Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 606

(3/11) 32 .012 100073 4 זײס 606 טראטאר, א םובטעא-ראפינירטער דערצײאער — א צײכנעד, װ$ס ־טמינקט ז״נע פערםןיונאז׳טן מיט דיםקרעטיע, קוים-פארקאק^רירטע נױאנםן, בין-השמשותדיקע טענער און סיאיז אאצאיינס — מזיזאער אד־ער צ״כנער — פאדברייבט פאסקין ארם ׳טיצדערער פון א געװיםן זשאנר, װעאכער געפינט זיך שטענדיק אויה דעד שװעא פון ריטעדארי׳טקיימ. װייא אין הינםעד- נרונט פון פאסקינם נעשטארטן שװעבט זייער אפט א רעבנם-נע- ׳ט־כטע, נ״טט ק״ן הערדי׳טע — ארטענרעכע, אינטימע, אויב ני׳טט ק־ין נעמיטרעכע. פאסקינם נאקעטע רייבער פון ױננע מיידרעך באראנגען נייטט צו אויסערנעװײנרעך שיינע אדער ערענאנטע. דאס זענען מענט׳ט- רעכע, כאמת װייבערי׳טע, אפירו פערווערזע. םוצ מיט נריםטוננע;. גריענדיקע קערפערם. און ארץ איז אײננעהירט אין אזא האפענוננס- 'אזן טאן. אין א נאמע פון מרה-׳טחורהדיקע נרויקייט. ־טוין אפ׳טר צו גרױ, צו מרה-שחורהדיק. ׳טרייבנדיק װעגן זיינע עריטטע כאנענעניש מיט פאסק•;, פ־עגט ־טאדענסאר א פאר נאנץ בארעכטיקטע פראנן: .װוהין װעט ער (פאםקיןן ראן טראנן זיין ׳טמ״כר, זיין םיגארעט, זיין שט״ױ פארקנעפרטן רעקר און זיין הארטן הוט הפק־דיק א־אפנערוקט איבערן אויער? צו די בארקאנען, קיין עסט- ר״ך, עניפטן, ׳טפאניען, פארעםטינע, טונים?... צי װעט עס אמאר ני׳טט זיין כינע, די זאנדישע אינזרע;, אדער אויבער-װרטא, װוהין ז״ן רייזע-אוםט ציט אים?...״ ם׳איז קיינעם נ־שט אייננעפאר;, אז פאסקין זאר זיך נרייטן צו נאד אן אנדערע נםיעה איבערא׳טנדיק אומערװארטעטע, איננאנצן ענרעבע צו דעד רעצטעד נסיעה פונס רוסישן דיכטער יעסענין... געעפנטע אדעין און א שטריק אויפן הארז. פאייז, ױלי 1930. א׳ז אװ• נוט װי א׳דיר״ט, מיט א ראמאנטישן הינטערש־ראג און מיט א גיטמוטיקן יטמ״כר פינס ריכרעכן מחבד. פא־ פאםקינע;. דעס אומרויק;, איז די ארטע א״דאפע זייער ג־ך נעװארן ענג און ארטענרעך. ס-האט איס געצויגן צו אנדערע הא- ־יזאנטן, פ־״טע מענט־טן. פונס א״דאפעישן נרויס׳טטעט״טן װירווא־, צו דער עקזאטיק פון דע־ נ״עד װערט. .איז עי אװעק קיין נױ-יארק. איבעדגעשריידערט זיך ק״ן ק־בע און פא־יטט״ט זיך, אויך נ־׳טט אדורכנעראזט רזשאמ״קא און ראװאנא פאסקין איז א גיטמ־טיקער װאנאבונד ז״ן הײס איז די גאנצע ײע<ט. סיצ׳ט א־ב דאך א־ן דער ארטעד הייס. סיאיז ־א־ט, אין רעי־ ארטעי היים, פאדאן א פאריז מיט א מאנמאיט־. און מאנפארנאס אױך א מארסער מיט אז״פיר צויבער אין רעב זינריקן פאיט. קומט פאסקין צ—ק ק״ן פאריז. באזעצט ז־ך אין צענטר פון מאנמא־טר א״ב בא־־ז — איז נ״טט ערנעצאנדער׳ט, װי דװקא מאנמא־טי דעס אמ-ת געזאט, פאסקין אױ געקומען אביםר יטפעט— ער האט נע־א־פט זיין אויפן מאנמאי־ט־ אין דער צ״ט פון ״•טא ניא־״ העס קינםטרעי קאבארע ״־טױארצע קאפ״, װאס האט מיט א האיבן יא־הונדע־ט צוריק פאדזאמרט ארום זיך די רייצנסטע קינסטלער אין ראס פיקאנטסטע פון יענער צייט. פאסקין האט עס נעפירט און נעבענקט. דעדפאר האט ער זיד באזעצט אויפן בירװאי־ קרי׳טי, אין ׳טכנות מיט די יטאטנס פ־ן יענע־ צינ״נע־ייטע עפאבע סיאיז ז״עי שיױע־ גענו• צ־ זאג;, װאס יטטייגט איבעי■ א־ן פאםקינען — דע־ מאאעי צ• דע־ צייכנער סיקען זיך דאבטן. אז פאםקין א־ז ברויז א נעיטיקטער אירוס־ שילד^דוים נאכז טויפ פוז דודאלף א מעכט״ב, װאס האט זיך אינטעיעסירמ מיט אלץ, װאס איז מענגמדעד: מיט אים האש מען ארע מאר געקענמ פאיברענגען א פאי־ אנגענעמע ״כעהן און מימ ג״ליס אינמעײעכ זיך צזצװזערן, װי אזרי ער רעדמ װעגן מעא־ טע- ררעגן אקטיארן, װעגן ערײבער ארן װע־ק. עי איז גע״במא-בן אין גלות׳ װײצ פ״ן דעב עי-ײז, װאב איז אימ געדרען ליב, און ורײמ פין דעי קרנככ, װאכ איז אים געררען מײער; װײר דע- פילם, די הארױװד־״קרנכמ״. מימ װעלבער עי איז די לעצמע עמלענע יא- געװען פארברנדן — דאס איז אים קײנמאר ני״צמ געװען צום הארצן״ ארן עי האמ זיך דאי־מן די גאנצע צײמ געפילמ, װי א פרעמדער, װי א פאי־בלאנדז״מעמער״. ״ררען עי האמ גע״מפילמ אריך דער ײדי״גע- בינע איז ניז־יאי־ק,— דע־מאנמ זיך מ. א־מע־אװימ״ד. — פלעג איך זיך מימ איכ גאנץ אפמ מ־עפן, ארן איך געדענק, װי אײנמאל, װען איך האכ איכ געפ־עגמ. צ♦ ע־ האמ זיך אייץ דעי דײמ״דער בינע געפילמ בעכער אין א יידי״דע־ ־ארע- װי אין א ני״דמ־־ײדי״דע־, האמ עד״ מיט א ״דמײכל, געענמפעדמ אזרי: ״מײי איז דאכ געװען אלץ אײנס, װײל אפילו די ״גרי״דע״ יארן האב איך ״פא־ײדי״דמ״, איײנגעלײגצ אין ז״י א יידי״דע נידמה, א ײדי״ד הא־ץ״. און דא האמ עי־ מיר דערצײלמ, אז אפילו די דאל פון ״•דײראק״ אין ״דעקכפי־כ ״כוה־ פון װענעדיק״. װאכ װערמ פון אײניקע באמיאבמ ארס אן אנמיכעמימי״ד װערק, האט ץר אזוי יידי״דלעך אויסגעמייב״דמ, אז די דיימידע מעאמער־ק־יסיקער אין בערלין האבן גע״ד־יבן, אז ״״דײי ראק״ איז דעי־ אנ״דמענדיקכטעי מענמ״ד אינם קײכמלעכן געזינדל, װאכ ״דעקכפײ האמ גע״דילדעימ אין זײן דיאמע״. גענוירן איז ער אין קאנכמאנמינאםאי6, מערקײ, אין 1805. זײן פאמע־ איז געװען א ריסײדער ײד, און זײן מוצער א •דפאני״ד־ײרי-ן״ מאבמער. פיר יאר איז ר־דאלף אלמ געײען׳ װען זײנע עלמערן האבן אויכ״ געװאנדערם קײן רומעניען און זיד באזעצמ אין ״דמעמל ב־אאילא. דאיםן האמ ער זײנע קינדער־יארן פאריי־אבמ; ער איז ארײנגעמראצז אין װי מי־ האבן ״דוין געמארדן, איז אין לאכ־אנדז״דעלאב גע״דמארבן דע־ בא־יממע־ אדמיסכ ד״דאר־ע *דירדקדרימ. אין די עד״דם־אנגעקומענע נײ־יא־קעי ײדײדע צײמרגגען געפינען מײ־ פיל פ־מיש רועגן דעם לעבן ״דאפן ארן מרימ פרן דעכ פא־־דמא־בענעם. ־ ״די^דקרוימ איז גע״דמארבן דעם 15־םן יולי, 3 א זײגער פאד־ םאג אין הויז פון זײן זון. דעם באוורסםן א־מיכמ ױזע־* ״דילדקי־רימ. ך-ד גײיכע־ קינכמלע־, דועדכמי• איז אלמ געװען 05 יאד, האמ מימ א מאג פדיעי־ געקי־יגן א האדץ־״דלאג אין דעי צײמ. װען ע־ האמ געאייבעמ אין דע־ פירם־כמודיע פ״ן ,.מעמ־א־גאלדװין־מײע־״ אוי•* דעי״ ־א־ע פון דע־ דיימ״דע־ באאי־בעמונג פון -**ד מאקי ״אנא קדיכטי״. פען האמ אים אװעקגענומען אין דעכ הויז פון זײן זדן אין עכ האמ אייכגעװיזן. אז ע־ קוממ ,ץידעי צו זיך. ע־ האמ געבעמן זײן פ־וי. ע־נא. זי זא*4 פא־ אים ע9עכ זינגען. און װען זי האמ אים געפיעגמ. װאכ זי זא־ זינגען, האמ;י אנגעהויבן סא־ זיך אלײן מימ א ״דװאך ק״ר זינגען די ״ה־ז־וה״ און איז באלד גע״דמא־בן. דאן אין לאס־אנדז״דעלאכ און זיך ״גדו־ין געקליבן אפצופאין, האש אפ־ געלייגמ דעס אפפא־, בדי צו באמײליקן זיך אין דע־ לויה. מ. א״דעדאװים״ד, ד**ד באקאנמע־ ײדי״דער מעאםער־קענע־ אין אמע־יקע. דע־צײרמ אין ״פא־װעדמכ״ אינמע־״״כאנמע פ־מים *״עון ־. ״די־דקרוימ. ..*דיא״ק־וימ איז אויפגעמ־אמן אין די גיעסמע און װיבמיקבמע מיראמע־ן אין דעי דזעלט; ע־ האמ גע״דפילמ אויך דײם״ד, ענגלי״ד און א*י־ ײדי״ד; ע־ האמ אויך גע״דפילמ אין די ״ידמומע״ און אין די ״יע־ דעררדיקע״ פילמם. אדן אומעמום האמ מען אים הויך גע״דעצמ אלס א ג־ויכין קינכמלער, װעמענכ ״דפיי^ן ארימ דעי בינע עס פא־״דאפמ גױיכ פא־געניגן, װעמענכ אויכמײמ״דונג פון א ־אל האמ זיד לאנג־לאנג גע־ קענמ געדענקען. און ע־ איז געװען ני״דמ נאר א ג־ייכער אקטיאד נא־ אויד זײעי אן אינמע־עםאנמע פעדזענלעבקיימ — א מענמ״ד מימ א פיינ״־ בילדונג,