Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. [Seite]

/י^עעעד '#רג^גג $דיי/ 60 גר. 13 אויג^סס 1930 דזםעהאריפזע 'ףףץ^ףףיי■—א־־ק־סטדירטני ג— ׳״ 1 װאעשריפבזפאד?יםעדאמוד פארהלאג □.קקעעק*ן,װאױשג< מעאטעדאוןקונםט ס. ז?7//גיו־יןד? י י ס 9 י ז װערכער מרדכי נחמן פגעגט קומען אין בארירוננ, נענעבן ז״ערע קינדער א םער-װיינילןער מןזדערנע דערצױנג, <ויט די באנריםן פון יענער צייט. די עלטםטע קינד זייערע א טאכטער, האט זיך אפילו געלערנט •טפיק פיאנא און זי איז עם נעװען די עחעטע, װעםענם השפעה האט געװירקט אויף איר ױננערן ברודער?ייבל, דעם קומענ־ דיקן באװוםטן קאספאזיטאד. רער ױננער לייבל האט באזוכט א חדר׳ אבער ער איז אויך ארייננעטראטן אין א רעאר ׳טולע. דאם טראדיציאנעלע לערנען אין חדר האט זיך נעמישט םיט אלנעםיינע לימודים אין דער רום־שער רעאל־יטול און איבער דעם ארעט איז נע־טטאנען זיין אויםערגעװיינ־ לעכע התמדה צו מוזיק. ער האט כםרר געפאדעדט פון די עהטערן זיי זאלן אים לערנען םוזיק, און די עלטערן האבן נאך א לאננן י׳טוב העת מםכים געװען צו זיין םארלאנג. זיי לאז־ן איין אלם מוזיק־ לערער צו דעם קליינעם לייבל, — דעם בארימטן פינםקער קלעזמער, בעדל פידלער. נישט לאנג אבער האט בערל פידלער נעקאנט אנהאלטן זיין לערער־שטעלע ביי די צײטלינם; דער תלמיד האט גאד אינניכן דעד־ שפירט, אז די ״װיםנ׳טאפט״ פון זיין רבין קאן אים ני׳טט באפרי־ דיק;. אלם נײן־יאריקן ייננל טרעפן םיר אים ׳צוין אין אדעםער רע- נירוננס םוזיק-שול, װו ער לערגט זיך שפילן פידל בײם פראפעםאד טלינארםקי (איצט דירעקטאר פון װארשעװער קאנם׳עדװאטאריע). אין 1905, ד. ה. צו עלך יאר ענדיקט צײטלין די אדעםער שול מיט אן אויםצײכענונג און טרעמ נלײך ארײן אין פעטערבורנער קאנםערװאטאריע, אונטער דער לײטוננ פון פראפעםאר םאמום און נראזונאװ. צײטלין װערט אר״נגענומען אין פידל־קלאם צו פראפעםאר נארקין. טעאריע, הארמאניע׳ קאנטראפונקט און שפעטער אויך קאמ- פאזיציע לערנט ער זיך בײ די בארימטע קאמ&אזיטארן ל־אדאװ, דימםקי־קארםאקאװ, װיטאר, גלאזונאװ א. א. דער באשײדענער און ׳טטילער צײטלין, פאדברענגענדיק ר• ױנגע קינדער־יארן אין א ״דישער פראװינץ, אין א יעטילער ײדישעד םשפחה, — האט זיך צוער׳טט אביםל פארלארן אין דער טוםלדיקעי גדויםשטאטישקײט פון פעטערבורנ, אבער אויה זײן גורל איז אויפ־ געפאלן דער גליקלעכער צופאר צו האבן אלם חברים אין קאנטעד- װאטאר־ע און שפעטער אויך אין פדױואטן לעבן, די בארימטע נרו־ פע תלמידים, װעלכע זענען שפעטער נעװארן װעלט־באדימטע קינםט־ לער. דאם זענען נעװען — אםרים צימבאליםט׳ ױם־ אכראן, מאק־ סימיליאן שמ״נבערנ <דער אײדעם םון רימםקי־קארםאקאװ), מיכאר גגעםין, לאזאר םאמינםקי, לװאװ, משה מילנער און םיל אנדערע פון יענער פלעיאדע. די חברשאפט מיט די דאזיקע קוםענדיקע נדולים האט צוגענעבן צײטלינען קוראזש אין זײן שטודױם, און גאר אינ־ ניכן איז ער געװארן אײנער םון זײ — די נרולים. און כאטש זײ האבן זײער שטודױם נעענדיקם אין םארשײדענע צײטן, זענען ז״ לי י י פ צ דעם 8-טן ױלי איז געשמארבן דער קאמפאזיטאר לײב צײטלין. נאך א״נער איז אװעק פון אונז. אײנער םון די םײנםטע. םארטיפטםטע און טאלאנטםולםטע ײדישע קינםטלער. אײנער םון די פיאנערן אויפן געביט םון ײדישער מוזיק, ײדישער ננינה און ײדישן קלאננ. טרויעריק. די רײען פון דער בארימטער גרופע ״ייננע״, װעלכע האט נאך אין די יאח 1911—1912 אננעהויבן און מיט דערםאלג אנטװיקלט א באװענונג פאר ײדישער םאלקם-מוזיק און פאר מאדערנער ײדי־ שער מוזיק בכלל, װערן אלץ שיטערער. די לעצטע יארן האבן בײ אונז אװעקנערויבט מ. שאליטן, ענגעלן א. א. איצט איז אװעק אויך לײב צײטלין, — אײנער פון די בא־ ליבטםטע אין דער גרופע. די װעלט־מלחמה און די רוםישע רעװאלוציע האבן איפ מיט די װארצלען אדויםגעריםן פון זײן אלטער הײם; םיטן װאנדער־ שטעקן אין תאנמ האט ער נעװאגלט איבער דער װעלט, אפנעריםן פון זײן מוזיקאלער טעטיקײט׳ ביז ער איז געקומען קײן אמעריקע, װו ער האט זיך װידער נענוםען צו זײן שעםערישער ארבעט. און די דאזיקע ארבעט איז איבערגעריםן געװארן אינמיטן. אזוי אומדערװארט און אזוי טראניש... לײב צײטלין איז נעװען נישט בלויז א טאלאנטפולער מוזי- קער, — ער באלאננט צו דער ײדישער מוזיקאלער יחום־משפחר װאם האט זיך מיט ענמוזיאזם נענומען צו שאםן םפעציעל ײדיש״ נאציאנאלע מוזיק. אין די םינםטערע יארן פון דער צארישער רעאקציע, אין דער שרעקלעכער שטילקײט פארן םלחםה־שטורם, אין די יארן 1911- 1912, איז א נרופע ײדישע ײננע םוזיקער אװעק צום םאלק, זוכן דארט די אוצרות, די םארלוירענע און םארנעםענע אוצרות סונם ״דישן נינון, ליד, פון ״דישן ריקור און קרעכץ... אויפן דוף םון די דאזיקע פיאנעדן האט זיך די ײדישע נע־ זעלשאפט, דער עיקר אין פעטערבורנ, אפנערוםן זײער װארעם און עם האט זיך אננעהויבן א אינטענםױוע טעטיק״ט אויפן נעביט סון ײדישער םאלקם-מוזיק. א״נער פון די עדשטע, װאם האבן געלײנט דעם נרונטשט״ן פאר אויפלעבוגנ םון ײדישער פאלקם־מוזיק, אײנער פון די ערשטע קעמפער און שאפער איז נעװען דער אזוי־פרי און טראניש־פאר־ שטארבענער לײב צײטלין. צײטלין איז א קינד פון דער ײדישער ״טשערטא״ אין גע־ װעזענעם רוםלאנד. ער איז נעבוירן אין פינםק. זײן פאטער — םרדכי נחמן צײטלין — איז געװעזן א פארםעגלעכער װאלד־םוחר און הנם ער, װי אויך זײן םרוי, לײב צײמלינם טוטער׳ זענען געװען פרום און דער ארט לעבן אין הויז איז געװען א טראדיציאנעל ײרי־ שער, האבן זײ, אונטער דער השפעה םון דער בר״טער װעלט, מיט