Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 588

?יסעדיעד״שע 3?סםסר נוב 31 '326) זײס 565 ליטעראטור פוז דער רועלט דער אינהאלט פון דעם ראטאן איז פיןלגנדער: עלטערן גפן ייד און די שװעםטער מיטן ברודער צעש״דן זיך אלם יונגע קינדער. ז״ װערן דערצויגן אונטער באזונדערע פאמיליען־נעמען. *ופעליק באקענען ז״ זיו אין א געװיםן בערלינעד האטעל. זיי פארליבן זיך און האבן חתונה. אינגיבן אבער קומעז פאר די טדאגישע אנםדעקונגען. ז״ דערוויםן זיך דעם אמת. די מוטער פון דער יונגער פרוי דערקענט אין דעם איידעם איר אייגענעם זון, און א דערשלאגענע פון דעד דאזיקער טראגעדיע בא־ גייט זי זעלבםטסארד. לידיע און קאנםטאנטי ג״עז זיד פאנאנדער. אבער לידיע האט געבוירן א קינד. ז״ בענקען נאך זיך. דער ראמאן האט א שטארקן ערפאלג. י א ניי װערק װענן דער שפאני׳עער אינקװיזיציע םאלדאנא, דער אוניװערםיטעט־פראפעםאד אין מאדריד, האט ארוים־ געגעבן א װערק װעגן דער שפאנישער אינקװיזיגיע, װאם נעמט ארום די גאנצע געשיבטע פון דער אינםטיטרציע אין די יארן פון 1218—1334. דאם ווערק צייכנט זיך אוים מיט שטארקער אביעקטיווק״ט און שטיצמ זיך אויף די ־עםטע קװעלן. מ י רא אין עלטער פון 51 יאר איז געשטארבן א״נער פון די באדייםנ־ דיקםטע שפאנישע שריפטשטעלער, גאבריעל מירא, װעלבער האט אלם ״פייזאזשיםט״ נישט געהאט צו זיך ק״ן גל״בן אין דער װעלם־ ליטעראטור. כדי צו באערן דעם אנדענק פון דעם גרויסן שריפטשטעלער, איז אנטשטאנען א קאמיטעט מיט אננאמונא אין דער שפיץ, וועלכער שםעלט זיך אלס ציל צונויפצוזאמלען אין ארויסגעבן אלע װערק פון דעם שריפטשטעלער. :א ראמאן פון מוסאליני אויף ז״ן וואנדער־וועג איז מוסאליני אין יאר 1909 אנגעקומען קיין טריענט. דער יעקם און צװאנציק־יאריקער מוםאליני איז דאן גע־ װארן דער לייטער פון דער צ״טונג ״פאפאלא״. פאר דער װעכנםלעבעד, אילוסטרידטעד אויםגאבע פון דער דאזיקער צ״טונג האט ער געשריבן א ראמאן אונםערן נאמען: ״די מעטרעםע פונם קארדינאל״. איצט איז דער ראמאן דערשינען אין בוך־פארמאם. אינםערעםאנט איז דאם, װאם דער ראמאן האט א שטארקע אנטי־קלעריקאלע טענדענץ. קאנאן דאיל אין ענגלאנד איז אין עלטער פון 81 יאר געשטארבן דער װעלט־ באריסטער שעפער פון די קרימינעלע ראמאנען — קאנאן דאיל. די ב־ײטםטע לעזע־־טאםן אויף דער גארער װעלט זענען דער עיקד באקאנט קאנאן דאידם םענבאציאנעדע דאמאנען, אין וועלבע ער האט אריינגעפירט דעם דעטעקטױדן־טיפ ־־ שערדאק האלמם. אין די דעצטע יארן האט קאנאן דאיד במעט אינגאנצן פארדאזמ זיין דיטעראו־ישע ארבעט און זיך פארנומען הויפטזעבלעך מיט םפיריטיזם. רעם גרעבטן טייל פון זיין פארמעגן האט דעריבער טאקע קאנאן דאיל פאדשריבן אויף כפיריטיכטישער פראפאגאנדע. גאר א גרויםן װערט שטעלט מיט זיך פאר קאנאן דאילם ספירימים־ טישער מוזיי, אין װעלבן םיגעפינען זיך פיל בילדער, געמאלן דורך די מעדױמם בעתן טראנם. םיאיז אויך פאראן א רייבע ביבליאטעק מיט פיל ײיבטיקע װערק וועגן םפיריטיזם. די ענגלישע און אמעריקאנישע םפיריטיםטישע קלובן האבן שוין אנגעה־יבן ואמדען געלט אויפצדשטעדן א מאנומענט פאר דעם בארימטן שי־יפטשטעלעד און פיאניר פדן די םפיריטיסטישע פארשונגען. קאנאן דאיל האט געהע־ט צו די רייבםטע שריפטשטעלער אין דער ײעלט. זיינע דאמאנען זענען איבערגעזעצם געווארן אין אלע שפראבן אדן זענען אומעטום מאבנהאפט געלייענט געײארן. בלויז איין אויפ־ דאגע פון זיין יעדן ־אמאן אין דער ענגלישער שפיאך, האט אים גע־ ברענגט טויזנט פונט און זיינע ביבער האבן אפט דערגי״בט אין הונדער־ טער אויפדאגעם. קלאד פארער און פיער לאטי םיאיז איצט דערשינען א ניי ביך פון קלאד פארער אונטערן נאמען ״לאטי״. אין דעם דאזיקן בוך שילדעדם פארער ז״נע באגעגענישן מיט דעם גרויםן שייפטשטעדער און מענטש — פיער לאטי. די ערשטע באגעגעניש זייערע איז פארגעקומען אין יאר 1903, אויף די װאםערן ביי םטאמבול, וײ ביי די דארדאנעלן האט געווארט א פיאנצ־יזישע קריגם־שיף אונטע־ דעד אנפירונג פונם קאמענדאנט פיעד לאטי, װעלבער איז שוין דאן געוועין א באדימטעי שריפטשטעלער. אויף דע־ זעלבעי שיף האט אלם מאט־אט־לייטענאנט געדינט דער יונגער אנ־ פאנגעי קלאד פארער, וועלבער האט צו זיין קאמענדאנט געברענגט זיינע ערשטע שאפ־ננען. דאם בוך איז ווי א מאנומענט פאי דעם גרויסן מייםטער פון ז״ן יינגערן תלמיד און הבר. די דערשיינונג פון דעם דאזיקן בוך האט ארויםגערופן א פאר־ שטענדלעבע פארינטערעםירונג און פארשיידענע קאםענטארן מצד דער קריםיק. טעאטער־אליסיפיאדע הײנטיקן זומעד קומט־פאד אין מאםקײע אן אל־םאװעטישע אלימ־ פיאדע פון טעאטער און פאלקס־קונםם. םינעמען אנטייל פאלגנדע געביטן: טעאטער, קינא, עטנאגראפיע. פאלקם־קונםט (מ־זיק. באלעם) און אויך אמאטארן־ארבעטן. אין דער צוקונפט וועלן די אלימפיאדעם טראגן דעם בא־אקטער פון גדויםע קונםט־געוועטן. היינטיקם יאר ײעלן אין דער אלימפיאדע זיך באט״ליקן 14 גרויםע נאציאנאלע םעאטעדן. די אלימפיאדע האט אלם ציל צו געבן א בילד פון דעד אלז״טיקער אנטוויקלונג פון די נאציאנאלע קולטורן.— פון דער נייער םאציאליםטישעי קולםןד. עם קומען זיך צונויף העבער טויזנם םעאטער־ און קונםם־ א־בעטער. אויף דעם צוזאמענפאר װעלן אויך פארקומען פארלעזונגם־ ציקלען װעגן דער מארקםיםטישעד קונסט־קענטעניש, געשיבטע און םע־ אריע פ־ן טעאטער. מיט דעד פארלעזונגם־ארבעט ײעט אנפירן די םעאטע־־ םעקציע פון דער מאםקװער קונסט־אקאדמיע. די אלימפיאדע ײעט אויפ־ גענומען װערן אין א קלאנג־פילם. םיײעלן אזוי־ארום פאראייביקט ווערן אין ײארט און אין באײעגונג די באד״טידיקםםע אקםיאדן און רעזשי־ םערן פונם יוםישן טעאםער. װענן מאגארעם יילדץר־אװס׳םטעלוננ אין צוזאמענהאנג מיט ראבינדראנאט טאגאדעם בילדער־אויםשכע־ לונג, שרייבט א גרויכע פאריזער צייטונג. אז דער נייער קונםט־געביט פון רעם גרויםן אינדישן דיבטעי װעט ברענגען גאר א קנאפן צושםייער צ• זיין רום. װי די צייטונג גים איבער, צייבענען זיך די בילדער נישט אויס מיט קיין שטאיקער קינסטלערישקייט. אימבאקאנטע בריװ פון ׳עאטאבריאנד סיזענען איצט געפינען געװארן בריװ פון דעם גרויםן פראנציי- זישן ש־יפשטעלע־ שאטאבדיאנד צו זיין שײעסטעד לוםיע. איינער פון די דאזיקע ב־ױו איז געשייבן געװארן אינם טאג. װען םיאיז פארגע־ קומען די לװיה פין לודװיק דעם 18־טן, ײעלבער האט דעם גרויםן ש־יפםשםעלעי אומאויפהערלעך פאיפאלגט. שאטאבייאנד ש־ייבט אין דעם בייוװ ״מאיגן ײעל איך זיין אין פא־יז. די ק״סארים דאיפן מיך האבן בעה זעייי ק־וינונג און לװיהן אויף דער אייביקער לעבנם־צ״ט האבן זיי גענוג די לאקייעז״• א נייער ־אטאן פון לעאנהארד בראנק אין לייפציגער ״אינזי״י־פא־לאג איז דעדשינען א נ״עד ראמאן פון לעאנהארד פראנק אונטערן נאמען ״בױדער און שװעסםערי'.