Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 602

4,?יס^דעןדי^ 3?סססר 013. 32 (,327■) ¥ צענדאיקער און צענרליקער טויזנטער צײטוננען, פארבאײבט נאך ראמבאם אינדערהױך, אין רער רעדאהציע, אויח א שעה-צװײ אנ־ צו״־רײבן אן ארטיקא איבער עפעם א ״אויפנדיקן עני!". ער דיקטירט רעם ארטיקא זײנעם דער םטענאנראפיםטקע. נאר, אפנים, אז זיין קאפ אינט אים נאר איצט נישט דערבײ ער איז עפעם פארחויעט, טשה ראטבאם, פארחושט און פארביחט. די םטענאנראפיםטקע: א װ״ם-אננעפודערט נעזא, אאקירטע שפיציק-קעצישע נענ5, קינםטאעך-איבערנעפארבטע בלאנדע האר זי זיצט אזוי בײם דעםק און באטראכט יאטבאטען די גאנצע צײט טיט קלונינקע, ארויפ- רופנדיקע אײנעאעך ״אביםא חוצפהדיק״, באמערקט ביי זיך אין קאפ טשה ראמבאם, כאטש ז״נע אויגן זענען דאך גאר איצט אפנעװענדט היפש אנ-א-זייט. זי האאט דעם אײפנעהויבענעם באײער אין דער רעכטער האנט, טיטן פארשארפטן דינעם שפײן, ר״צנדיק אננע- ׳עטעאט קעגן ראמבאטען; זי פארמעסמ זיך אויך אזא אופן דורכצו- יעטעכן זײן האיץ... אירע געפארבטע איפעאעך זענען קאקעטיש און איראניש צינויפנעאײנט אין א טרײבעאע; איר פארדריםט, פארװאם ער שענקט איר אזוי װײניק אויפמערקזאטקײט. — ״אויך רער צוזאטענשטעא פון דער טרעקשאן- קאטיםיע״*)... װעא? װײטעמ און ראטבאם דערטאנט זיך ײי נאױו, װי צוריקנעצוינן און בא- שײדן אט די חנװריקע שאטענקע איז עם נעװען בםך-הכא מיט אנרעהאאבן יאר צוריק, װען זי איז אננעקוטען אהעך װי איצט, קאיננט אים אין די אויערן דאס אוטזיכער-דערשראקן קוא אירפ, טיט װעאכן זי האט נעפדענט אונטן, צי ם׳איז דא ארבעט פאר איך זי איז נעשטאנען אזוי אין אפיס אביםא אן איבערנעשראקענע. זי איז דעטאאט נעװען ערשט א פאר הדשים אין אאנך — אנדערהאאבן יאר — און נאט טײנעך װאס פאר אן ענ- דערוננן... װי העא-שרײענריק זי האט עס איבערנעפארבט אירע האר... אירע האר באויז? זי האט, דוכט זיך איר נאנצע נשטה איבער- נעפאייבט פאי־ אט דער צײט אייה אזעאכע שרײענריקע קאאירן. אך װי דעטאראאיזירנדיק עם װירקט די אופט פון נױ-יארק דװקא אויה אט אזעאכע פרומינקע... עך ראטבאם, האט עס שוין אאננ נעזאנט. ןא, א סך א םך זאכן זעט ער פארוים אויר פריעח...) — נײן, פון אט דעם נאכאנאנדיקן אויםװארצאען זיך קוטט קײן גוטם נישט ארוים, — דאם איבערפאאנצן פון אעבעדיקע טענטשן ניט זיך זעאטן אײן... נײן, באשטיטט נ״]: עם איז פיא גאײכער װי עם װעט שוין זיין, װײזט אוים, איצט; יא, זאאן זיי שוין בעםער פארבאייבן אויר יענער זײט... זאאן זײ כאטש דארטן פארבא״בן נאנצע, נישט- איבערגעבראכענע און קאאיע-נעװארענע באשעפענישן — ״טיעקשאן-קאטיסיע״... — חזרט די סטענאנראפיםטקע אאץ איבעד די אעצטע פאר װערטער זיינע, װעאבע זי האט ארונטער- געיאפט טיט אירע םטענאנראפיע-היעראנאיפן — װעא? װייטער? אים דוכט זיך דאס טאבט זי אזוי חוזק איבער אים, נאכםאא ער קען א־צט נישט קאנצענטרירן זײנע געדאנקען און דיקטיח איר דאס װײטערדיקע. אים דוכט אויך אז אאע, אאע אין דער ־עדאקציע קוקז אויף אים איצט טיט שפאט און פארװונרערוננ, ױאם בײ אים איז פאוצאיננ קאאיע נעװארן עפעס א שרײפא אין טח... כאטש אינדעראטתן פאאט נאר איצט קיינעם נישט א״ן צי װארפז א באיק אפיאו אין זײן זייט — יעדער איינער איז פארטיפט אין זײן אייגענער פעז-קריצעניש, אין זײן אײנענעם ארויםקײעטשן פון רעם נישט-נאכניכיקן טארך כאטש א פאר נעדאנקען אויה א פרעטדעי און נישט-באאיבטער טעטע, ײאס דער דעדאקטאר האט צוגעװארפן. טאכט ער אויך אן אנשטרעננוננ. ראטבאם. טוט זיך א״ך אז א בח װײטער צו שפינעז דעם איבערגעריםענעם פאדעם פון ז״ן ארטיקא איבער די פאאיטיקם ארום דעם נױ-יארקער םיטי- האאי׳ עי בײםט אזש אייז די נענא פון אנשטרעננעז זיך — איז דעריבער... דעריבער האט דער שטאט-קאנטראאיעך. טיםטער א׳שעננעםי... ציזאױעז טיט . די װערטער ציען זיך אבער ביי אים װי פון פעך עפעס רער- פ־אט ער זיך איננאנצז אויסגעאײדיקט, אויםנעשעפט. ער װײםט אבער נישט טיט װאס פאר אן אויסרײד ער װאאט איצט נעקאנט טשאח זיין פון זיך די םטענאנראפיםטקע, פטוי װערן פון איך און םיאיז פאר אים אז אטתע דעראייזוננ, ווען עפ באװייזט זיך באאד ראס רעדאקציע-ייננא טיט א פאק פרישע צײטוננען עדשט פון ד• י *) קאמיםיע פאר מוניייפאלעי יאװעכוננ. ןײס 602 פין אזא ש־עקאעכעי טענאעכקייט: אאץ אין אים איז איצט איטה, הבנעה —• א, — שטאטאט ער פאר זיך טיט אינעראעבז, טיט אטתן תשיבה געפ׳א — עד װעט שויז זעז טאכן דערפון א גהייס, א װיר- טיק שט־ק נײעם — ־א. ראם װיבטיקםטע נייעם פון טאני... ביטאכט נישט אייב, װאם פא־ דער ער׳עטער זייט זענעז שוין אייבנעזעצט געװארן אנרערע נרויסע נײעם ער אײאט, ער יאגט. ער גיט א־וים נערװעזע באפעאז דעם טעטראנפאזש, טען זאא אױיםװארפן פין דע־ כטעט-פארטיקע־ פורעם ראם, טען זאא ארויב- װאיפן יענם, טען זאיי.. אפיאו די נייעב פון ״הױטען אינטערעסט״*), װענן אז אבציקיעריקעי ״דענע. װאם האט זיך ב״נאבט שטיאינ- קע־הייט ארי־בנעגנכעט פינם טישכ-זקנים, בדי חתונה צו האבז טיט א זקז פון 80 יאר — אפיאו דאב האט ע־ באשאאםן צו טקריב זײןן פון נרויפ אוטנעדואר האט עי אפיאו אאײן אננעכאפט שטיקעי אויבנעזעצטע נײעס און זײ אננעהויבן ארויםצושאײדערן. ביז די ביײע בי׳יקן פינם קורצזיכטיקן אין געשטופאטן טעטראנפאזש האכז איב שװייגנדיק דערטאנט, אז — ער זאא ז־ך זען אײנהאאטן: אוימ יי תהנות פינם זעצער-פארײן טאר זיך קיינער נישט, אפיאו נישט אאיי־ דע־ נײעם-רעדאקטאך זיך צ־רירן ןיי די זאצפורעטס... א װיאדעך אז א־יפנע־עגטעד װי ק״נטאא נישט, האט זיך ־א ־אטכאם איטנעדיאהיק געטאפטשעט אײה אײן ארט, נעבן רעם נרו־בן אײזננעקאװעטן טיש. א״םנעש־־־גן נאכאנאנד איננאנצן אי- בעריקע באפעא;. פ׳א־ז נעװע; װ• ער האט נעװאאט טפצה ז״ן עטעצן פא־ ־ע־ שוידע־אעבעײ רעװאה, ײאם ער א־ז שיער שיער נ־שט כאנאננען — א. ער װעט נעכן איצט א נדויםן ״קאפ״ — שוי; א״נטאא א ״סאפ״... איבזיגראציע איז די פאראײביקטע שטאטז אינגאנצז טױט פאר די קומענדיקע 25 יאר — א, װי דאב װעט כאצײינגעז, צ־עז אאעטענם או־פטערק- זאטקייט, שאאגן איבעי די טחית, פאעפן יעדן דויכג״עי אין נאס... א־ן צ־ם ײ־ה אז אאץ איז שו־ז ענדאעך פארטיק געײארן און נע־וע׳ א־־פ; נעהעײקן ארט, א־ן טען האט שוין -י ערשטע ״פיידזש״ א־בע־נעשטאי׳צז א־ז א ריזיקער י־קעי פאאטע, איז אװעקגעשיקט צו י־ פ־עב-טאש־נע;, — האט ער אננעהויבן טרױטפירן. — נו. ־א. — האט ראטבאם א טידעי און א־נגאנצן אין ש־ו־־ב נצח־נדיק ז־ך פארטאםטן װי עפעם קענן אן אננעזעענעם ־עכאטאנט א קעננעי — נו. הא, ײאס האכ איך אײך שוין פון ׳־אאג געזאגט? ניין, טיר האבן יא נ־שט ק״ן שום צוקינפט... טיר װעאן ־א בוז-בא-ט־ה װע־; אזעאכע ״ה״פענײטערם״*), װי ד־ א־בע־יקע א־־נגעװאניע־טע פעאקעי דא... העיםט, איצט נאך אז ־־ א־ט־גיאציע איז נאי פאקטיש א־ננאנצז ש־ײז אפנעשטעאט. עי י׳אזט ז־ך גײז פונם שטײביקן זעצעייי-ציטעי אן אננע- אאדענעם ט־ט באײ-שטו־ב און ט־ט אינאט־פז-געקאאפעייי. צוריק אין ־עראקציע א־ײן. אבער אינטיט; װעג. טיטאטאא, האט ער אינ-;אנצן א צ־טע־ געטון, און ז־־; פנ־ב א־ז שיעקאעך בא״ך נעײא־ז. — װאב איז יאב... — עי האט זיך שרעקעװריק און פאר- ז־בט־ק אי־טנעק־קט, װי א ננב — הא? נ־י;. קײנעי האט א־ײ אים נישט נעשטארט איטבאװענאעך פיז ע־נעץ. קי־נעי האט א־־ה איב נ־שט נעטי־טאט ט־ט א פינניעי ו־א־ש־יינאעך האט איב קײנער נ־שט נעהע־ט אפ־או. װער הע־ט עב יעז ־ענעטב געראנקען? א־ן פונ־עבטװענן... פונרעבטװענן האט ז־ך ש־יין י־ באײבקײט איז יאב צ־טעיניש־ אי־ טש־ך פון א אענגעיע ־ו״אע דע־נאך ניש־ט אפגעטון פין ־אטבאטעז... אך עב א־ז דאך טענאעך געװען א^ץ דע־פאך װייא אים האט זיך טיטאטאא אויב- נע־־בט: — ער האט דעיש־פ־רט אין זיך בשעת טעשה עפעס א ט־ז טא־נע נעפיא... עפעס, כטעט װי א טין פיײך ג. ש־פעטע־ נאך פר־שטיק, װען ר־ טאטר־צ־־טע צ״טונג-פורעטב ־וא־פ; שוין א־ז די פרעם-ציטע־;. טױי אינטן א־ן ק־עאעך ארזיס *) ״ה״פון״ — א ־ככ־יבל (־) אייי יועיז איז אכעיי־ע אננע־ ױפן אלע יענע בי־נעי, װעלבע האלמן זיך £אי דייםאדאמעייקאנער. אי- באליעניש־אמעריקאנער, םקאנדינאװי׳זױאמעריקאנער א. א. װ.