Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 597

;•יס 597_^נ■ א* ס א א י ד א װ האס צװישן די בײדע ראם;. צו פינסטער זענען די פארשײדענע בחות, װאס אנטאנאניזירן און דעראאזן נישט צו קײן רערנענטערוננ צװייסן װײס און יעװארץ. ״ער״ ׳טטרעננט אן אאיע ז״נע נײםטיקע כחות, כדי אויםצושטודירן אדװאקאט און אזוי-ארום אריבערטרעטן די גרענעץ, װאם האאט אים א״ביק צונעבונדן צו דער װעאט פון די שװארצע. ״זי״ שטרעננט אן אאע אירע פיזישע כחות נייטט צו האבן קײן קינר פון אים, כדי זיך ני׳טט צו פארורטײאן אויױ דעם אײביקן שיפאט פון די װייםע. בײדע פאאן אונטער דער שװערער אאםט. ב״דע װערן נײםטיק און פיזיש רואינירט. װען ױדזשי; איניעא האט. צוזאטען טיט ראבערט עדסונר רושאנם, דעם באקאנטן אטעריקאנער דעקאראטאר און רעזשיסער, אויםנעפירט טיט א 4 יאר צוריק ראם שטיק טיט דער נױ-יארקער ..פראװינםטאון פאעי-האוז״-נרופע, האט עפ ארויפנערופן א ניויםן רושם, עם א־ז נעװען רער נעשפדעך פון טעאטער-םעואן. כיהאב די אויפפירוננ נעזע;. זי איז נעװען פש־וט, עראעך, און האט נעטאכט א שטארקן אײנדרוק טאקע צוא־ב ד• פי־טיטױוע טעאטעד-טיטאען, טיט װעאכע זי איז נעשטעאט נעװארן אוי■־ רער קאײנער בינע פין יענעם טעאטערא. די כטעט-אפװעזנקײט פון דעקאראציעם, און ראם פש־יטע ש־פיאן פון די אקטיא־־ן האבן ש־טארק נעאאזט רעדן אינ־עא רעם רי־אטאטיקע־ יעהער נעװאגטער נעראנק זײנער האט ארויםנע- רופן אין טוח פון צ־הערער אוטרויקע, פײנאעכע טיטנעדאנקען. יעדע שארפע ב־איע האט זיך אר״ננעייםן א־ן הארץ פין צושויער און עם נעטאכט האםט־קע־ קאאפן. אןײ א אחאוטין אנרערן אופן און טיט אחאוטין אנרערע טיט- אעז א־ז צ־ איניעאם ש־טיק צינענאננען -ער "!זשיםער פ־ן קאטער־ טעאטער, טאיראװ. םיא־ז ניש־ט נענוג צו זאנן, אז ע־ האט ־אם ש־טיק פאר- טעאטראאיזירט ער האט עם פאדטענטשאעבט. פאראאגעטײנט עי־ האט דאס ש־טיק — ניש־ט געקוקט. װאס די טיאיע איז אויך א רײן- קינםטאערישן אופן שטארק אונטערנעש׳טראבן נעװארן, — ראד ארו־םנעהויבן פון דער ענגער םכיבה. אין דורך א צאפאדיקער ש־נײדנדיק-נערװעזער טעאטער-פא־שטעאונג אונז געװיזן דעם צע־ און פ״ן פון דעם טױז-פ־נםטעדן אפנרונט. װאם שאפט ז־ך צװיש־• טענטש־ און טענטש־. ראםע און ראםע אין עטאעכע עימער רערהויבט זיך די פארשם־עאוננ, א ראנק דער װונדעראעבעד רערפ־נדערישקײט פון רעזשיםע■־, צו אזא טהרנה. װאם איז בײ איניעאן א־ז טעקםט נישט צו טערקז. אזוי, אטש־א, די םצענע פארן קאויםטער װען עס הײבן זיך אז צ־ װײזן ד• אײנצאנע ײייסע און ־םװארצע פיגירן, וזעאבע שײדן זיד שא־ה אפ א״נער פון צײייטז אוז װאקםן אויס אין א ײייםער און שװא־צע־ װאנט ארעי שפעטעי װען עם הײבן זיך אן עפענען די כטעט- אוטענדאעבע רײעז פון קאויסטער-טירן. טיר נאד טיר ביז עם בא- װ״זז זיר א־עם א•; ארעם ״ער ״און ״זי״, דורכנ״ענ—ק פון ר• קירכע-טרעפ צוױ־םז ד• צװײ װענט פון האס אוז אוטצימרוי א־ן צ־ם םי•־ הי װונדעיאעכע םצענע, װען ״זי״ ברעכט צוזאטען א־ז ״עי״. א דע־רוײרטער צװיש־ז יײדע ײענט. כאפט ז• אײה רי הענט, א־ז א פא־אוירענער פי^אנטערט עד זיד טיט א•־. שרײענייק חיאפ- אאז■ רזזײם•. טעהם־ן... װ• אז אוטרײהער עכא ענטפעיט אים באױז אפ ־אם װײטע. שוזאכע ב^אזז פיז אז אייטאטאב־א-הארז- קירםטאעייש• איבעירא״*נה*ה א־ז רע־ אײנפאא פיז רעם ..ןזייע־וײױעי״ ר• הײכיא• אייער די נאםז-הײזע־ און דאם שאיפע דיכי־זנײרו היז א־ז ציריק דורד ר• נאםז-פיאארז ט״ט דעם באענתדיקז פ־אז־עעקױא־ — א• אנרײט איי״ ד• פאיייי^ײפנדיקע טחבלים- א־ײזאטאײי׳• ד־ כ״דע זאכז זענעו ־אדט זיד. אזוי פש־וט פאי- ייראדיי זיי נייז אלעד אײה א טייז־הױםטאערישז אופז אייער דאם זזיקיד־רע אין עכט-כא־אקטע־־םט־שע פון דער אטעריקאנער נרוים- שטאײ-נאם ייי׳א האי־ ײי איז דעי פא־ש־טעאוננ נעזעז. איז א קאנרענ- םייטעי נעי׳ײטעיטער פאים טאיראװם װענ איז טעאטער די יעקאיאציע — א שאיפעי נאקעטער שפיץ פון א דריי-עה אימר א רינע-רייי װאם װערט אאץ-העיעי װאם װײטעי צום הינטער- נרונמ, כאויז םיט חײאן-ארײננאננען, היימען םאר די אדעסע ״איסט-?יסעד^דיעפע עלעסאד גזס. 32 (327' א ב ר ה ם ם ײ ס? ב 1 ' ם! 9'א ד י ז א װ י ז יי ס פ ייוי כיבין נישט נעװען זײער טזאדיק, װען כיבין ראם א־צט־יקע טאא נעקופען קײן פאריז. כיהאב אננעטדאפן באויז צו ד• אעצטע פארשטעאוננען פון א טאיראװם טאםקװער רוסיש־ן ״קאטער- טעאטער״, װאס האט זינט די אעצטע צװײ װאכן גאםטראאירט אין דעם נ״עם, אזוי פיא באשר־בענעם פינאא-טעאטער. ראס איז דאם טעאטער, װאם באראן ראט־םיאד האט נעאאזט אויםבויען און אזיסשטאטן טימ די אעצטע טעכנישע א״גריכטוננען, כדי עם ואא קאנען באדינען די םאטע טאדערנסטע קינסטאערישע בינע-אױפ- פירוננען. צו טײן בארויערן, איז שוין דער קאמערטעאטער-רעפערטואר, װאס איז דאםטאא באשטאנען פון אעקאקס ״זשיראפאי-זשיראפאיא״, אםטראװסקים ״שטורם״ און איניעאס ״תאוה אונטער די אואם- כיימער״, נעװען אפגע־עפיאט. כיהאב באויז נעקאנט זען א־ניעאם ״אאע נאטם קינדער האבן פא־נא״, — אײנע פון די אעצטע פיעםעם, װאם א. טא־ראװ האט אויפנעפירט אין זײן טעאטער כיהאב זיך נעאײאט אין טעאטער ארײן. טיר אױ נעװען אינ- טערעסאנט צו זען, װאם פאר אן אויםמײטשוננ האט ראם ״קאטער- טעאטער״ נענעבן אײנעם פון די טאדערנםטע אטעריקאנער דראטא- טיקער אבער מער װי דאם, האב איך געײאאט אױםנוצן ד• נע- אעננהײט זיך צו באגענענען טיט רעם אנפ־־ער םון טעאטער. אאעק־ םאנדער טאײאװ. איז דאד טאיראװ איצט א פ־רנר־קע פינוי א־ז טאהערנעם נאד־רעװאאוציאנערן רוםישן טעאטער ז״נע טעארע• טישע ארב־עטן, און נאך טעד זי־נע פיאקטיש־ע אױפטואוננען אויפ דעי נײעי רוםיש־ע־ בינע זענען שוין נעװאין א װעאט-נעש־עעניש. זיין בור ״פארצ״בענוננעז פון א יעזש־־סעי״, װו עי באנרינדעט און טאכט קאאר די פרינציפיעאע טעט־ם, װאם האבן א־ם יעפ־יט איבערצור״םן טיטן אאטז, און צו שאפז יאפ נ״ע טעאטעי א־ז שויז נעװאח יאס קאאסי׳םע האנטביד פיז *עח טאיערנעם ־עזש״- סער*ן, זײנע נעדאנקען איבער טעאטער זענען תטיר אי־נ־נעק א־ז פיי׳זאננריק און א־ך האב נעװאאט הערן ז״ן ט״נוננ איבע־ געוױםע טעאטעי-פראנן. ניש־ט נעקוקט דעױײ װאם טא־יאװ א־ז נעװען שטארק פאי- נוטען טיט די פארבאי״טוננען פאר דער רייזע ק״ן בעאניע;, װוהין ־אס ״קאטער-סעאטע־״ האט באדארפט אפפאח גאייך נאד ז״ע־ ענדיקז אין פאייז, האט ער האך טיך אײננעאאדן צו קוטען א־ם זעז, כרי זיך טיט טיר דורבצושטועס;. ביהאב נעװוסט, אז ט״ן װיזיט בײ אים טאר ניש־ט טראנן דעם כאראקטעי פון אן אינטער- װױ, װײא ער איז שוין טיד נעװען פון נעבן אינטערװױען פאר די פראנצויזישע צײטונגען אין זשורנאאן. םיהאט גיכער נעטוזט זײן א טין פראפעםיאנעאער שטועס. טיט װעאבן איך זאא זיך שפעטער טייא• טיט טײנע חברים-שוישפיאער און דעם בעפערן ״דישע טעא־ טער-באזוכער, ײעטען רי אאגעט״נע קינםטאער־שע ב־ניע-פ־אנז זענען נאענט צום הארצן כיבױ דעױוי־א געבאיבן זעז די פארשטעאיננ, און כיטוז טודה ז״ן, אז איר ביז נעװעז אננענעם איבערראשט. סיא־ז נעװען א פ־״ר צ• זעז. טיט װאם פאי א װינרעראעכן פארנעם און טעאטדא־י• ח־ש א טאיראװ איז צוגענאננעז צו יעם ש־טיק, װאס אװ אויט ז״ן בא- דאקטער אזוי פיעטד דער רוסישער יינע. ״אאע נאטם קינדע־ האבז פאיגא״ איז אײנע פון ױדזשיז איײעאם צאיטםטע איז נעװאנ״ס״ע פיעסעס זי באהאנראט ד• פי־ניקנד־קע פיאנע פון נעטישטן צוזאטענאעבן צװישן הער וױיםע־ און שװארצער ראםז י־איז . װײסע״ טײיעאע אוז דאפ ״שװארצע״ בחורא. ױאר ״יהיאז זיד אאס קינדעי א•• װאקםז אײ״ צוזאטען אויי ־עי יױ- טאאער נאקעטער א—זייראנער נאם. קרינז זיד איב ע־ חי׳יטט א״ייק װעד איר װייסעי צאי״קײױ און זי — װענן זײז שװא־צע־ פר־טיטיװקײט זײ באנענענעז די איז ש־פעטערדיקז ייעבז, האבז חחונה די ״נאס״ איעי רעראאזוז נישט צו קייז נענטער נא־קאע־ צװאטענאעבן, צופיא איז אײננעװאיצאט די םרעטרק״ט און דעד *> אײניקע קאפיטלען פון דעם כוך זענען פארעפננזאעכט אין די ,ליט. יאעםער״, יאד 1924.