Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 598

?•םסו ׳ודזז 3?£םסר 012. 32 (327) זײם 598 * באפרײען זיך איצט פון זײ, און װענדן זיך צוריק צום אמאאיקן, <יבן טעאטער־װענ. כיװיא װיםן, װיפיא האט ראם איצץ א ׳שײכות מיט ז״ן ארבעט. טאידאװ װערט ערנםט און אנגעעטרעננט: — פאד טיר, װי פאר יערן אטתן קינםטאער, איז די צײט פון עקםפעדיטענטן נאך װײט ניעט אריבער מיר אעבן אין א צו־ װיכטיקער עפאכע. די פאםירוננען און איבערקערעניען פון דעם רעצטן פערטא-יארהונדעיט זענען צו-געװאאטיק, צו-ענײדיק, אז װעלכער נ״טט איז קינםטלער זאא זיך קאנען בארימען, אז ער האט יטוין געפינען די נעהעריקע און פאםיקע פארם אט די פאםירוננען און איבערברוכן צו פארקערפערן אין װעלכן נישט איז אײן-פאר- אלעטאל באשטיטטן םט< אלץ ארום אונז איז נאך א־ן פראצעם פון איבערנעשטאלטן זיך, און פאר רי טעאטער-קינםטלער איבער- הויפט שטײען נאך פאי נױיסע און װיכטיקע פראבאעטען צו לעז;. עי איז אבער צופרידן, װאם די הויפט-זוכענישן אין טאדער- נעם טעאטער פירן אאץ-װײטער איבער דעם װענ פון נעא-רעאליזם, װאם איז דורך טאיראװן געפרעדיקט נעװארן פון דעם ערשטן מא- טענט, זינט ער האט איבערנעריםן מיט דעם אלטן טעאטער. װײל װאם איז דען יי אזוי-אײפעריק אננענוטענע ״נײע זאכלעכקײט״ ־ואם װערט איצט אננעװענדט פון די װיכטיקםטע רײטשע בינע- יעזשיםער;, אויב נישט דער זעלבער נעא-רעאליזם, װאם איז אין דער אויפפירוננ פון ״אלע גאטם קינדער״ דורך טאיראװן דערפירט געװארן ביז צו דעי העכפטער מדרנה׳■ סיאיז א פײן-סטיליזירטער, טיה-נעלײטערטער בינע-רעאליזם. װאם דערנײט אויױ א; עבט-קינםטאעיישן, אומטיטלבארן אופן צום פובאיקום. סיאיז די רעפאעקטאאאגישע שפיא-טעטאדע, דאם עפע- נען די באהאאטנםטע און צארטפטע װינקעאעך פון דער אקטיארי- שיער נשמה. ם־איז דאם אויפכאפן פון איינצאנע שטײנער-שטריבן און זײ רערהייבן און פארברײטערן ביז אאנעט״ן-טענטשאעכם. איך װונדער זיך: װי קוטט עם, װאם אין זײן נישט זײער נרויסן רעפערמואי איז ױדזשין איניעא פארטרעטן טימ נאנצע ררײ פיעסעם (״תאוה אינטער די אואם-בײמער״, ״האריקע טאאפע״ און ״אאע נאטס קינ- דע־ האבן פאיגא״). כיװיא האפ;, אז דאס איז ניש ט צואיב דעי שטארקעי טאדיע צו אאץ, װאם האט א ש״כות טיט אמעריקע, װאם העישט איצט אין אזא נרויפער טאם אין סאװעט-רוםאאנד טאיראװס נוטטוטיקע אוינן צעשטײכאען זיך פארװונדערט: — סיװאאט נעװען קינדיש• צו באשואדיקן אונזער טעאטער אין אנשטעקן זיך אין אטעריקאנישקײט ציאיב טאדע. איד אינטערע- סי־ זיך טיטן אטעריקאנעד טעאטעי-־עפערטואד װײא איך טיין. אז א־ן אמעריקע קוטט א־צט פאי אז אוטנעהייער ײיכטיקעי קינסט- אע־יש־עי פ־אצעס פון אנהויכן דערקענען זיך אאײן, די אײנענע נש־מה און די װעאט ארום. דאם שנעא זיד אנטװיקאענד־קע אמער־- קאנעי אעבן א־ז פוא טיט שארפע קאנפאיקטז און שנײדיקע פראב- אעמען, װעאכע דער ײננערער קינסטאער-דור טאטערט זיך ארוים- צושייאן און בואט צו טאכן. און מיר א־ז א־כער ױדזשין איניעא, װ״א איך טײן, אז בײם הײנטיקן טאנ א־ז ער זיכער אײנער פון ד־ ניעכטע אטעריקאנער קינםטאעי, בײ װעטען אט די אאע נ״ע פ־אבאעמען אוז דערש״נוננען קומעז צום אויםדדוק. דאם א־ז א קינםטאער, ײאס װאנט אנצוכאפז נרויםע. ט־יז-טענטש־אעכע טע- מעם. און זוכט תטיי צו נעבז זײ אן א־ניזערעסאנטע. נ־שט נעװײנ- אעכע פארם. דאם איז אײנעי פון רי װיכטיקםטט טעאטער-קינםט- אעי ־ואם פארמעפט ז־ד אײפצ־כאפז א־ז בואט צו מאיי דעם אײגנאיטיקן ייטפ פוז ־עם אויםװאקכנדיקז און זיך אאײן א־כער- שט־יגנדיקן אמעייקאנעד אעכז. יע־כ״ האט טי־ א טאיראױ אויר א־יעיגעגעבז. אז װייז ־ודזשין איניעא. װעאכער נעפינט זיד א־צט א־ז פאי־ז. האט מײ• א פא־ נעכט צוייק בײגעזװינט די פא־שטעאודנ פ־ז ז״ז . א^ע נאטפ קינדעי האבז פי׳יגא״, האט ער טימ א ש־מײכא כאמערקטל .איי דעי א־צטיקער אויפפירוננ זע איך ע־שט. אז א־ד האב אננעשר־ב; ניש־ט קייז שאעכטע פיעסעז״ טאירא־י יעדט נאד או־ד ײענ־ זײנע פאענעי פארז קוטענ- דיקז טעאטער-םעזאז עם װעיט דעיװייא שפעט מײז װיזייז האט זיד שויז אזוי אײי פארצוינז ־וי אאטע. ש־ײז ^אננ-יאיזאנטע נעזע- נענעז מ־י זיד פרײנטאעד, אוז טאײאװ פא־נעײײ דע־ביי נ־שט •\ו ר״טז• עי וואיט גע־ועז זײער צופר־דז. ױמז א־י זאא אים צושיקז י־ עטאערע פאראנענע ײעאטער-ביכעי אוז טעאטער-זשזרנאאז אין ײדיש׳ פאר יעי ביבאיאטעק פון זײן טאסקװער קאטעי-טעאטער ױני, 1930. סײרע־״ אײנװוינעד ד־ ז־־טן — פאאכע װענטאעך, ײאם ביאדן דורבגאננען אין ערנעץ װײטאו־פנדיקע נעסאעך, און װאם אאזן זיך, אין צײײטן אקט, אײכט אויםנוצן פאר די װענמאעך פון צימער. א זײער אינטערעםאנטע דעקאראציע, װאם שאפט א; א־דעאאן שפ־א- פאאץ, גיט די אקטיאח פואע פד״הײט צום באװענן ז־ך, און נעמט דאך אויח א דידעקטן אופז אנטײא אין ד־עי פארשטעאוננ. זי ײעדט דודך דער א־כט באװענט א.־ז באאעבט. יעדעס טאא טו־כט-אויף און װעדט װיכטיק אן אנדע־ װ־נקא אירער, װאם אקצענטירט די האנדאוננ. און צ־ס סו•*, א־ן דער סצענע, װעז ״זי״, א פון שדעק- נעפײניקטע, דרײט זיך ארום אין ציטער; װען עס װײזט ז־ך איר או־ס, אז רי ײעגט דעדשטיקן זי, הײכן די פאאבע װענטאעך טאקע אז װי אעבעדיק צו ײערן, און כאװעגן זיך צו איר, און טאכן װאם- אמאא ש־מעאעד דעם ש־טח אדום א־ר די מוזיק, אין פא־פ פון פאדשײדענע נאםן-אידאעך, װאם קאטא־ינקעם און נאםן-ארקעםטערס ש־פיאן הינטער די קואיס;, העאפט או־ך יערעם טאא אונטע־צושטדײכן די האנדאוננ און איז ג־ט ארײנגעפאםט צום קאא־■־ פון יעדער נעגעכענער ש־ט־טוננ. ■* בנונע דעם שפיאן פון ד־ אקט־ארן האט טע; ־א געהאט די נעאעגנהײט צו זען דעם פײנעם ־עזואטאט, װאם טא־ראװ האט דערגדײכט דורך זיין נעא-־עאא־םטיש־ז טעטאד אטבואט־כטן זעט מען דאם אין דעם ש־פיאן פון דע־ הויפט-שוישפיאערין פון קאמעד- טעאטע־. אאיס קאנען. זי שפ־אט דאכט זיך ״רעאאיפטיש־״, און דאך אזוי בואט קאאר ־עדער זש־עםט פ־ין פארטראכט או; שאדק דורכ- נעפיאט. יעדע האנטכאװענוננ — אן איאוםטרירוננ פון א־ידעאז נשטה-ציטער יעדער טאן-ענדערונג אז אפקאאנג פון עמאצ־אנעאן הארץ-קאאפ. אבער דעטאאט, װען די האנדאוננ שטײנערט, װען די איבע־אעבוננען װעה ט־פער — װערן אויך נעאײטערט די באװע- נוננען. אין אזעאכע מאמענטן האט זי זיך שוין באנוצט אויכ- שאיסאעך טיטן סטיאיזירטן זשעםט, דעמאאט זענען א־רע הענט- כאװענונגען איבערגענאנגען איז א מאדנעם ציטערדיקן נעפאאטע־ װאם האט דעיטאנט אנם איבעי־גאנג פון פראזע צו געזאננ אין מאטענטן פון הויכער עקזאאטאציע. בכאא איז אאים קאנען א נישט-נעװײנאעך ס־טפאמישע בינע- דע־ש־ײנ־נג םײ אין איר אויסזען, סײ אין א־ר האאטונג און סײ אין א־ר פואפירנדיק דראטאטישער שפיא, ײאם שטײט תטיד אויק א גאנץ-הויבער מדרגה כיהאב ט־ט דע־ נ־עפטער שפאנ־ננ נאכנעפאאגט דעם נאננ פון דער פא־שטעאוננ. םיאיז געװען װ־נדעראעך צו זען די רוםישע כינע-קינםטאער שפיאנדיק אן אמעריקאנער דיכטער פאר א פראנ- צײזיש פובא־קום סיזענען אפגעװ־ש־ט און פא־שװונדן נעװא־ן ד־ גרענעצ־ פון אוטפארשטענדאעכעי שפראך און מ־איע, ײײא פיא־ז געשאפן נעװארן א ק־נסטאעריש־ער קאנטאקט־; װײא שפיאער אוז צוש־ויעי־ זענען א־ומנעכאפט נעײא־ן פון אט ־ענעם םודותדיקן צו- זאמענבזנד װאם װעיט דא אויסגעװעבט צװישן שאפער און נענ־םע־ * נאך א־נטערעסאנטער װ• די פארש־טעאוננ א־ז פאד טיר נע- װען רי באגענענ־ש מיש טא־ראװן אאיין. א איכאעכער א־ן דאך עטװאם ׳םטרעננער האט ער מיך או־פ- גענוטען ה־נטיער די קואיכן פון טעאטער אכעי־ כדי ניש־ט נעשטעיט צו ־וערן פון ד־ פארשײדענע כינע-מענטש־ן, װאס האכן זיך ככדי געװענדט צ־ א־ם נאך אנװײזונגען און כאפעאן, האט ער מ־ך פאי־- כעטן אד־־ם א־ן דעם קאײנעם נארטן-הויפא, ה־נטעד דעד בינע, װו םיא־ז גע־וען קיא און שאטנדיק. אננעט־ן א־ן שװא־צן םמאק־נג און מ־ט דער פײנע־. עאע- נאנט-פארקעמטער פ־־זיר מאבט ער ־עם א־ינדרוק פ־ן א דאפינ־־טן, י׳עבנם-קא־נן אײ־אפעע־ עם פארקניפט זיך כאאד צ־ו־יען אונז א פרײנטאעכער ש־מ־עם א־ם א־ז אינטערעםאנט צו הער;, אז א־ן -עד ײדישע־ טעאטער-װעאט און טעאטער-איטעי־אטור אינטערע- סײט מען זיך גאנץ שטארק מיט ענינים, װאס האכן א שייכות מיט דער אאנעמײנער אײראפעישער בינע א־נזע־ געש־פ־עך ק־מט ארוײ אויף רעם. װאס אין דער א־י- ־אפעישער טעאטע־-א־טע־אטיר הערמ מען אעצטנס אזוי אפט, אז ־י צײט פון עקספע־־מענטן א־ז טעאטער זענען שוין כמעט װ־ פאר איכעי: אז מען קערט זיך שיין אים עןדיק דורך פא־ש־יידענע װעגז צים אאטן ־עאאיזם,- אז פארשײדענע רעזשיפערן. װעאכע האבז כשעת אדע־ נאך דעם רעװאאוציע-פעדיאד זיך באנוצט אין זײערע אויפפירוננען מיט די נעװאנטםטע עקםםערימענטאאע נײקײטן,