Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. Seite 624

?'םסר$ר'שס ב?סםסר ג*ם. 33 (328) (ײס 624 * קערעך פון אלטע ׳טטיקלעך העדער, שניצן ריפטשיקיצעך פון 8למע, ׳נװין אויסגעטראטענע פאדעשװעם... און או דער האסער איז דערתויבן נעװארן, כאטש בשותפות מיטן םערפ, האט טאט? צו ברכהן נעזאגט: — װאם װאקט טאקע נעװען, ברכה, װען איך װאלט פדיעד נעװען דער נאנצער שטעלקע אין ׳טטעט?, און איצטער — פאר- בוינן אויף אלץ און אראפקוקן צו דער ערת אודאי װאלט דאך מיר נעװען װינד און װיסט. איז דאך טאקע בעםער, אז איך האב זיך נישט דערהויבן פון שוםטער־בענקל ביז די צײט איז געקומען. ״דן ניט מען ערד, האט ער װידעד נעזאנט, מײנט דאך עס, או צום האטער מײנעם װעל איך נאך װערן א נאנצער שמעלקע מיטן םערפ. ראם איז, ברכה, נישט ק״ן קלײניקײט... ברכה האט אויך בחוש נעזען, אז דאם איז נישט קײן קלײ- ניקײט. נאד װ״ל זי איז נעענטער געשטאנען צו דער ערד, באשי זי האט זיך יאדנלאננ נעעםקט םיט רעטשענע םעל — איז זי דוקא געװען די, װאט האט אים א״ננעפאקט ראם העםערל אויך און צו- נעלײגט אן אל מיט דראטװעס, עטלעכע שטיקלעך לעדער און אביפל הילצעדנע פלעקלעך. פונדעםטװעגן איז אים פון דער נאכט ארוים עטלעכע מאל :עקומען פאדן דמױן די שטאט מיט די מענטשן, װאם האלט דעט יחםנדיקו דיא-ער; זי, די שטאט, קוקט אויף אים, שטרעקט צו אים אויס א האנט און רוימט אים אײן א םוד; — דו ביםט דאך דו, א לאטוטניק. דו װײםט דאך, אז די רע- װאלוציע האט ריך אויפנעהויבן פון איבערגעקערטן קעםטל, װאט האט דיר נעדינט פאר א שוםטער-בענקל און דיך נעבראכט ביז אהער. די גאנצע ערד אונטער דיר אנידערנעלײנט. דו, מאטל — דו װײסט דאך נוט, אז א ביםן-ברויט באדארף מען נישט און מען טאר נישט אל״ן אויפעםן. דײן טאטע האט זיך נעטײלט מיט קרישלעך. די מאמע האט זיך נעטײלט םיט די קינרער... באדארף מען דיר דער- צ״לן, װאם םע מ״נט הוננעריק זיצן און קײנער אויםער ד״ן א״נן לײב זאל דאס נישט װיםן? 6. מאטל האט זיך אויפגעזעצט און אין דער פינםטער נעטאפט די ערד ארום זיך. םיאיז נעװען םוף פריליננ, און די נאכט איז נעװען א רערעװדיקע. ער האט ביז איצטער נישט נעװוםט, אז א נדאז, בעת עפ נעמט ארויםקריכן פון רער ערד, װ״נט עפ און לאכט. ער האט נעװוםט װי אזוי דער פלעקל קריבט אין זויל, װען מען שלאגט אים פון אויבן מיטן העמערל, אבער אז דאם גראז קריכט פון אונטן ארויף גלײך װי מען װאלט אים פון אונטן נעטריבן — צו דעם האט ער זיך נישט דערטראבט. ער איז נישט אלײן נעלענן אין םטעפ אין דער דאזיקער נאכט, בשעת נעבן אים האט א שװארצע, צו- געבונדענע הון אלע מאל געעפנט די אוינן און נעקוקט. א ב״נאכטיק- בלינדע, צי עס פאלט נישט א שטערן פון הימל, װאם זאל זיך לײנן נעבן ארט װו זי װעט באדארפן ל״גן אן אײ נעלענן זענען נאך ײדן אין נאלן םטעפ און האבן נעהערט װי עם רירט זיך מאםע- ערד, װארום עם שטעכן איר אלע נראזן, װאס רײםן זיך ארוים פון איר לײב צום דרויםן... — אװדאי — האט אײנער נאר נאענט צו אים גערעדט פון שלאף — אװדאי איז די ערד גענליכנט צו א קײקעלע, װאם מען קנעט עס צװישן די פיננער אוים פון א װײך שטיקל ברויט... אט איצטער איז די ערד נעװען בײם נישט-״דן צװישן די פינגער און שוין איז זי איצטער בײם יידן... מאמע-ערד האט אויך אין יענער נאכט נערעדט אלײן מיט זיך. מען האמ נעקענמ יא און נישט םסכים זײן, װען זי האט, למשל, נעזאנט: — זעסטו, מאטל, דײן העמערל קערט זיך נאר נישט אן מיטן םערפ. דײן העםערל איז נישט נעװען איבערקלײבעריש. װער עפ האט באצאלט, יענעם האט עם פלעקלעך געקלאפט אין זויל ארײן. םיהאט נאך צונעשמ״בלט, אז דער פריץ פון שטעטל, דער פון מזרח- װאנט האט באװיליגט לאזן א זויל ארויפלײנן אויף אן אריםטא- קדאטיש-אויםנעטראטענעם שוך. יא, םאטל, האםט נעמענט בל״בן דארט, װו דו ביסט געװען אינאײנעם מיט דײן ברבהן, װײל דער פערפ װיל זיך גאר מיט דײן העמערל נישט חברן... ער האט באטאפט זײן לײב און געװוםט, אז דער שוויים װאס האט ארויםנעשפראצט אויף זײן לײב, איז נישט צוליב דעם, װאם מאמע-ערד פרװוט אים אויס. די נאכט האט זיך לאנג געצוינן. די ערשטע נאכט בײ מאמע-ערד אויפן םאמע הארצן — איז טאקע אן א״נשניט, װאם באפט דעם טשװאק פארן קאפ און שלעפט אים צוריק. קאנטררעװאלוציע... דלות... דעריבער פארגינט מען אים נישט דעם מאטל זילבעדשטײן. דערפאר איז ער מאטל ברכהפ. 4 נעװען איז די ערשמע נאכט אין םטעפ אזא, װאם א־ז נעלענן צװישן חלום און װאד; צװישן הימל און ערד. און געזעען האט ער זײן קעבן נישט אין חלום, כאטש כיאיז שוין איצטער געװען א װײטעד הלופ: אט איז ער א קיגד, און םיאיז ערנעץ עק-װעלט, באטשבע אין זײן שטעטל אין אוקדאינע. זײן טאטע, א דארפישעד שנײדעד, פלענט זיצן אויפן שנײדערשן טיש, די פים אונטער זיך און שטשאבען פויערישע םעדמינעס. פאדיבט אלטע און געמאכט נ״ע םון שאפענע פעלכקעך, װײסתויטיקע, ברוינהוימיקע, װאם האבן פול נעמאבט די ישטוב מיט א זויערק״ט. בײ דעד מאמען זײנע־ האבן ז־ך תמיד נעװאםע־ט די אוינן און ער האט נישט געװוכט, צי דאם װײנט זי, צ■ דאם איז א טבע אזא. װארים אקע יאד האט די מאמע נעבוירן א קינד און אלע צװײ יאר האט זי באגדאבן אײנכ אין דעד עדד אדײן... נעדענקט עד, אז פויערן פלענן קומען צו ז״ אין שיטוב אר״ן, דער עיקר אםיען-צײט. גערעדט הויך, נעשנײצט די נעז און אפנע- קלאפט די בלאטע פון די שטױול. אז די פו־ערים האבן גערעדט, האט דע־ טאטע נישט אפנער־סן די אויגן פון דער כעדמינע. װײל דער טאטע האט געהאט שפאקולן אויף דעד נאז, מיט שטריקעלעך צוגעבונדן אדום קאפ. האט עד פון װ״טן אין די שפאקולן פײװי נישט נעזע;. און פויערן האט ער כ־יװי נעקענט אויף אויכנװײניק - האט ער דעריבער נעדעדט אין א שאפענעם פעלצל אד״ן בשעת ע־ האט נעדעדט צופ פו־ער... נעדענקט או־ך מאטל, אז א״נמאל האט אים א פויעד גענומען אויפן האנמ און געזאנט: —- פא־קויף מיר איפ, זעלמאן — געמײנט האט דעד פויער זײן טאטן זלמן - יא, כילעבן פארקויף מיר אים. האםט נענונ פופ- קעם אין שטוב. מיר פעלן זײ בײ מיר װעט ער אויסװאקםן א פויע־ בײ פיר װעט ער זײן א באקעבאם. צו עםן װעמ אים נישט פעלן בײ מיר. א נעלעגער װעל א־ך אים נעב;. בײ מיר װעט ער מיט דער צײט פאדשטײן װי אזוי א בײטש צו האלטן אין האנט; װי אזוי א פעדפ צו האלטן אין האנמ. א-א — האט זיך דער פויער װײטער גענרויסט — בײ מיר װעט ער װערן א גוטער בדודער מיט דער ערד, און בײ דיר, אט װי דו — װעט ער באדארפן זיצן אויפן טיש, די פיס הינטער זיך און שטשאבען און שטשאבען... פארקויף מיר אים, זעלמאן... געדענקט ער, אז דער טאטע ז״נער האט געלאכט אין דער געלבלעך-נרויעד באד א,־״ן; די מאמע האט מיטן פארטוך נעװישט די טרעד;. נאד דעד אײנענער פויער האט איבערנעעאזט א מעפטל יאננלעכע קארטאפייעס. ד• מאמע האט אים באדאנקט פאד די קאד- טאפליעם. און אז דער פויער איז אװעק, געדענקט ער, אז דער טאטע ־אט ז־ך מיט דער מאמען דודכגעװארפן מיט װערטער: ־ װאפ א פויערשן קאפ קען א״נבאלן -- האט דער טאטע געזאנט. — אים איז נרויס אין די אויגן א ײדײש קינד — האט די מאמע נעזאנט. פונדעפטװענן, נעדענקט מאטל, אז ׳ענע אסיען-נאבט, װען די מאמע האט דערקאננט צום טיש א שיםל טרוקענע קארמאפל; קאדטאפל מעליקע און באטעמטע, װען ער האט זיך געבדיט, מיט די הוילע פיגגער האלטנדיק א קאכעדיקן קאדטאפל — האט ער דעם קארטאפל באטדאבט א״דעד עד האט אים נעל״גט אין מויל ארײן. װײל פון קאדטאפל זענען צו איפ נאך אמאל נעקומען דעם פויערם ד״ד; ״בײ מיר װעט ער װעדן א נוטעד בדודער מיט דער ערך; איך װעל א־ם לערנען װי צו האלטן א ב״טש א־ן האנט; װעל א־ם לער- נען װי צו האלטן א םערפ אין האנט״... זײן מאטע זלמן האט נישט נעװאלט, זײן זון מאטל זאל זיצן אויפן טיש, די פים הינטער ז־ך און לאטן פויערשע םערמינעם. בעםער אויף א שופטערשן בענקעלע; בעסער נידעריקער. עם האט דעם טאטן זײנעפ אויפנעװיז;, אז װאם נידעריקער אין לעב;, אויף דער ערד — אלץ העבער זיצט מען אויף יענעד װעלט, אין הימל. דעריבער האט ער אים, מאטלען, נעמאבט פאר א שוםטער און װײל עם האבן זיך אננערוקט יענע טענ, װאם די װעלט האט זיך אויםנעטון בארװעפ און העכפטנם האט נאך װער עם איז גענעבן אן אלטן שוך צו פא- ריכמן — רעריבער איז אויף טאטלם דאליע אויםנעפאלן שניצן לאט-