Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 581

?'ם2ר$ר'שס^ב?11ססר נוס. 31 (326) 4_זײס_581 א מעטצםיזייםער רוי׳פ, װאם ־אט פי? געהאט צוטון טיט שפעטע און ׳טטערק זיך רורנברעכגריקע םעקםוא?יטעט ^א ך רעד דא װענ, דעד צייט םון ט״! יאר^, און װ$ם א־ז ג־כער געװען פ;ן?יידניםאפטהעך־טיםטי׳טער, װי פון םיקאזאפישער אדט. גי׳טט װענן דער ״חכסה״, װעגן דעד ג?יק?ענעד?עד־ע פון װ־הגם-צוריקקער, ד#ום ראזיקע בוד־פט־׳ם-אםקעטי׳םע, װאפ א־ך ד,#)ב רײן-?עננפקריטיע-פ$?עט־ע או־פגענומען איז עם טיר געגאגגען. װ$ם אויף ט־ד האט געהאט א זיג?עך־אוטזיג?ענן איינ־ פ?וס — א־ז געװען דער עראט־ש־מיםט״ע־אייגהײטקענער עדעטעגט פון $ט ד־ער פ־קאזאם־ע, װאם האט אפ־קו נאינט־טט גי׳פט רי םינד־ םטע אםקעט״םע טר־םטאן-טוזיק. און װען רעד זיעקבפטמארד א־ז טיד רעטאקט גיעפיקםמיעםיק זײעד גאעגט גיעװען, א־ז יעפ טאקע דער- פאד, וזײק א־ך האב פאד׳עטאגען, אז דאם װ־עט באין-אופן ג״םט ז״ן קײן טאט פון ״חנטה,׳. הײקיק-קי־דנפויער פקאגטער פון דער בדו־זגדער ׳וגגט־צײטן עם א־ז טיר נעװיען נקיקקעך באיםיערט, אז א־ך ז$ק טאקע האבן די מיעגקיעכקײט א־־גצופקעכטן מײן א־ביער- ב־רנערק־עכע א־ב־ערקיעביענ״ם א־ן דיעם ז־ך עגר־קגד־קן בידגע־- בוך צוצוגדײטן טאטאם בוריעגבראק צום טויט. ריער ראמאן א־ז געווארן פאריעגר־קט ב־־ם םוף פון ־*זרהוגריערט, גאך אפיםר צװײ און א האקב יאד־קער, אפט אוטא־בערגיער־םעגער ארבעט. דער טאגופקריפט א־ז נענאגגען צו פ־׳םערן, טיט װיעקכן איך האב זיך נעפ־קט פארבונדן ז־גט דיעם ״קק״געם הער פר־דעטאן . איך נ־עדעגק גאך, װי א־ך האב עפ פארפאקט; אזוי אוטגעיםיקט, אז איך האב מ־ר ארויפגיעטריפט או־ף דער האגט הייסן טר־װאקם א.־ן זיך געטאכט אזא םוראריקן בקאז, אז כיהאב קאגג פון איר נעקיט;. ריער טאגופקר־פט איז גיעװען אוטטיעגקעך. גיעיםר־בן או־ף ב־־ריע זײטן — האב איך אים ניעװאקט קכתחיקה א־בעדיםרײב;, אביער יםפעטער, װען ער א־ז געװארן װאפאטאק ד־קעד, האב א־ך ריעדפון רעזיגנירט. דער טאנופקדיפט תאט געגאדט מיט זײן גדו־ם, און פאר די קעקטארן און זעצער איז עד געװען אן אטתיע פקאנ. טאקע דעד- םאר, װאם איך האב ני׳םט געהאט קײן קאפ־יע, ריער עדיםטעד און אײגציקער כתב-יד, האב איך מיך אגט׳םקאפן צו א פאסט־פאר- זיכעדוגג און האב צוגע׳ם־בן ג־עבן דעפ א־גהאקט פון פיעקק ״מאנוםקר־פט״, א װערט־פומע; ט־ד ראכט ז־ך גאד ססס1 טארק. דער פאםט-באאמטער האט גע׳םםײנקט. די זארגםוקע באראטוננען אין פי׳םיער־פארקאג איבעד נױין אוטפאדמ־קן פאר׳םקאג, זיענען אויפגיעפאקן אין מײן טיקיטער־צייט. א־ך האב געהאט ״מײן יאר צו דיגען״, װאפ האט זיך דאך דעדו־ צירט או־ף דד״ חדיםים, װ״ק מ״ן טויגקענק״טם־רערקקערונג האט זיך ארויסגעװיזן פאר א פםינאקאגי׳םן טעות. א״ן אדער צװ״ טאק בין א־ך געװארן באםדײט צוק־ב ברוםט־ ׳םמאקק״ט און הארץ־גערװעייםק״ט, אביער א־צט האב א־ך נעהאט אפן דערגרײכט א ױנגט-ב?ייע;, װאפ האט נעקאגט דעם רינפט־ דערפיקגדיקן ׳םטאב־דאקטער אד״גפ־דן אין א טעזת א־ב־ער מײניע קװא?יפיקאציעם אויף א זעקניער א־ך ב־ן ניעװארן אגגעגומע;, גע־ מאקדן זיך ב״ם םוםג״ער-קײב-דיעגימעגט און גיעקאזט מיר אגפאםן בונטע מקבו׳םים. איך האב עריםט געקעבט יעטייעכיע װאכן א־ן רעם עפו׳םדיקן קאזאדמע־קרײז, װי ד־ אגטיםקאםגקײט ט־ך צו באפדײען האט אגגעגומען א טויטקעכן, און װי םיהאט ז־ך ארו־פגעװיזן אן אוטקעגג׳םטעקגדיקן כאראקטיעד. דיער נעיםד״, ראם פטרן צ״ט, און באהאננען זײן מיט אײזן האבן ט־ך געטאט־ערט ג־יםט אויםצוהאקטן. קערפערקעך האט זיך מיר געמאכט ב־ים פאראד־טאד׳ם א ׳םװעדע און זײיעד ׳םמערצקעכע אגטצינרוגג א־ן פופ-גיעקעגק. איך בין אג- ניעקומען צום קר״ז־דאקטער, ריעדנאך א־ן יםפ־טאק, און װען איך בין דארט געקעגן פערצן טיעג אדומנעבונדן מ־ט א װאםער־גקאו— איז מ״ן אויםב־?דוג צוזאמען מיט די אגדעדע זעקנ־ער פארקוירן נעגאגגען — גיעגוי װי אטא? א־ן דער יםו?. א־בעד־קגם איז דעד פופ־ װײטיק בא?ד צוריקגעקומען נאך דער װ־דעד־או־פניענומענער דינםט, הגם אין א?ײכטערער און דיעדטדעגקעכער פארם. איך האב מיך אן דיעם געהא?טן. דער הויז-דאקטער פון מײן מוטעד איז נעװיען באקאנט מימ דעם ׳םטיענדיקן אויבעד־יםטאב־דאקטעד. האב איך דער־ װײ? באקוטען אור?ויב און צו גײ־־אד ניעװארן באפדײט. װי נערןן— האב א־ך אונטערנעיםד־בן, אז איך זאנ זיך אפ נ־ון מאטעריעקער פארניטיקונג פאר דעם באקוםעניעם קערפערקעכן פע?ער. די אױבעד־ םי?יטער־קאמיםיע, צו װע?כעד איך בין נעװארן איבערנע׳ם־קט, האט מיך נאך א נײער אונטערזוכוננ צונעטײ?ט צו די ״?אנד׳םטורם מיט געװער״, — װאם האט באטײט פראקטי׳םע באםרײאוננ. מיער צעזאר־בארדז׳םיא ־ עםטעטיזם;?נבי דעם גאנצן ״ב?וט- און ׳ם־יגק״טם-פ?וירער״״, טיט װע?כן סיהאט זיך דעמאקט געװיגט גרוים און קקײן. דער צװאגציקיאריקער האט זיך םאר׳םטאנען או־ף ־־ דעקאטיװקײט פונם ״איםמארא?יזם״ םון דעם גרויסן מאראקיפט;;,״ען איך האב זיך צוגעקוקט צו דעם ׳םוי׳םפיק םון ז״ן האם אויפן קר־םטנטופ, האב איך צוגקײך נעזעען זײן ברודערקעכע?יבע צו פאםקאקן און האב פאר׳םטאנען יענעם האפ דורכוים־מאראק־׳ם, אבעד ג״םט פסיכאקאגי׳ם — אן אונטער׳םײד, װאם האמ זיך טיר אויך או־םנעװיזן צו ז״ן באהאקטן אין ז״ן — קוקטור-קריט־׳ם יעפאכיע- באכנדיקן — קאמף קענן װאנגערן. מיט אײן װארט; א־ך תאב נע-;עיען אין ניט׳םען רעם זעקבםט-באזינער; א־ך תאב גארגייםט בײ א־ם גענומען װערטקעך, איך האב איפ כםעט גארני׳םמ געגקו־בט, און דװקא ראם האט צוגיעגעבן מ״ן קיבע צו א־ם די טאפקטע ק״דג־ ׳םאםטקעכקײט, די טיפקייט. האב איך עם געזאקט אפ׳םר נעמען ״עדנפט״, װען ער האט געפרעדיקט דעפ העדאניזם אין דער קונםט? װען ער תאט ביזיען גע׳םטעקט העכער םון װאגנער;* װאפ איז פאר טיר געװען ז״ן פיקאזאפי׳ם־ע קעדע װענן מאבט און די ״בקאגדע ביעםטיעי״* — כמעט א פאדקעגנהײט. ז״ן פאדהיערקעכ;נג פוגט ״קעבן״ אויפן ח׳םבון פון גײםט, אט די קיריק, װאם האט אי, רײט׳םי׳םן דעגקען געהאט אזיעקכע געפערקעכע פאקגן, — עם איז :אר גיעװען אײן מעגקעכקײמ, צי אםיםיקירן זי מיר; װי אן אירא- ג״ע. םיאיז אםת, די ״בקאגדע בעםטיע״ האט אויך געםטרא׳םעט א־ן ט־ין ױגנט־דיכטוננ, אבער זי איז נעװען אזוי אויםגעטון פון איר ביעםטיאקי׳םן כאראקטער, אז םיאיז נארנ־׳םט מעד א־ביערגעב?יב;, .־,־• די בקאגדקײט צוזאמען םיט דער ג״םטקאזיקײט, — אן אב־עקט פון יענער עראטי׳םער איראניע אין קאנפערװאטיװער בא- יאוננ, דורך וזעקכע דער נײסט, װי ער האט גענוי געװוםט, האט ז־ך אין תוך אזוי װ״ניק םארט״קמ. האט דאך נעקאנט די פיער- זענקעכע פארװאנד?ונג, װאם ניט׳םע האט אין טיר פאראורזאכט, באדײטן פארבירנערק־עכוננ. אט די פארבירגערקעכוננ האט זיך מיר אויםגעװיזן און װײזט זיך םיר נאך הײנט אויפ םיק טיפער און ב־טרער, װי דער גאנצער העראי׳ם־עםטעטי׳םער רוי׳ם, װעקכן נימ׳םע האט בכ???יטעראריש פארטײקט. םײן ניטשע-איבעקעבעני׳ם האט גיעיםאפן דאם םארויםזאגן פון א קאנסיערװאטיװן דענקוננם־פעריאד, װעקכן איך האב םארעגדיקט בעת דעם קריג; אבער צום םוף האט יעם םיך װירער׳םטאנדספעיק געמאכט קעגנא־בער אקע ׳ם?עכט- ־אמאנטישע רייצן, װאס גייען ארוים םון אן אוםמענט׳םקעך קיענ־ ז־יט־קער באצױגג םון קעבן און גײםט, װאם מען זעט עם הײנט אזוי אםט. איבעריקנם איז דאם איבער?עבעניש נישט נעװען קײן זאך בון אן א״נמא?יק־שנעקער אנטדעקונג אזן אויפנעם, נאר עם איז ניעקומען בהדרגה םון א םך שטויםן, װאם האבן געדויערט יארן. זײן פר־סטע װירקוננ איז נעװען א פםיכאקאגישע ר״צבאדקײט, היעק- זיעיערייםקייט און טעקאנכאקיע, וזאם ז״ער תוך קאן איך טיר נאך הײנט ני׳םט ק?אר מאכן, אבער םון װע?כע איך האב דעםאקט אומ־ באיםדײב?עך געהאט צו?״ד;. דאם װארט ״דערקענונגם־עקק״ יםטײט א־ן ״טאניא קרעגער״, עם באצײכנט ז״עד גוט די קראנקה״ט פון מײן ױננט, װע?כע, אזוי נ?ויב איך, קאן א־ך זיך דערמאנען, האט מיר נישט זזײגיק געהא?פן בײפ אויפנעמען ׳םאפענהויערפ פיקא- זאפ־י< װאם איז מיר ערשט אקעגגנעקומען נאך א געװיםער בא■ קאנט׳םאפט טיט ניטשען. דאם איז געװען א ניםםה-איבער?עבעניש פון ערשטן ראננ און אומפארגעםקעכער ארט, — בעת דאם, װאכ א־ז נעקוטען םון ניטשען, װא?ט מען ניכער נעקאנט אנרופן א ג״םטיק־קינםטקעריש איבער?עבעני׳ם. מיר איז מיט די ביכער :מעט אזוי דערגאנגען, פונקט אזוי װי איך האכ דעמא?ט םײן טאמאם בודענבראק גע?אזט רערנײן םיט דעם באנד שאפעגהויעד, ױאם ער נעםינט אין שום?אד פון נארטן־טיש; די באראק־אויסנאבע א־ז געװען א נע?עגגה״טם־קויף ב״ם בוכהעגד?ער מער צו?יבן בא- ז־*ז, װי צו?יב םטודיע-צװעקן און נאנצע יארן זענען די בענדעד נעיםטאנען אין שאפע אוםאויפנעשניטענע. אבער םיאיז נעקומען די שעה, װאם האט םיך געהײםן י־־ענען, און אזוי האב איך טאקע נע?״ענט, גאנצע טענ און נעכט, ױי טען?ײענט נעװים נאר זע?טן. אין מײן רערםי?טק״ט און מ־טגעריםנק״ט האט נעהאט א קענטיקן אנטײ? די גרויסע זיט?עך- ג־־סטיקע פארנ״נוננ און פארורטײמננ םון דער װע?ט און?עבן א״ אײן נעדאנקען-םיםטעם, װעמענם םימםאנישע מוזיקא?ישק״ט האט צו מיר אמטיםםטן נערערט. דאם װעזנם?עכע אבער איז געװע•