Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 607

זײס 607?יססר8ר'שס *לעםער נ09. 32 (327) סרײד אויף דער בינע און דעם טיסן אומעמ אין הארגן. ווען גאראן כעי־גער פון דעם דייט׳סן ״האמ־ורגער •סו״עפיל־האוז" האט אים אנגאושירט פאר זיין טעאםער, האט ער מיט אים אויםגענךמען. אז עי זאל אים געםן ׳דפילן ני׳םט בלויז עאמי׳םע ראלן, נאר דראמאטי׳גע ראלן א ו י ך. באראן בערגער האט דערויף איינגעיםטיסט. ער האט שילדקרויטן צוגעזאגט, אז עד װעם אים געבן ׳םפילן דדאמאםי׳םע ראלז א ו י ד, אנעי ׳טירדערויט האט זיד מיט דעם גוזאגן אליין ני׳גט באנוגנט און געפאדערט, אז דעי פונקט וועגן ״דראמאטי׳םע רוזלן אויך״ זאל דוקא פאר׳םריבן װעדן אין קיןנטראקט. דער באיאן האט גע׳םמייבלט. עם איז ב״ אים אייםגעקומען מאדנע. וואם רודיזלף ׳םילדקרויט, דער קאמיקער, רייםט ייד מיט אזא ברען צו טפילן ערנםטע ראלן. און אזוי ווי ער האט געמיינט, אז דאם איז ני׳םט מער, ווי א קינפםלעײ׳םער ־אפריז, האט ער איינגע׳םטימט און געלזןזט פאי׳םי״בן אין דעם קאנטיאקט דעם פונקט ״דיאמאטי׳םע '?•1ו אויד״■ אין ״האמבורגעי ׳םוי׳םפילער האוז״ האט רודאלם ־םילדקרויט. פונקט ווי פייעי אין אנדערע טעאטערם. געשפילט דעם בץ=־קאמיקעי 1• קײטיקער האבן אים געלויבט. אבע־ עי אייין איז ני׳םט געווען צופרידן. עי איז אלין ארוםגעגאנגען ׳םטענריק א באיזא־גטע־, א בייזעי און אלץ געװבט א געלעגנהייט צו דעימאנען דעם באיאן װעגן דעם פונקט אין קאנטראקט ״ד־אמאטי׳םע ראלן אויד״. א״נמאל, ווען באיאן בערגעי האט זיד געקליבן ׳םטעלן אין זיין טעאםעי יםילערם ״רויבעי״, האט ייד ׳םילדקרויט אנגענומען מיט מוט און דעימאנט דעם באיאן וועגן דעם פינקט ״זנו ׳םפילן דיאמאטי׳סע ראלן אייד״• — העי בא־אן. —■ הא~ ער געזאגט. — איד וויל, אז אין שילעים ״ױיבעי״ זאלט אײ מײ געבן די עי׳םטע פא־יםפיאבענע געלעגנה״ט. דעי באיאן האט גוטמוטיק גע׳םמייבלט און געפרעגט: וועלבע יאלע ײילט איל׳ — די ־אלע פון ״פיאנץ״, דעם הויפט־העלד. — האמ ׳םילדקרויט געענטפעיט. דעי באראן האט אן איבעדרא׳םטער אויף אים די אויגן אנגע־ ׳םטעלט, — די ראלע פון פראנץ?! — יא! ביי דעם באיאן איז דאם אויםגעקומען אזוי מאדנע, בםעט ווילד, װאם ׳םילדקױיט, דער קאמיקער, ײיל ׳םפילן די עי׳םטע יאלע פון פיאנצן אין ׳םילערס ״רויבער״. געזען, אז דער באיאן האט ני׳םט קיין ח׳םק אים גו געבן ״דעים פיאנץ״, האט ער אים געסאבט אזא פאר׳םלאג: — זאל מען םו דעי עי׳םטער פיאבע פון שילערם ״ױיבעי״ איינ־ לאדן אלע מיטגלידעד פון דער געזעל׳םאפט פון האמבורגע־ ד״ט׳םי׳םן ״•םוי׳םפילער־הויז״ איד ײעל מאכן די פיאבע פין פיאנגן א.ין אויב זיי. די איינגעלאדענע, ײעלן זאגן. אי איד טויג ני׳םט פא־ דעי יאלע. גיב איד יײ אונטעי און וועל טון א״נם פון די צוויי, — אדעי איד בל״ב וו״טעי דעי קאמיקער, אדעי איד פארלאז אינגאנצן די בינע. אויף דעם האט דעי באראו איינגעשםימט. די דאלע פון פראנצן האט ׳םילדקרוים גוט געקענט. ײ״ל :אד פײעי האט ער זי אינדעיהיים גוט א״נגע׳םטודײפ. עס איז געקומען צו דער ער׳םטער פיאבע. די מיטגלידעי פון דעי געזעל׳םאפט זענען געקומען אין טעאטער, און רודאלה •םילדקיויט איז *ױיז אויף דער בינע. אויפן םופליאר האט ׳םילדקרויט ני׳םט געוואים. עי האט גענומען ׳םפילן די יאלע פין דעם הויפט־העלד, און ײען עד האט געענדיקט, האבן ייד אלע פון די עיםעי אויפגעהויבן און מים באגייסטעיונג גע׳םייגן: ״ביאײא, ׳םילדקרויט!" אז ׳םילדקרויט דער קאמיקער זאל איוי קענעז ׳םפילן די יאלע פון פיאנצן, — דערויף האט ייד קיינער ני׳םט געייבם דער באראן אליין איז געווארן אזוי באגייסםערט, אז עי איז אײינ־ געלאפן צו ׳םילדקױיםן אין גאידעראבע־ציםער און אױםנעמענדיק אים געזאגם: — ׳םילדקוײים, זי האבן דעם פראנץ, דעם ׳םיילאק און דעם קעניג ליר! ווען יםילדקרויט האט דאם דערהערט, האט ער זיד צעװיינט. פון דאן אן האט זיד אנגעהויבן דער גלאנץ־פעייאד פון זיין קאי־ יעדע אלט ׳םו״ספילער עי איז אין דיים־סלאנד באטראבט געײאדן אלה איינער פון די גיעםםע קינםטלעי, און אנגעזעענע טעאטעי־קייטיקער האדו גע׳םײבן, אז אין דער דאלע פון ״•ם״לאק״ איז ד דער גרעםטער אין דעי װעלם און האט צי ײד קיין גלייבן ני׳םט״ רעי גריכי׳םער קאמער׳ך׳םול, ײו ער איז געײען א פל״םיקער ׳םילער און אין דער זעלבער ציים האט ער ביי א םלמד געלערנם תום׳ס םיט ר׳ם״י. דעם מלמד האט רודאלף געדענקט די גאנצע צייט, און אלע מאל, ,י:ען ער האט האט גערעדט װעגן אים, האט ער אים פארגע־םטעלט אזוי קדאר, אז מען חאט אים װי א לעבעדיקן געקענט זען פאר די אויגן. ביז דער עלטעי פון דרייצן יאר איז •םילדקרויט געײען אין :־אילא, דעינאד האבן זיינע עלסעיז אויסג־עײאנדערט ק״ן קרוינ׳סטאמ, אין דער ״זיבען־בירגען־געגנט״, אין דער בוקאײינע דארטן איז דעי ד־״גן־יאריקער רודאלף אר״נגעטיאטן אין אן אינםטיטוט, ווו ער האט אנגעהויבן גו ׳םטודירן די ד״ט־דע •ספראך. דערנאך איז ער אריינגעטראטן א־ן דער אונםער־רעאלער ׳םול, װו ער אױ געװען פא-רעבנט אלם א״נער פ־• די בעסטע •סילעד. די אויבער־דעאד־׳סולע האט עד געענדיקט אין ע-טאניםטאט. דאן איז ער אלט געווען צוויי־און־צײאנציק יאר. צו דער בינע האט רודאלף •סילדקיויט אױיםגעוויזן א ׳םטארקע :••נונג :אד דאן, ווען עד איז א קליין יינגעלע געײען. זיין באאבאבטונגה־ ק־אפט האט ייד נאד דאן איויסגעווױן, און ,יוען ער האט נאר ב״ א מענט׳םן באמערקט עפעס א באראקטעײםטי־םן ■םטײד, א באראקטערים־ ביס תנועהלע. האט ער דאם נאבגעמאבט. איו דער ׳םולע האבן די חברים אים דעיפאר זייער ליב געהאטן ער איז געווען א לעבעדיקער, א פר־י־ -עבעי יינג און אין זיין געזעל־םאפט האט מען ייד נ״םט געקענט לאנג־ •••יליקז■ נאך אין בראילא האט אין ׳םילדקרויטן אויפגעװאבט דער •םטאי־;ע־ געפיל און דער פאילאנג צו דער בינע, ער איז נאך געווען א קליין ״נגעלע, װען זיינע עלטערן האבן אים מיטגענוםען צו א גדיבי־סעד פא״םםעלונג. די אוים׳טטאטוננ א״יף דער בינע און דאם יםפילן פון די אקטיארן הא:ן דעם קליינעם דודאלפן אזוי איבעײא־םט, אז ער איז געבליבן זיצן א :א־גאפטער. פון דער בינע האט ער די אויגן ני׳סט נעקענט אפיייםן; ע־ האט ײי א דוד׳םטיקער יעדעם װארט גע׳סלונגען, די ארומיקע האט עי :יטט געזען מער. ווען די פאײםטעלונג האט זיד געענדיקט. האבן זיד ז״:ע עלטערן מיט שרעק א באפ געטון — דער קל״נער רודאלף איז מעי לעבן זיי ני׳םט געווען. זיין מאמע האט ייד דער׳סראקן, זי האט געמיינט, אז דאם קינד *ױ צװי׳םן דער מאסע פארלוירן געװארן האט זי אים אנגעהויבן זובן, ביז זי האט אים געפינען לעבן דער בינע. עי איז דארטן גע־םטאנען אין א װינקל און האט געײיינט... פערםן יאר איז ער אלט געווען, װען ער איז דאם ער־םטע מאל אויפ־ :עט־אטן אויף דער בינע_ אין דיינדם. דאם אױ נאד געווען אין ׳םול. די די־ע־ און שילערינם האבן געהעבן א פאי׳םטעלונג פון קאצעבום א פיעםע. ־א־טן אױ געווען א יאלע פון אן אלטעד ״באביצע״■ ײאם שטריקט א זאק פלוידעדט דעדב״ מיט א קוזיט־סיק קזלבל. די דאזיקע דאלע האטקיין *'•:ע פון די ״נגע שילערינס נ״םט געקענט שפילן, איז געבליבן. אז ־•־אלס ׳סילדקױיט זאל שפילן די ״באביצע״. א־ן עי האט רי ראלע געשפילט אזוי. אי אלע האבן געקייבט פון :אבדעם, ווי רודאלף שילדקרויט האט געענדיקט די רעאל־שולע, איז ע־ אװעקגעפארן קיין װין. דער ציל פון זיין פארן אהין איז געײען — א־יינצוטדעטן אין אונױועחםיטעם. אזוי האבן זיינע עלטעין געײאלט. >־׳.׳■ אנשטאט דעס אוניװערםיםעט, איז עי גאי אריינגעטדעםן אין א ־אנטעױואםאײע, ווו ער האט געשטודירט א יאי צייט און דערנאד איי עי פון דארטן אױיס און האפ זיד אנגעשלאםן אן א טעאטער־םרופע. יאט האט געשפילט אייף דעי פיאװינץ אה״ס האט ער געשריבן, אז ער ־ע־:ט אין אוניווערסיטעט און אליין אױ ער גאי אױמגעפאין מיט א ט־זפע און געשפילם טעאטער. שפעםעי האם זיך זיין פאטער דעױװםט װעגן דעם, אױ ער דערפאי רע״א־ן איוי בדוגז. אז ער האט דעם זון אפילו ק״ז בריוו מער נישט ייט־׳בז. עישם ווען די צ״טונגעז האבן ײעגז דעם זוו גענומדז שר״בז. "ע• מעז האט שטאיק גענומעז ל־יבן. איז דדי פאטעי נדײאיז װייטדי א״ האט ײד איבערגעבעםן. און ײעז ער האט אים אליין דאם עישטע -אי1 נעזען או״ז דער בינע. איז אים דעי בעם אינגאנצן אפגעגאנגען. אין זיין קאריעיע אלס שוישפילעד, האט ױדאלז שילדקרויט גע־ ־א־ א םד פארגענינן, אבער אויד א םד צױת. די עינםטע צרות האט ע־ י״־אט אױ די יא־ן ףןאױ—חחי!1. אין יענעי־ צ״ם אױ עי געווען דער "'־'־אמיקער אוייז דעד בינע. ׳״יױזיוי האט ער דאו גדיזאטט פריילעד. אבעי א־יייו איז ער נעווע "״״טיה -ח האט איח געצוױן צ• דיאמאטישע יאלז, עי האט געזובם אז אזיםװעג, א מיטל. װי אײי זיד צו באפרײען פון דער געמאבםער