גאלדענעם אויפשריפט ״אין מעםארױם פון אונזערע געפאלענע חעלדן״, און דעדםימ דערפילפ ז״ער חזב לגבי ״די זין, וזאם הןןבן מים ז״ער לעבן און נלוט פארט״דיקם דאס פאםערלאנד און אויפגעשריבן דעם גלארייכן זיג אויף דער נאניאנאלער פאן..." ♦ * * שפעםער אין אוונם: דאס מעאםער, וװ עם ווערם געוױזן רעםארקס באריםטער םלחמה־דןןקוםענט, איז געפאקם. די זעלביקע ןןדער עגלעכע פאמריןןטישע דןןםען זענען םםתטא דןן אויך פאראן. דאם נילד איז נישם פרןןדונירם געווןןרן פון אן אנםי־מלחםה־געזעלשאפפ; נישם פון ןן פאני- פיסטישער ײעלם־נאײענונג, נןןר סון דער ״אוניײערםאל סילם־קןןמפאניע״, — ןן םולטי םיליןןנערישע קןןמפאניע, ײןןם הןןט נישט אין זין אידעאלן, נאר פרןןפיט, א קאמפאניע װי אלע, װאס הןןט ביז איצם און װ#ס וועט ײייםער פרןןדויירן טעלאדראםאםישע פילם־בילדער, האם אויסגענוגם אט די םענםאײע מיטן נוך ״אויסן םערב־פראנט נישטא ק״ן נ״עם" און עס פארײאנדלט אין א רעדנדיקן פילס. דער רעדנדיקער פילם סון רעמארקם נוך איז דערײ״ל א לוקסוס־ ארםיקל. אין א ספעייעלן םעאםער ווערם ער געײיזן יײיי םאל ןן םאג, ״מאטינע״ און אין אײנם, און די פר״זן זענען, ײי יו אן אפערע, הויכע און םייערע. זיין דזומען אין די ווייכע, סאמעט־רויםע שםולן און אין די באגילדטע לןןזשעם, ןןנגעטון אין די ןןײנט־םואלעטן. אייך העדן אין פראקן, אין וו״סע וועםםן און ווייסע שלייפלעך, — םען איז געקומען זיך ו ו י י ל ן ײי אין די י״טן פון רויס, ווען מען הןןט ןןנגער״ים אויף די הונגעריקע מאםן הונגעריקע חיות... דעד אמעריקאנער אריסטןןקראט איז נישם איבערקלויבעריש, ײען עס שמעקט מיט םענםאייע. געװים חןןבן די גרעסםע ט״ל געל״ענט ־עסארקם ווערק, אין בוך יי אין י״סונג. אין זשורנאל יי אין ״מןןגןן־ זין״, האט ער נישט געלייענס, הןןט םען אים דערייילס, הןןט ער געהערט ארנפאלס, דער נ״גיר איז גרוים. טען קוםם יו א בלוםיקן ספעקםאקל, מען וויל זען מיט די אייגענע אויגן דאם, •ואס די פאנםאזיע האט קוים נעקןנט מיטגיין מיטן שרייבערם שילדערונגען, םיםן מחברס װערםער. און די פארשטעלונג גייט אן1 דערוו״ל אבער: א דאנק דער ״אוניװערםןןל פילם־קאאפעריישאן״. ײאס האם סעגלעך געסאכמ די שאםנם פון די בלוםיקע בלעטלעך אויפיו־ װיקלען עאר די אויגן פון םויזנטער םענםשן יעדן םאג און אין יעדער