Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 585

/ײכ 585?'םסר8ר'שס בלסםסר ג<ס. 51 (526) קידט ע?אזעד די פאדמעז פוז דעד יאפאניש&ד שוישפילמונםט*) קונםט. אזוי איז,?ם׳ע?, די טעאטער-׳שפדאך אויך ני׳עצ די ׳עפרזןך פוןנם נעװײנאעכ; ילעבן. אונזערער א טעאטער-באזוכער ״וז האכ; א פארנדעפערונג־נראז, א טאנאקל, כדי אויפצוכאפן ארע נױאנבן פון די באװעגוגגען און דימיק. ער װאאט זיך אפט נײטט אפגעזאגט פון א הער-סרײבר, כדי צז פארעט״ן דאם ׳עטירע פאיכטערן. דע־ יאפאני׳עער שויעפירער םריםטערט אכער ני־טט, ער ׳טטערט נאר פאר טיט זײן ׳״טים דאם פריםטער;. ער יערײט נייעט, ער גיט נאר די העבםטע טאן־שט״גערוננ פון ז״ן כינע-יכטיטע. עד יטטרעבט נייטט ארויפצוברעננען פון זײן הארז א טויט-גע׳טדײ פון א פא־- װונדעטן מענטיטן, ע־ ברעננט נאר אדויס אין די גיענעצן פון ז־־ן טאנגאטע עפעקט;, װאס זענען אנאדאגייט צו די עפעקטן פון דע־ אנטיבפרעכנדיקער װירקרעכקײט. זײנע ביגע-׳עפראך איז אין א געװיםער ה־נזיכט ענרעך צו אונזער נעזאננ, ענרעך טיט דער נאטור-פ־עטדקײט, נעבונדנק״ט. טאן-דענרטעםיקײט. און אויב די טפראך-פארם פינם יאפאנ״ען ׳טוייטפירער קאן טען, (ני׳טט נעטענריק אין אכט די כפעציפייעע אײנניטאפטן פון אײ׳־אפעישער נעזאננ-טעכניק), פא־נרײבן טיט אונזער נעזאנג — קאן טען אויך זײערע קערפעררעכע באװעגונגען אויןז דער בינע פארנרײכן טיט אונזער טאנץ. (נישט נעטענריק אין אבט, פארשט״ט זיך, די פרטים פון אונזערע טאנץ-פארטע;). פונקט װי אין אונזערן א שטרענגן טאנץ, א־ז אויך אוי1ל דער יא־ פאנייטער בינע קײן אײן באװענוננ נ־שט אפהענניק פון א צופאא יעדע באװענונג איז ארײננעפאםט אין שטרעננע ט־אדיציאנערע פארטען. רי ״נ א״ - ש פ י ר, װאם דערטאנט ג־כער פון ארין דעם אײ- ראפעער אין אונזער טאנץ און װאם װערט דער־בער אפט פון אים פארש נערוםן ״נא״ - טאנץ, האט אפירו פארן אײנפאכן שיפאנען אויםנעארבעט א באזונדערע פארם. טען הויכט אויך אײן פופ אויף די שפיץ פיננער און כארד ניט טען אים פראך א נריטש אויף דער ערר. אן אזוי דורך אויפהויבן םריער אײן פום, שפעטער דעם אנ- דערן אויך די שפיץ-םיננער און נריטשיקן זינקען אױך דער ערד קוטט פאר דער שפאן. אויך דער יאפאנישער שוישפיר-בינע (דראטע) זענען די כאװעגונגען נישט אין אזא טאם נעבונדן, װי אין דעם ״נא״-שפיר, אבער או־ך רא קוטט נישט פא־ קײן נאטיר- רעבע האנדרונג, נאר א ריטטיזירטע פארם פון האנדרוננ. דער איבערגאננ פון אט דער האנדרוננ צום מאנץ נופא קוטט םאר ז״ע־ נאט־ררעך. דער טאנץ איז נישט קײן ארײננעפאםטע־ צונאב, נאד אן אדנאנישע ט״ר פון דער האנדרוננ נופא אט די פארם-נעבונדנקײט אין דעם יאפאנישן טעאטער טאכט טאקע אויך רעם אײראפעישן כאזוכע־ דעם שטא־קםטן א״נדרוק. קיין שום זאך איז דארטן נישט הפקר. דער דיכטעד ניט נישט א־כער דעם טעקםט דעם ׳עוישפירעד און רעז׳םיםעד, נאר טיט קארנע בינע־ באטערקוננען (רעטארקן). צוזאטען טיט דער דראטע טראנן א־בע־ די *עוייטפי^ער־נדטפחות*) דורך דורות די ׳טטרענג־פעסטנעיטטעילטע אור-טראדיציאנערע פארטען פון דער פארשטערוננ. די פארטען ברײבן, װ־ ב״ אונז נאטן פאר טוזיק-טענער און טאנץ-שריט. דע־ פאנטאטיטישער טאנץ די רירישע ״נא״-שפיר אין ד־ דראטע בײ די ־אפאנער ענטשפרעכן א־ן ארנעטײן אוננעפער א־נ- זעדע דדיי כינע־פארטעןל כארעט, אפער, שוישפ־ר. אבער כיי ד־ ־א- פאנער זענען זײ נישט דורך אזוינע פעםטע נרענץ-ריניען נעשיידט או־ב אין ״נא״-שפ־ר האט די באגרײטנדע טוזיק א נרעםערע דארע, פערט זי נישט אויך אין דראטע. אײן זיננע־ און אײן כאנרײטנדי- קער אינםטרוטענט טוזן װענינםטנם ברײבן. חוץ רעם, ײאם דער דיכ־ טער רערט דורך דעם זיננער צום פויריקום, און חוץ דעם, װאם אויף רער פופן-ב־נע פארט דעם זיננער צו רער נאנצער טעקםט פון ארע רארן, קוטט אויך אין דער דראטע אוים רעם ז־נגער אפט ט־טשפירן טיטן שוישפירער, אדער שפיאן פאר א־ם. אין עפעקטפורע טאטענטן *) אין יאפאן ווערש דער •בוייגפילעד־בארוף איבערגעגעבן בײ־וזוה פון פאשער *ו זון. אויב א ׳פײיבפילעד האש נייבב קיין זון, :עבוט עי א פעיקן ױנגן שוײפפילע־ אויף אלס זון. גיש אים זײן נאמען, בדי די במופחה־ק״ט זאל נירזש איבערגעריםן ײערן. (איבערז.) א דאנק דער פרעמדארטיק״ט םון דער יאפאנישער שפראך, יואם שפיגלט אפ די פרעטדקײט םון אט דער גרונדועצרעך אנדערש־ אויפנעװאקםענער קולטור, קומט דעם אײראפעער זײער שװער אויס צו פארשטײן די יאפאנישע שוישפיר־קונכט. רי שװערק״ט קען א־ם אבער נישט שטערן צו נעניסן די שײנקײט פון דער קונםט, ■•אם זי, אײנציק און ארײן, האט דורך יארהונדערטער נאנצערהײט ־ורכנעטראגן און ביז הײנטיקן טאנ אײננעהארטן די טראדיצ־אנערע פא־טען פון דער קראםישער בינע־קונפט. דאס ־אפאנישע טעאטער ־וא־צרט אין דער עפטעטישער קורטוד פון א פארק, װאס האט קײנ- טאר נישט נעטאכט קײן פראכרעם פון דעם חירוק, צװישן דער ױידקרעכקײט פון קונםט און דער װירקרעכקײט פון נאטור. דאם באלק האט אויך אין מארערײ זיך קײנטאר נישט נעשטערט פארן ־עצטן ציר די נאענטקײט צום נאטור-פאדבירד. די פארם פארטרעט כײ די יאפאנער דאם אדט פונם נאטוד־פארבירד. די פארם רופט א־ו־ם א זכר פון דער נאטור, אכער ק״נטאר דינט זי נישט ארם א־לוזיע םון דער נאטור נאר װען מען פארשט״ט אט־א־די פונקציע פון דער יאפאנישער קונםט, — קאן מען אר״נדריננען אין דעם טיפערן זין פון די יאפאנישע שוישפיר־פארטען. דער יאפאנישער שוישפירער שפילט נ־שט זײן ראלע אין ־עם זין, װי םיר פארשטײען דאם װארט, נאר ער שטעלט ־י רארע פאר. ער איז נישט דער םירשט, ער טראנט נאר די טאםקע םון א פירשט. נישט נאר בוכשטעברעך אין דער ״נא״- שפיר, װאם באנוצט זיך טאקע מיט א נעזיכטם-טאםקע (און װאם איז בײ הײנטיקן טאנ דער א״נציקער קװאל, וװ מען קאן נאך רע־ כעדיק זען װירקונגען םון דער אלט-אטטישער בינע), נאר אויך אבסטראקט אויף רער א״ננטרעכער בינע (דראטע). דער אײראפעישער שוישפילער זוכט דאם םארבילד פאר זײנעם א טיפ אין רעבן. און פארן יאפאנישן שוישפילער זענען נילטיק נאר די טראדיציאנעלע סצענישע פארטען פון די ארע פיגורן. װאם ער דארױ פאדשטערן. ריט די פארמען םטיריזירט ער זײן נעזיכט, מאכט רערפון א מאםקע, און גיט צו דער מאםקע די אײנטאר פאר אלעמאל פעםטגעשטערטע שטריכן פון א פרויען-דאר, אן אײדערן הערד ארער א בײזן נײםט, דאם איז נישט דער מין היםטארישע מאםקעם פון אונזערע שוישפיצער, װאם װירן ארויס־ ־ופן בײם עולם ־עם אײנררוק פון א װידקרעכן ױריום צעזאר. בײ די יאפאנעד האנדרט זיך עם אין פלאסטישע טאםקעם, און נאר אין די נרענעצן םון די מאםקעם זענען דעם שוישפיצער דעררויבט זײנע אויסדרוק־באװעגוננען. דעם יאפאנישן שוישפירער קומט נישט אויפן זינען נאכצו- טאכן די באװענוננען םונם טאנ-טענצעכן רעבן. אםילו בשעת ז״ן יכטאף איז נענוטען פון דער װ־רקרעכקײט ןװי םוף כר םוף דער שטאף םין יעדער שעפערישער קונםט), שטרעבט ער נישט מיט דער ה־רס פון דעם שטאף נאך אטאל צו שאפן די װירקרעבקײט, נאר ער שטרעבט צו שאםן פארמען פון א קונםט-װערק. ער װיר נישט מיט ז־־ן טאםקע ארויםרופן קײן איצוזיע, ער װיר אין גרויםע טיפיש־ טענטשרעכע שטריכן נעשטארטיקן דעם םצענישן פדצוף. אויך ד• ט־טיק פונם ־אפאנישן טעאטער, װאם איז נישט די מיטיק פונם ־ו־רקלעכן רעבן, דעכנט זיך נאר מיט די באזונדערע תנאים פון דער כ־נע און פורעטט שטארקע קאנטראםטן, װי עס פאדערט זיך, ביטעת טען צ־רט אויף א װירקזנג אין דער זו״ט. דאס, װאס עס קאן זיך ־עם אײראפעער נריננ אויםװײזן ארם גריטאםע און קריטעניש, איז :־י זײ םצענישער מ־טר, סטיר םון םארשטערוננ. ז״ װירן נישט א־ן ז״ער פארשטעלוננ װירקן דורך אנצוהערענישן, אנדײטוננען א־ן פארשװײגענישן, װי מען טוט עס בײ אונז א־ן א טאדערן־ :עזערשאפטרעכער פ־עםע, זײ װירקן רורך אוטט־טרבאר-װירקנדיקע, :א־שארפטע, דײטלעכע טיטלען. די פײנםמע שטריכן םונם טענטש- דעכן אינעררעכן רעבן פירן זײ אריבער אויף נרויםע בולטע פארטען. װאם עם נירמ פאר דער טיטיק, גיצט אין דער זערבער מאם אויך פאר די איבעריקע עלעטענטן פון דער יאפאנישער שוישפיר- *) פונם בוך ״דאס ׳אאאנישע םעאפער״, װאם איז ארויםגעגעבן געײארן <ו דעד אויסיגםעלונג פון יאפאנישן פעאםער, בערלין, 1930.