Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 595

;ייס 595?יסזד#יישן 72סס8ר 011. 32 (327) * ש. נינער/ני^-יארק י. אפאטאשום נײער ראמאן ״די טענצערין״ (פארלאג ב. קדעצקין, װידנע, 1930. ב>)נד 11) םטדוקטור, אויך אינם תוך פעאט בײ אים אפט אײנהײטלנכקײט, קאנצענטרירטקײט. מען װערט פאמויר; אי; דער טאםע פאקט;, אי; דער יעפע פו; רעױנות. טע; װײםט ני׳עט, װו או; װאם איז דער עיקר. דעד פארפאםער זאגט עס אונז ניעט. דער?עזעד מוז זיך א?ײ; הע?פ;. אבער ער קא; זיך?ײכטער הע?פ; אי; ו״עם דאזיק; אײנפאכ; בוך, װי אץ דער קאמפהיצירטק״ט פו; רי נרויסע היס- טאריעע ראמאנע;. אץ אט װי איך האב פאר זיך א?יץ אויםגעטראט; א װעג אץ רעם ראזיק; װאהד פו; נעעעענײט; אץ פאקט;,?עבנפ א.ץ טויט;, דראמעם א,ץ א־דיהיעם, ערנהט או; עפי?. איך האב געזע;, װי מענטע; מיט פארעײדענע באראקטער; אץ פארעײדענע ירו׳עהם מאטער; זיך צוצופאס; זיך צום העב; בכ?? אץ צום נײעם פרעמד;?עב; פ,ץ אמעריקע בפדט. איך האב נעזע;, װי אײנע דערנרײכ; דעם צי? •— דאם זענען דאם רוב די פ׳נװטע ״געזונטע״ מענמ׳שן— אץ װי אנדערע — נעװײנ?עך די רײכערע, די םײנערע אץ אומ־ רויקע נאטור; — בהייב; — פ א?; אץ אנהויב װענ... אץ איך האב זיך געטראכט; װאם ארט טיך, װע?כע בװנות דער דיכטער האט נעהאטן עד האט מיר געגעב; א נעקעננהײט צוצוקוק; זיך צו ז״ער אינטערעפאנט; העבנס־פראצעפ, ער האט אװעקנעעטע?ט פאר מ״נע אויג; א גאנצע נרופע מענטיע;, איטהעכ; מיט זיץ אײגענעם פניפ, אץ מיר נעװיזן, װי טיר?עב;, וזי זײ?ייד;, װי ז״ ראננ?ען זיך אץ װי זײ עטארב; ב״ נעװיפע אומעטענד;. װעה איך קוק; אץ — מיט?עב;, מיטפי?;. ׳צוין א־ן ד״עם ערעט; טײ? פץ דעם ראטא;, נײ;, אץ דעם עריקט; קאפיטה, װו איך בין נעװען מיט די אימינראנטן אויפ; ׳נזיף, װאפ האט זײ געתירט ק״ן אמעדיקע, האב א־ך זיך באקענט מיט ־עד העבנפ־געעיכטע און מיט די — ק?אד און עארף אנגעצײבנטע — באדאקטעד; פ,ץ א היבעער נדופע פאריעוינע;, און איך בץ נע־ װע; נײנעריק צו װים;, װאם פץ זײ װעט װער; אץ רער נײער װעהט. א־ך האב נעפדוװט טרעפן — און נייטט אהע מאה נעטדאפ;. אבעד איך פיק זיך ני׳טט אפנענארט. דער װענ, אױף װע?כ; אפא־ טאיטו האט ד■ מענטיט; ארויפנעפ־רט, איז פונקט אזוי נאטירהעך, װי די ביהדער פון זײעד צוקונפט אין אמעריקע, װע?כע איך האב מיר זיך געמא?;. איז זײער נאטיר?עך, אז, א ׳עטײנער, ש?מה קופע?ט, דער קה״ניטטעטהדיקעד נביר און ם׳עכי?, זא? ני׳טט קאנען צופאםן זיך צו דער נײער םביבה, זא? מוז;, נעבעך, װערן א ׳טוחט, בײ דעם עופות־הענד?ער א י י ב י, װאם אץ דער הײם איז עד נעװע; בײ אים א משרת און רא האט עד זיך אדויפנעארבעט און איז נעװארן זיץ בע?-הבית. עם פאס; פאר אזא ײדן, װי ׳ט?מה קופע?ט, די ׳טטאדצע גענג זײנע אץ די האפערדיקע ח?ומות, װע; ער איז או־פן ׳טיף אץ זיץ שפעטערדיקע ירידה. פונקט אזוי איז פאר דעם פראםטן אץ געזונטן װ א? פ;, װע?כעד א־ז אויף יענעד זײט ים געװען בײ קופע?מן א מ׳טרת, — װי אנגעמאםטן זיץ הארעפאיטנע?עבן אץ אײבים הינער־מארק, זיץ ארויפארבעמ; זיך, זײן טון א?״טייטץ ׳טיידוך און װעדן?ײטן־נ?ײך. דעם נעזונטן פראםטאק א־ז ׳טיטענדיק?ײכטער זיך צוצופאס;, װי דעם אײדע?; סארט מענט׳ט;, אץ עם איז קיץ נײעם נייטט, אז װע; די אומ׳טטענדן ענדעוץ זיך שטארק, זא?ן די, װאם זענען נעװען ״אויבן״, זיץ ״אונט;״ — א,ץ פאדקערט. אומנעריכטער איז דער נור? םון זרח דעם קונצנמאכער און ז״ ײננער יטײנער טאכטער רעגינע דער טענצערין. זײ הערן אויף צו זיץ פאר זיך א?״ן מענט׳ט;. זײ טי׳טץ זיך ארײן אין דעם?עב; פ,ץ אנרערע. ז״ רוקן זיך א?׳ז נענטער צום צענטער פון דער?עבנפ־פאנאראמע, װאפ װיק?ט זיך םאנאנדער פאר אונז אין דעם דאמאן — און װערן — זדח עפעם אזוי װי א מין ק?ײנער מ ע ם י מ ט א און רעגינע אזוי װי עפעם א סין?י?ית אין מיניאטור, זײ טראנן ארײן אוטרו אין טענטש?עבע י. א פ א ט א ש ו עם איז נישט דער רײכםטער, אבער זיכעד דעד ר״פםטעד פץ א?ע ראמאנע;, װאפ י. אפאטאיטו האט ביז א־צט נעיטדיב;. עס איז א נע׳טהאם; װערק. נ״טט אהע פערעם זענע; דעדיטפונע; ביז; םוף, אבעד זײ זענע; אהע פארװעבט א•; א נאנץ געװעב א,ץ עפ אטעמט מיט דער װארעמקײט פװ?עב;. נאר נעצײהטע יטודות (צו ז״ נעהער; אויך די?עצטע עט?עכע שורות אינם ביח זענע; נע־ ב?יב; העננע; אין דער?ופמ;, װי אבםטראקצ־עס. אהע איבעריקע— רעד; צו אונזערע אויג;, צו אונזערע אויער;, צו אונזעד פאנטאזיע מיט א?עבעדיקער ׳טט־ם אץ מיט עכטע פאדב;. עם א־ז גישטא כמעט קײן איץ פארשוץ, װאפ זא? נייטט האב; קיץ באיטטימט; כאראקטער, ק״ן א״ן הע?ד, װאם זא? ני׳טט ארומניץ מיט זיץ אײגיגנער?ופט ארום זיך. עם זענען דא אידעע;, הק־רות. װי אץ אנדערע ראמאנע; פץ י. אפאטאשו, אכעד זײ זענען צונזיפנענאפן מיט פאקטן, פארקעד־ פערט אץ נעשעענישן. עס טרעפט דא נישט. װי עפ האט נעטדאפן אין דעם ראמא; ״אין פוי?ישע װע?דער״ אדעד אץ ״1803״, אז פון אײן זײט זאה זיך ציען א שטראם פון פאקטישע פאפירונגען און פון רער אנדערער זײט זא??ינ; א קופע אידעע;. דא האבן די אינטע?עקטוע?ע אץ די םענםוע?ע ע?עמענמן זיך באהעפט און נע־ װארן א״נם. אויך זענען רא די פארשײדענע טײ?ן פון דעם ספור-המעשה אץ זײנע אנטײ?נעמער עננער און נאטיר?עכער פאר־ בונדן צװישן זיך, װי אין די היסטארישע ראמאנען. קײן א״נפאכע און אײנה״ט?עכע פאב? איז אויך דא נישטא. די נעשיכטע ציט זיך נישט װי א מאפ־שטריק ג?ײך אראפ צום שװערפונקמ. זי ש?עננ?ט זיך, װי א ק״ט, װאס אירע ריננען נ״ע; נישט אײנער נאך דעם אנדערן אין א באשטימטן םדר, נאד זײ פא?ן אײנער?עבן די אנדערע, אפט םארמישט, אבער זײ זענען נישיט צעפ?אנטערט, נישט צעשויבערט. עם איז א םעריע אײנציקע עפיזאד; —?יבעפ, פאמי?יע- דראםעם, םאציא?-עקאנאמישע קאנפ?יקטן, עטיש-רע?יניעזע זוכע־ נישן, נםױנות, מעפיפטאפע?ישע אײנפא?;, סצענעם פץ טויט, פץ זע?בםטמארד, פון אויסנע?אםנקײט, פון שטי?ער פרומקײט, פון נ?ויבן, םון אבערנ?ויבן,?צנות, געםא?נקײט, התבודרות, אפקעטיזם — און רי א?ע םצענעם, עפיזאדן, מאמענט;, שטימוננע;, געשעע- נישן ם?עכטן זיך ארײן אײנע אין די אנדערע און שאפן א; אינטע- רעםאנט און פארביק?עבנסבי?ד אפי?ו די — צום ט״? קינםט־?עך־ארײננעפ?אכטענע — קאפימ?ען ״א מיטיננ״ אץ ״פא?ית- םטײשאן״ זענען נישט איבעריק. זײ מאכן דאס בי?ד פו?ער, ר״כער אבער װאם קומט עם אונז צו?אזן הערן? װאם איז די הויפט־ אידעע? אויף דער שא?ה איז פונקט אזוי שװער צו ענטפערן, װי אויף דער פראנע■. ״װער איז דער הויפט-הע?ד פון דער נעשיכטע?״ דאם איז דער חםרון פון א?ע אפאטאשום ראמאנען. װארום נישט נאר אין דעם ספור-הםעשה, נישט נאר אין רעד אויסער?עכער