Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 604

7יסעד*ד ז2? 3?שסער נ*ם. 32 <327) ¥ 604 9"1 אז עבט פערזענ?עכן װי5ן, ער איז דאך אן עמ־ כנעני בײ זײנע אינסטיניזטן און טויזנטערלײ זײטייןע השפעות, נײערט זײן שאעכטם- יזײט ב א ש ט ײ ט באויז דעריז, װאס ער ט ו ט שלעכטם אנדערע, אבער, װי נעזאנט, האן מען אים דערפאר נישט באשולדיקן. םיאיז א צו נרויםער כבוד פאר די מענטשן צו ז״ן אין כעם, צו זײן רער- ביטערמ אויף זײ ןװי דאס מוט א שט״נער אארד ב״ראןן, װײא םיאיז א צו גרויםער כבוד פאר זײ זײ צו באשואדייןן, װארים זײ זענען באויז אוממעכטיקע אביעקטן און נישמ פרײע םוביעיןטן, װאפ פארקערפערן אין זיר א זינען, — אין דעם פאא — אז אבסאאוט שאעכטן זינען, א שאעכטן פרינציפ. רער פעםימיזם םון פראנסן איז דערפאר נישט ר,ײן מרה- שח־רהדיקער װאדים אויב די װעאט איז זינאאז, דארר מען דאך נישט מאכן פון איר אזא וזעזן אין קאאנן און װײנעז אויר אירן ראס אעבן איז נישט קײן טראגעדיע, װארים דאם, װאם איז טראניש, האט א זינען, רהײנו — א טראנישן זינען. דערפון נעמט זיך דער אײכטער עפיקורעאישער צונאננ, װעאכן פראנם האט צו מענטש און װעאט, דער םקעפטישער הומאר, מיט װעאכן ער שיאדערט, אמשא, די שרעק םון רער פראנצויזישער רעװאאוציע אין זײן ראסאן ״די נעטער זענען רארשטיק־•. (םון• קוםם) פארלאג 3■ קלעצקיז? ע # קעני; שרײבער אװ װערה (עטױדן און שטריכן) אינהאלמ: מענדעלע מויים. — א. פראנס און ׳. ל. פרץ. — מארק שאנאל און שלום־עליבס. — רי שלמה נניד פון אש. — ליױויק און הירשב״ן. — וװ איי אפאטאשו.— משה :אדיר. — א. ריייען. — שלום אש און דוד בערגעל־ סאן. — א. אואילד. — מאמאם הארדי. — לארד בייראן.— בונד, גױניים און די יידישע ליטעראםור. — פארײאש סיאיז שװער זװ ל״ענען קלאסיקער. — השבלה, נאציאנאלע ראמאנםיק, פארסיזם און װידעד השבלד,. — פינף *ם״דא־ נימען. — מעםוארן. — דזשעק לאנדאן. — נאמבערג און יהואש. — אונזערע ליםעראםור־קריטיקער. — דיבםער, װאם קענען נישם לאבן. — פרײז 4.75 נילדן — אררעם; ק$$פ, ״גיכער, װוארש׳ג נאלעײקי 2א. פארלאג שלמח גאלרפארב, װוארשע דערשינען :אן אדינינעל בוך ^זהרי בעקערמאז ךאססאזעװסיז א ברייםע קריםישע אבהאנדלונג איבער דאםםאיעװםקים לעבן און שאפן. ײאם שרייבם איבערן בוך די קריטיק? ...איר םיעפט אין דעם דאזיקן בוך פרעבטיקע זייטלעך. געזונםן פאישטאנד, אריגינעלע אויפבליזון, װאס װארפן ליבט און בינדן צרזאסען א םך נעפלדיקע און פאדוויוטע שםעלן אין די װערק פונם געניאלן דאםםאיעװסקין. ...בעקעימאנם בוך איז מעד װי א מאנאגראפיע, מער װי א קריטישע אפהאנדלונג. עם פארמאגם אין זיך גלייבג״םיק א דידאקטישן װערט. א דאנק וועלבן עם קאן דדייםט רעקאמענדירט װערן פאר די ״דישע מיטל־ שולן און םעמינארן. (רר. י. ב. *פור) — פרײז 7.50 — בוכהענדלער — ראבאט .23 •״ן״ץ?)31זא ,3צ\$23ז3/\\ ,"ז6ו1פץ8״ 13ת|1216)זסק8 .13.196 .0 .>1 .? דוקטן פון טויזנט צופעליקע מײנוננען, פון אומצאליקע אימשטאנדן— והראיה: פראפעםאר בערזשערע נופא פארגעסט זײן נאנצן פעסימיזם און װעדט אויח א װײלע אפטיסיםטיש און לעבנםלוסטיק אין יע- נעם טאנ, ווען עו רערײיםט זיך. אז מיהאט אים נעמאכט פאר א פראפעםאר אין דער פא״יזער םאי־באנע. רער מענטש איז בלויז אן אביעקט, װאס איז דורך און דירך קויזאל-מעכאניש באדינט און פארקערפערט נישט אין זיך קײן שום זינען, דער מענטש איז בלויז א שטיק אמאניזירטע מאטעריע, װאס דער נאנצער אינםטינקטױו- אומבאװוםמזיניקער אויטאמאט אירע־ שפילט א פיל פונדאמענ- טאלערע ראלע אײדער איד באוװסטזיניק לעבן, װי פראנם ברעננט ראס אויס אין זײן ״עפיקורם גארטן״. די ארנאנישע מאטעי־ע באטרעפט נאר א פארשװינדנדיק קלײנעם טײל, װעלכער װערט בטל בששים אינם קאסמאס פון דער נישט - ארגאנישער מאטער־ע. אנטקעגן דעם לעבעדיקן ארנאניזם שט״ט א נאנצע װעלט פון מאטעריעלע כוחות, װעלכע קימערן זיך נישט װעגן אים און נײען זיך מיט זײער נעזעצמעסיקן נאננ. די װעלט איז נישט צוגעפאסט פארן ארגאנישן לעבן, װארים װי קאן מען פארלאנגען פון אן אומענרלעכן קאפמאם, אז ער זאל זיך רע־ כענען מיט די באדערפענישן פון א נישטיקן טייל זי־נעם? דעדין איז באנרינדעט בערזשערעם סיפער פעםימיזם, ער באזירט דערו־ך, ײאפ רער מענטש איז בלויז אן אביעקט, װעלכער װערט רעגירט פון אײזעדנע נאטומעזעצן. דער מענטש איז נישט דער קענינ פון דער נאטור — אזוי האט זיך פדאנם אמאל אויםנעדריקט אין א פ־ױואט-שםיעפ — נײערט ער איז דער קעניג פינם װײטאנ. אינם פאקט, װאס דעד ײײטאנ פא־נעמט אזא ארט אינם ארגאנ־שן לעבן, רריקט זיך אוים רי נישט-צונעפאסטקײט פונם לעצטן צו דער ארו- מ־קער װעלט װאפ אן אמת, קאן דאפ לײדן אן-און-פאר-זיך נאך נישט רינען אלס א נרונד צו זײן א פעם־מיפט. ײער סיפאסט-אויפ ראם לעבן אלם אן אקטױון און שעפערישן פרינציפ, זעט אין די יסורים דעם קאמר פון דער דאזיקער לעבעדיקער שעפעדישקײט מיט רער אינע־טער פאפױוער מאטעריע און, זײענדיק מעורר צום װײטערדיקן קאמה ביזן אנטנילטיקן נצחון, שטעלן זײ פאר פאר א־ם ד־עם אמתן זינען, י־י אמתע גרו־סקײט פונם לעבן. ראם אױ, למשי1, ראלאנס אויפפאפוננ שטײט מען אכער אויפן כאדן פון דער מאטעריאליסטייט-מעכאני׳״ער אויפפאפ־נג פונם לעב;, האלט מען ־עפ ארנאנישן קערפער פאי פונקט אזא פאםױון נאר א קאמפלי־ צירטע־ן אביעקט װי ־עם נישט-ארגאנישן קערפער, דעמאלט איז יי איבערײאג פונם װײטאנ איבער דער הנאה דער בעסטער באװײז פאר דע־ איבעריקײט און ז־נלאז־קײט פונם לעבן לנבי רעם קאכ- מאס רי עקסיםטענץ פון א ״נײסט״, פון א ״באוװסטזײן״, ײאס מימאכט דעיפון אזא פיד־ש, קאן אינז דא נארנישט העלפן, װאדים יעם מענטשנם נײפט אױ נישיט מפינל פרינציפיעל (און נ־שט ־עיאט״ח צ• מינעדן זי־ן אוממעכטיק״ט, צו מאכן אים פאר אן אײטאנאם אין פרײ װעזן, װארים, װי נעזאגט. שפילט ער כלויז א םעקונ־ערע ־אלע לנב־ רי א־נאנ־שע טריבן און אינםטינקטן. דורכדעם, װאפ ער מאכט באװוםטזינ־ק רי צ־שטאנדן פונם קע־- פע־, פארגרעםע־ט ע־ בל״ז דעם ־וײטאג. די א־גאנישע יועזנפ פ־־ן צװ־שן זיך א פאיביסענעם קאמפ פאד דער עקסיפטענץ איטלעכע אדנאנישע באשעפעניש שטרעבט א־נסט־נקט־װ צ־ א־־ זעלבפט־דערהאלטוננ, א־ן מחמת רעם מוז ז■ בפד־ זײן או־פן צ־ בדעננען שארן דע־ אנ־ע־ע־, ־ועלכע שטײט ־איר א•; װעג דער קאמה אױ;ויטװענד־ק, א־־־= ־ו־פיל ד־ אדומ־קע ־ועלט איז נישט צ־נעפאפט פארן יעב;. -ע- ראזיקער קאמ־ װעל- בע־ הערשט א־ן ־ע־ נאנצער איגאנ־ש־ער נאטור, װערט נאך פא־- ב־טעי־טער יײ ד־ מענטש;, װײל דא קומט צ־ ד־ העכעע מד־נה פון בא־װפטזײ;, דער שכל, ײעלכן ראפ אדנאנ־שע לעבן נוצט או־פ. בכדי נאבמער צו פא־שארפן רעם קאמץ דע־ מענטש א־ז די חיה, װאם טוט שלעכטפ, זאגט אמאל יעדזשערע, דע־ מענטש־ א־ז אבע־ נישט א״ײ דאס מ־נדפטע שולדיק דערין. פונקט אזו־ װײייק װי די קרא- פױוע א־ז שולדיק. ־ואס זי שטעכט ז־ך. די כײזקײט פ־נם מענטיט איז ניש־ט די בײזקײט פ־נם טײװל: א פריױויליקע א ם־סטעמא- ט־שע. א דורכנעדאכטע, װארים אזא מ־ן כײזקײט א־ז נאר נעמאלט כײ א פרײער פערזענלעכקײט, בײ ״אז אװטאנאמען ם־ב־עקט, און נאר דעם ׳'עצטן קאן מען באשולדיקן, נישט איער אזא אומבאהא^- פענעם אכיעקט װי דער מענטש איז. נ־שט װײל דעי־ מענטש האט א באוװםטזינ־ק ש־לעכטן װיל;, טוט ער שלעכטם, װארים פרענט אים בחדם, ױאם עד װיל, דער מענטש קאן דאך בכלל נישט האבן