Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. Seite 614

9'ססר}>ר'*ס 3?סחסר גוס. 33 (323) זײס 614 עם איז כאראיןטעריםטיש פאר דעם ענימותריק־באשײדענעם צײטקין. װאם ער חאם שטענדיק אויסנעמיטן צו שפי?1 זײנע װערק אויח די םיטפאנישע קאנצערטן. מאטעריעצ לעבט צײטקין זײער שקעכט אין דער תאילב־רו- אינירטער ירושקים דקיטא. דאס םעלד םאר קינםטאערישן שאםן איז ענג און באנרענעצט, און ער באשטימט אריבערצוםארן רןײן אמערי- קע, װו דאם פע5ד פאר ײדישער שאםונג איז נרוים און ברײט און װו ער װעט קאנען פאנאנדערװיקילען זײן קאמפאזיטארישע טעטיקײט אין רער נאנצער נרוים. נישט נרינג איז אים אננעקומען אריבערצופעקאען זיך קײן אטעריקע. און דערצו — זײן באטרעטן הויבט זיך אן אויפן טו־ערן־ אינזל — אויר עקים־א״קאנד. און װער װײם׳ צי מיװאלט אים ארײננעקאזן אין לאנד, װען נישט זײן צויבער װיאלא, װעלכע האט אזוי שטארק געװירקט אויך די ״פריצים״ פונם טרערן-אינזל. — ער איז א קראנקער, — האט צו מיר געטענהט דער באט פון ערים־אײלאנר, מיר קאנען אים נישט ארײנלאזן אין לאנר. — און װידער השתדלות, װידעד בקשות, פון ותלכע רער אײדעלעי צייטלין לײדט אן אויפהעד. טו־-כג-םוף װערט ער באפרײט פון ,׳געפענקעניש״ און ז״ן ע־שטע הײט געפינט ער אין טיין תויז, װו ער פארבג״בט א גענ־ געדע צײט, בױ ער װעדט אײננעצאדן אלם מוזיקאגער לײטער און םאייםט אין ״קעפיטעק״. די א״נלארונג צו װערן א לידער אין אזא אינםטיטוציע האט באפקינלט רעם פארבענקטן נאך ארבעט צײטלין און ער האט אננע- הויבן םאכן פלענער פאר זײן קאמפאזיטארישער טעטיקײט, אביער נאר אינניכן קומט די ערשטע אגטוישוננ: די פארװאקטונג פון דעם ״קעפיטעל״ האט אים פארװארפן מיט אזוי פיק ארבעט צו אראנזשירן און אינםטרומענטירן מוזיק פאר זײערע פראנראםען, אז ער האט קוים צײט נעהאט פאר דער דאזיקער ארבעט, און פון זעקבםטשטענ־ דיקער קאמפאזיציע ארבעט האט גאר קײן רײד נישט נעקאנט זײ;. דאם איז נעװען די אנטוישוננ׳ װאם האט געװירקט אויח אים פא- טאק. שפעטער איז צוגעקוםען די ליבהארציקע ״עפישענסי״ און דאם נעיעג פון די טעאטערם צו איבערשטײנן אײנם דאם אנדערע אין פראנראמען און דאם אקץ האט אװעקנערויבט פון אים יעדע מעגקעבקײט צו טאן עפעם פאר זיך. דער קינםטלער און שאפער צײטקין האט זיך אבער נישט גע- קאנט באדויקן און עד האט אננעהויבן ארבעטן דורך די נעבט. קומענ- דיק ארום צ1 ב״נאכט אויסנעמאטערט נאך א טאג ארבעמ, פקענט ער זיצן אין זיין ציםער איבעד פארשײדענע פארטיטור, ארבעמן ביז 4—5 אז״גער אינדערפרי און האט דאך בײ אזעקבע באדיגגונגען באװיזן אנצושרײבן פיק סימפאנישע װערק. קויט די יריעות פון פראםעםאר אכראן זענען דא איצט אין מאטםקריפט עטקעכע צענדקיק קאטפאזיציעם, טיט װעקכע ער אקײן איז באקאנט, און פיצ זענען פאראן, װאם זעגען אים אומבאקאנט. ראם אקץ האט צ״טקין געשאפן אין די כםעט-אוטמענטשקעבע בא- דינגונגע;, אין וועקכע ער האט נעקעבט און געארבעט, אבער רי דא- זיקע אנשטרעננוננ האט אים געבראכט צו דעם פאטאקן און טראגישן םוף אין רעכטן אויפבלי פון זײנע שעפערישע יאר;. ביז דער קעצטער מינוט פון זײן קעבן האט ער נעטרוימט צוזאמען מיט אנדערע פון דער גרופע ״ױנגע״ װענן אויפלעבן די אמא־ קיקע ״נעזעקשאפט פאר ײרישער פאקקם־מוזיק״ און רעםטאװרירן איר ארבעט. און אז די ״דישע קוקטור־נעזעקשאפט האט םיט עטקעכע חדשים צוריק ארויסנעקאזן א רוף װענן אזא נעזעקשאפט, איז צײט־ קין נעװען אײנער פון די ערשטע צו באנריםן עם און אנצושקיםן זיך אן דער דאזיקער ארבעט. ער האט שוין בשותפות מיט ױםף אכראן, פראפ. װײנבערנ, מ. קארעצקי און אנרערע אננעהויבן אוים- ארבעטן פקענער פאר דער דאזיקער ארבעט, װעקכע איז אים אבער נישט באשערט נעװען צו אגהויבן פאװירקקעכן. נישט איך בין בארופן צו אפשאצן צײטקינם שאפוננען פון שטרענג טוזיקאקן שטאנדפונקט׳ — דאם װעקן טון םוזיקער. מיט די שורות װיק איך אויםדריקן םײן צער אויף דעם םארקוסט, װאם איך האב פארקױרן אזא פ״נעם א״דעקן פדיינט און אויף דער אבידה, װאפ די ױנגע, מאדערנע ײדישע קוקטור ק״דט מיט דעם טויט פון אזא איבערגענעבענעם ײדישן קינםטקער און שאפעד נאך אײנער פון די פיאנערן איז אװעק פון אונז. װער װעט זײן פקאץ פארנעמען?... ק 10־טן ױלי 1930. דאך אלע אװעק אויף אײן און דעם זעקביקן װענ פון יירישער שא־ פוננ און האבן אזוי-ארום נעשאפן א נײע תקופה אין דער געשיכטע פון דער ײדישער מוזיקאקער קוקטור. עם איז כדאי צו באמערקן, אז די דאזיקע גרופע קינםטקער זענען געבקיבן אינטימע פרײנט עד הױם. אלס כאדאקטעריםטישן שטריך בײ צייטקינען איז נעװען — זײן שטרעבן צו קאמפאנירונג. נאך אלם שיקער פון אדעסער מוזיק־שוק, נישט האבנריק קײן ידיעות װענן טעאריע און אינםטרו־ מענטירוננ, האט ער אננעשריבן א מוזיקאקיש װערק פאר א נרויםן א־קעסטער אויף פ־אטר װײנבערגס קיד ,ידער ים״. ־אס זעקבע איז אויך נעװען אין פעטערבורנער קאנםערװא- טאריע אין יאר 1907, קויטן ראט פון פראפעםאד נקאזונאװ, ניט ז־ך צײמקין אפ במעט איננאנצן דעם קימוד פון קאספאזיציע בײ ד• או־בנדערמאנטע בארימטע קאמפאזיטארן. אין יאר 1912 ענדיקט ע־ נקענצנד אים קאמפאזיטאי אנשרײבנדיק צום עקזאמען א קקא־ װי־-סאנאטע און א שסדײך-קװארטעט. צו יענער צײט האט עם די ױננע גרופע ײד־שע מוזיקער אױיפגעקאזן זײער היכטארישן קוק קורא צו דער ײדישער נעזעק- שאפט װעגן אנהויבן זאמקען ײדישן םוזיקאקן פאקקקאר. עם האט זיך באלד נענרינדעט די ״נעזעקשאפט פאד ײדישער פאקקס-מוזיקי• און מיאיז נק״ך צונעמראטן צו דער זאמקוננ. די זאםקער זענען גע- ױעז;: ש. אנכקי, קיפעמאף, רױועפםאן, אינזשינער אקון א. א. די געזעקשאפט ־אט נענרינדעט א מוזיקאקישן קאמיטעט, אין װעקכן עס זענען ארײן: קײב צײטקין׳ משה מיקנער, ױםף אכראן, ש. ראזאװסקי, ק. םאמינםקי, מ. שאקיט, ננעםי;, קװאװ א. א. דער קאמימעט האט זיך פארנומען מיט באארבעטן דעם געזאמקטן מא- טעריאק דער יערשטער האט צײטקין באארבעט די פאקגנדיקע זאכן: 1) אקי צױן — פאר טשעקא מיט קקאװיר. 2) ״זאג זשע רבנױ״ — דועט פאד טענאר און באריטאן. 3) רב נחמנם נינון — פאר שטרײך- קװינטעט און 4) שבת ־ קיד — פאר כאר. די אקע זאכן זענען פא- רעפנטקעכט געװארן דורך דער םוזיק־נעזעקשאפט. בארופענע צו א״גנאדטיקע און נרעםערע שאפונגען, איז ד־ גרופע ױננע מוזיקער באקד אריבער צו זעקבםטשטענדיקע קאמפאזי- ציעם פון גרוים ןפארנעם און דאן האט ציימקין ארויםגעװיזן א מעדקװ־רדיקע פרוכטבאדק״ט: אין משך פון א יאר האט עד אננע־ ׳שריבן עלף םימפאנייטע ווערק (חםידישע טענץ) און האט אינםטרו- טענטידט א רײ װערק פון זײנע חברים מיקנעד, קװאוז, דאזאװםק• א א. דער אויסברוך פון דער װעקט-מקחמה האט אפגעריסן צײט- קינען פון זיין נארמאקער ארבעט און ביז 1917 האט ער װ״ניק נע- שאפן. אי1 917( װערט ער א״ננעקאדן אלם לערער פון טעאריע א־ן יעקאטעדינאםקאװעד מוזיק-שוק. אי! 1918 װערט די דאזיקע שול פארװאנדקט אין א קאנםערװאטאריע, צײטקין באקומט דעם טיטוק פראפעםאר און פארבקײבט דער דירעקטאד פון קאנסערװאטארױם. אונטער צײטקינס אנפירעדשאפט נרינדעט זיך אין יעקאטע- ינאםקאװ א פימפאנישער ארקעםטער און אן אפערע. ער װערט בא- שטימט אקם דירעקטאד און דירינענט און בקײבט אין דעם אמט ביז 1920. אין משך פון די קנאפע צװײ יאד זענען אונטער זײן קײ- טונג אויםנעפ־רט געװארן 165 םיםפאנישע קאנצערטן און אויך וענען אויפנעפירט נעװארן א רײ אפערעם (פאוסט׳ אנענין, ריגא- רעטא, דאמע פיק, דער באדבער פון םעװיק, א װאננער-ציקק א. א.). צוקיב פיבות פון דיין פערזענקעבן כאראקטער איז צײטקין געצװונגען צו פארקאזן פאװעט־רוםקאנד און אין 1920 פארט עי־ אריבעד קײן פויקן. אין פויקן פארנעמט ער זיך םפעציעק מיט פאפוקאריזיר; ײדישע סיםפאנישע םוזיק. זיינע קאנצערטן אין לאדז און אין װימע האב; נעהאט אן אויםעדנעװײנקעך-נרויסן דערפאקג. אין װארשע האבן זײנע קאנצעדטן נישט געקאנט פארװירקקעבט װערן צוליב דעם אנטיםעמיטיזם, װאם םיהערשט צװישן די אנפירער םון פיק- הארמאניע, װו עס שפיקט דער סיספאנישעד־ארקעסטער. אין װילנע האט ער זיך דער עיקר פארנוםען מיט פעדאנאני- שער א־בעט, אבער ער האט אויך נענעבן א ר״ םימפאנישע קאנ- צערטן און האט נעמאכט א נעקוננענעם פרוװ צו אויפפירן אפערעס אין ײריש. די ערשטע אפערע אין ײדיש איז נעװען טשאיקאװםקיפ ״יעװנעני אניעניך. דער פרוװ איז נעװען זײער א נעקונגענער. די פראנ־אמען פץ ז״נע װיקנער קאגצערטן זענען אקע באשטאנען פון ײדישער םימפאנישער מוזיק. ער האט אין װיקנער פעריאד אויך אננעשריבן אײניקע װערק פאר געזאננ, פאד ארקעסטער א. א.