Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 596

?'סער]>רי00 *יסססר גוס. 32;327) 1ײס 596 #זט ד$ם האב איך אין דעם ר$מאן געזען פארקערפערס, אבער נ״םס דאם אק״ן. עס איז דא א כח, א נבורה אין דעם העכערן װי?ן, אבער דער איינפאבער״ עלעםענטארער װיען צום קעבן איז או־ך ׳םטארק, אויב ני׳םס :אך שטארקער. באסראכט, אדרבה, די םצענע, װען פינחם א,י1 ר נה כאזזכן ב״ױע די ארענו* וװינוננ, װו עם קעבט א פאראקיזירטע םוטער טיט איר בקינדן זון איו טויב-עטוטער טאכסער... — ״און צו װאפ מאטערן זיך די אק* ם<נטשן אויף דער װעקט?״ — פרעגט פינהס א באזארנטער. ״—ז י■ כואטעח זיך נארני׳עט — האט דינה א באנייםטערטע אננעהויבן. — טויב-יםטודע איז א נאנצן טאנ פארנוםען. זי װא׳טט, קאבט, ק״גט רעם בדודער א קאטע אויף א קאטע און ני׳טם נאר אויף דער אונטערװעיב, אויפן ראק, אויף רי הויז!. זי איז זייער א קארגע און ׳םכנים דערצייק;, אז זי האט קנ־פקעך. רי פאראקיזירטע םאםע װ־דער האקט ז־ך א־ן א״ן וױנ׳ט;, זי זאק נאך דערקעבן די פופציק־ יאריקע טאכטער חתונה צו טאכן, דערנאך װעט זי רויק קאנען ־םטארבן. און פיטן בדודעד, דעם בקינד;, איז מיר אנוםקט אויםגע- קוםען צו רעד;, האב א־ך איפ, נישט דירעקנז, נאר אווי, א פרענ געטד;, צי םיגייט א ם א״ן פ קעבן, האםטו געדארפט הערן... װי באג״סטערט דעד פענטש איז פארן קעבןן אפיקו איצט, םיט: צע- בראכענעם פופ. ער שקאפט איין, קומט אויף, קינט א גאנצן טאנ טיט דער א״נציקער מח׳טבה, און אקץ ביי אים דרייט זיך ארום א קקיין פינטעקע—ארום דער פארקוירענעד ראיה זיינער. ער נקויבט, אז די ראיה קאן יעדע םינוט צוריקקוםע;. דער נם איז הינטער ז״נע פקייצעם. ער דארף נאר װעקן, שטארק װעקן און ער װעט צוריק- קדינן די רא־ד,, דערזען מיטאמאק עפעס אועקכעס, װאם ני׳צזט נאר ער, די נאנצע װעקט װעט דערםון באגקיקט װערן. און װען קאן דאם געטאקט זיי;, װען ער, דער בקינדער, איז פארינטערעםירט אין זיין קעב;. טאםער װעט ער זיך נעםען ם־קעבן — טענהט דער בקינדער■— א־ז אקץ געענדיקט, אקץן א־ך װאקט עפ קײנםאק נישט נענקויבט, פינהם, אז א בקינדער זאק טראנן אין זיך אזא קיכטיקע װעקט״. אין ״די טענצעד־ן״ איז י. אפאטא׳םון נעקוננע;, װאפ ער האט ביזאהער אין ערנעץ ני׳צזט דעדנדייכט — א גקייבגעװיכט צװי׳צזן די בקינדע און די קיכטיקע כהור, פון קעבן, צװישן אינםטינקט און נייפט, פאקט און אידעע, קעבן און ׳צזטרעבן. עם איז דא נאך דער אקטער דואקיזם, אבעד ער איז ׳טוין נישט אזוי שארף. דאם םנושפ- דיקע און דאס רוחגױתדיקע (״קויקער-נעםק״ און ״שוק-נעסק״) קו- םען אין בארירונג א״נפ פיט דאם אנדערע. רענינען ציט צו פינחם;. פינחפן צו רעגיגען, און די אקע איידעקע נע׳עטאקטן, די אקע םענמ׳צזן פון גייפט, װאפ זענען דא אויפנעפאקן, זענען נישט ק״ן נ׳צזפהם אן נופים... און װאס פאד א אידעען דער דיכטער זאק נישט האבן נעהאט אין זינען, איז דאם װיכטיקםטע — פון א קינםטקערישן יעטאנד- פונקט — װאם די געשטארטן און די גע׳עעענישן, א־ן װעקכע די א־דעען זענען פא־יקעיפעדט, אטעפען פיט קעבן און זענען פוק פיט אויסרריקרעכק״ט און פיט כאראקטער אפיט ז״ערע ר״ד און ז״עדע פיקאזאפיעפ זענען ני׳טט קיין אבםטראקטע חקירהם. ז״ זע- נען פוק פיט דעם דינאפיזם און דעם איפפעט פון קופענדיקער האנדקונג... און די ׳עפראך איז, װי אקעםאק ביי אפאטאיעו;, גע- יטריפן, ראפינירמ, פאדעדן און דאך פוא פיט װארצקריקער און אידיאפאטישער פרישקײט. ם א^ר ק אנ_ ב. ק5עצקי_ן; ערשס דערשינען: פאל־־ק דץײלפערן ב י י א פ ג ר ו נ ט ן ירײז 6.50 זל. אדױעם: קאאפ. ״ביכער, װאר׳צזע, נאקעװקי 2א. 9. ק. א. 18.196. קעבנפ, פאדפקאנטערן זיי, פארב׳עופן זיי. רעגינע (םיט דעד היקף םון איד פאטער דעם קונצנמאכער, און דעט קקײן שדק) םאר- כיצזופט םימ איר יצזײנקײט וואקפן, דערנאך איינין, װעקכער צעברעבט צוקיב איר זיין רויק פאםיקיע-קעבן, פארנאכקעםיקט זיינע גע׳צזעפטן און פאכט זי פאד זיין מעטדעםע, רעדנאך דעפ ״ראקטאר ׳, װעקכע פארקירמ צוקיב איר ראם נק״כנעװיכמ פון זיין א־ינזאטע;, אפקעטישן ביכעד-קעבן און ראפ קעצט ביםק געזונט, רעדנאך פ י נ ח פ;, װעקכן זי רייפט אדו־ם פון א װעקט פון מיפ- ט־־עע הקוםות, בען פוירקיםן, װעקכעד װיק זי כאכן פאד א ,ױאדעװיק-םטאר — און װעמען נישט* רענינע פאדקעדפעדט מיט!יך רי עקעפענטאדע קדאפט פון קעב;, דעם ־צר-הרע, װאפ איז אקע- פאק און אופעטום דער זעקביקעד. דענ־נע האט נישט קיין אינדי- װידזעקן כאדאקטעד. זי ראדף א־ם נ־שמ האב;, זי איז די םרוי. רעד כין פרוי. פעד כאשטיפט איז זדח. ער שטייט צװישן די נדאכע און די א״דעקערע פאויםוינע;, נענטער צו די איידעקערע, אבער אין זיין חוזק און א־ן זיינע אקע ננבה׳עע שטיק קינט עפעם פון א״נעפ, װאם אױ אויף יענער ו״ט נומם און שקעכטפ. ער איז, דאכט זיך, א קקיין פיאופ פענמשעקע, אנער אפט, דאכט זיך, אז עד טראנט באהאקטענערהייט הערנעד מיט אן עקק פון א דעםאן... די אינטערעפאנטםטע צװי׳ען די איבעדיקע פאדשוינען זענען רי ׳צזבתי קעםק םיט זיין פאםיקיע און רי אברהפק ם־ט זיין ט׳צזפתה. די שבתי אנטקויפט פון ׳צזטאט םיט איר טופק, ם־ט אידע ז־נד. ער װערמ א װאקר-טענט־ט און צום כוף װאדפט ער זיך אין צושטאנר פון עפעס א רעקיניעז-פיפטישן עקםטאז אונטער א קויפנ- דיקן צונ. ער טוט עם דא;, װען ער זעט, אז א נארישער הפון חפ־דים הויבט אן צו קופען צו זיין ה״ק אין װאקד, ברעננט אהין דעם טוםק פון שטאט און קאזט אים נישט פדאװען קיין התבודדות. רי שבתי איז א שטארקע און א טראגישע פערזענקעכקײט. ער האט אין זיך עפעפ פון רי פענדעקע קאצקעד, װעקכעד האט אויך ני׳צזט נעקאנט פאדטדאגן די חם־דים, אכער ער איז אויפנעפאקן קקערעד און גאנ- דער, װי דער קאצקער אין די ״פויקישע װעקרערי. דער נוטעד רי אבדהםק, װאם פדאפטע עקנטע מענטשן האבן אים נעפאכט פאד א דבין, — רעדפאנט אן רי א־טשע פקובק פון דעם זעקביקן דאםאן ״אין פויקי׳עע װעקדער״. רי שבת■ איז בייז און פרום, ד אברהמק— נוט און פרום. רי שבתי םיפבאקיזיט פיט זיך דעם נרויםן אופדו און דעפ העכער;, טראגישן באװוםטזײן פון דעם רעקיניעון מענטש;; אין רי אכרהפקע;, פארקעדט, זעען מיר די רו און די דעטוננ, װעקכע איז רא אין גקויבן. רי יטבתי איז דעד אפגרונט, די נעפאד פון רע- קיניע; ד אבדהםק — איד שטיק װאפערק, איד האפ;. רי שכתי שקעפט פענטשן צו גאט, און אז ז״ װיקן נישט, קאנען נישט נײ;, פאדקאזט עריזיי. רי אברהפק נ״ט פיט זיין נאט צו פענטש;, קעבט און קיירט םיט ז״ א־נאיינעם. די שבת• און רי אבדהפק — ב״רע האבן קינדער, װאם האבן גע־רשנט פון זײ, אויב נ־שט אקץ, איז ז״ערע העכעדע גײסטיקע איגטעדעפ;, ז״עד זוכן א זין אין קעב;. רי שבתיס זו;, פינהפ, װאקקט זיך צװ־שן דעקיניע און דעװאקוציע און — צװישן דענינען און ר אבדהפקען פיט ז״ן טאכטער דינה. ןרענינע ציט אים צו איד ערדישקייט, רי אברהפק און דינה צו העכעדע װעקט|), אבעד אין ז״ן װאקקען זיך פיקט פען זיין זוכנדיקע, אופדויקע נשפה, ד־ :שפה פון זײן פאטעד די שכתי, הגם קינפטלעדיש אױ עד בקאםעד, װי זיין פאנזער. ד שבתיפ נשפה קעבט אויך א־ן ז״ן טאכטער חנה. זי האט זיך אדײננעקאזן אין ״קריםטשען סייענם״ , אבעד זי זוכט דאדט פפתפא ראפ א״נענע, װאם ער -- אין ז״ן התבורדות. און רי אברהפקפ טאכטעד דינה א־ז אויך נייפטיק ז״נם א קינד, און — ״אז זי א־ז אנגעקוםען אדבעטן אין ״פעטעקפענט״, נענאננען א־בער ארעפע ה״זער, װו עם זענען געװען קראנקע קינ- דער, קאקיקעפ, איינעד איבערנעקאזט ביכער, פיט דער צװייטר נע- קערנט ־ האט די אברהמק איר א קוש געטון אין קאפ אר״;, נעזאנט, אז ד־נה טומ די זעקבע אדבעט, װאם ער״. װער זאנט עם, אז דערצױננ אױ גאדנישט און או יחופ איז גארנישט און אז פערזענקעכקייט איז נארנישט, און אז אקץ װענדט זיך נאר אן די אוםשטענדן, אן דער םביבה? אייענט ״די טענצערי;״, װעט איר זען, אז װי שטארק, װי טעכטיק עם זענען די דרויםנדיקע קעבנס-תנאים, איז דעם פענטשנס א י ך און זײן גוע נאך שטארקער און נאך װיכטיקער. דער אםתער םענטש קאן צעבראכן װער;, אבער עד בוינט זיך נישט, ע־ בוקט זיך נייעט פאר איר פאיעםטעט דער םביבה...