Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 579

זײם 579?יםבר^רי^ס ב?סםסר נ1ם. 31 (316) אין זײן דריטן בוך ״דארא״, האכ• ױדםאן נעםאאדן די דורכלע־ בעניישן פון א טײדא, װאס װיא נ״פט װיםן פון תכאית און פאריצאנ־ טערט זיך אין איבע םיט א פארהײראטן ניאן. עם איז א אעבן פון א מיידא מיט אלע אירע פרײדן און?ײדן עם איז א איבע פון אן עלנד םיידא דארא (און זי איז נישט אײנען, אין פאםע םיטן פון א װעלט־׳כטאט. עם איז נעשריבן ׳םטיצ אין װאריםע שמיאע רןאאירן, אויף א נרויסן צ״װנט. דארעם נעיעטאצט האט זיך ױרסאנען א״נגענעבן. עפ איז א ׳שװערע זאך פאר א םאן צו רעדן װי א םיידא, םען םוז זץ־ היטן םען זאצ נייטט דערקאנען רעם מאן. ױדםאן האט זיך 90 פראצענט אױך דאם אייננענעבן, זיין דא־ ־א רערט איר א׳שון: פ ר ו י ע ן צ׳שון. דארע איז א ר״ן ראםאנטי׳נז נעשטאצט. עס אװ א יידי׳ם םײדא, אין א תבצית־םביבה און אין אםעריקע.... און ױרםאן פירט דורך ז״ן ראראן דורך אצע צאבירינטן פון הינן אעבן. דערפירט זי ביז זעצבסטםא־ד, ראטעװעט זי און זי קוםט ארוים פון לוריזים א געא״טערטע און ״א נאייכניצטיקע״. א־ום דארען דר״ען ז׳ך אום םענטשן. פון זיי זענען גוט גע־ צ״כנט די גע׳בטאאטן פון מר. היאפר״ך און זיין פרוי... דאראם איבע איז ני׳עט די איבע פון ״םיםים און בארדער״, װאם איז ישוין א ׳עם דבר עס איז רי איבע פון א ׳םטאאץ קאונ םיידא, א םיידא םיט א כאראקטעד צו מענטשן אן א כאראקטער (דער נע■* װיינאעכער םאנםביאן. עס איז א ׳טטיאע איבע, װאם ברענט ׳טטיא, ביז זי ב־ענט זיך אוים... ראם אעבן צוברעכט דארען און באזיגט איר עם איז ט״אװייז א ארבעט פון ראפ ״דייש אעבן און אויך דאם אאטע הײם םיט זיינע צר־ת העאפן אין דעם צו. דורך ־א־ען זעט איר די יידי׳םע אםעריקע (גיכער די נױ־יאר־ קי׳םעז םיט א צענראיק יאר צוריק (איצט האט זי זיך ׳שוין טייאװייז נעענדערטן, איר זעט ראם עםינראנטיש םיידא, א־ר ראננאען זיך און אי־ אונטערנעבן זיך צום אייביקן ײדי׳שן תכאית רא־עם ״טאנ־ביך״ איז אן אנקאאנע אויה די איםיםטענר;. אבע־ אן אנקאאנע א יכטיאע פון א דיכטערייםן םענטיםן. רארע איז א ראםאנטי׳ט בוך, אביפא אאטםאדיים צואיב דער פא־ם — נאר ױדםאנם ׳םטיאער טאן נעײעאטיקט איבער די פארם אין באנייט עם. רעזוםע; ש. ױרםאן האט אין זיינע דריי בענד זיך באװיזן פיא־גע׳טטאאטיק, ײי אן א־בערנעבער פון אייג׳ענע דורכאעבענישן אין א רערצייאעי פין פרעםדע. ער האט זיך ארויםנע׳םטעאט װי א "׳ריי־ בע* כײט א פײנעפ חרט פא* *טטילע?ײדן, וױ א *טרייבעד סיט אן א״נ פאר דאם אײדעאע און ׳עטיאע. א׳ן א־םעטום איז ער םיט זיין איב;, װארים־םענט׳טאעכן אטעם א־ן צינאנג און םיט דעם איינענעם א־אםאט םך הבא: רערנריק אין םאאעײשע טערםינען װאאט א־ך אזוי נעזאנט: ׳ט. יירםאן א׳ז ני׳עט קיין אויא־פארב םאאער, נאר א םאלער םיט װאםער-קאאיר;. א״א-פארב שר״ט, װאפער־קאאיר ר.ןך״ ׳״טיא א״א־פארב נאאנצט — װאםע־-קאאיר א־ז באיצייד;. אפט ־אכט זיך םיר, אז ױדםאן צ״בנט ני׳שט םיט א פעדעד. וז■ איז צ׳ םנישם פאר איםז, יאר םיט א דין באאנד בא״׳םטיפט ־־־ פארלאג^טאמאר,/;־קאמעומאכעו — װימע יטוין דערשינען ראם בוך פון דעם באריםטן רוםישן ראםאניםט קאבסטאנטין פעדיז ש ט ע ט א ו ו י א רז ( ר א ם א ן > ײדיע א. פרידקין ז־טער ב א נ ד 312 זייטן — פרייז 6.75 ניארן 2-3 1ז1׳^ס31א ,ב׳ועבבצזג^ ,"ז6ו<ס׳(8״ .12){6ק5 ױרםאן איז פשוט װי קארן ברויט, און ארנטאאך װי ױםוי ראאניקפ א איד. אין ערשטן באנד ״פון דריי װעאטן״ איז דער פיינםטער טייא— ״רי אאטע װעאט״. עם איז אויטאביאגראפיש, םעםוארן־םעםיק. ױרםאן װאדפט דארט אן םאםענטן פון זיין לינדהייט און ױגנט. און װי אנט&אעקט זיך ש. ױדםאן? עם איז א קינד מימ אן אויער פאר םוזיק פון אאע װעאטן. עם איז א פארחאומט קינד, װאס נייט אויפן שפור פון זון און אבנה... ־ א קאיינשטעטאדיק ייננא, װאם איז װעאט־מענטש... עם איז א קינד, װאם האט איב קוקן אויף דער װעאט װי פון א םעשהאע ארוים. זיינע פערצן קאפיטאען פון דעם טייא עפענען, װי עס זאנט זיך, א פענםטער צו ױדםאנם נשםה. אין די 16 קאפיטאען פון דער ״אאטעד װעאט״ זענען, ראכט זיך, נישטא קײן חידושים. װער האט שוין םון דעם נישט געשריב;? נאר ביי ױדםאנען זענען זײ ראך אנרערש׳, ער באהויכט זיי םיט זיין אייגענעם אראםאט. און ז״ן איאםאט — א־ז די שטיא-ןײט. די שטיאקייט אין זיך און אין דער וועאט װי ער נעםט זי א״ף... איך װיא זיך נישט אפשטעאן אויף ר■ איבער־קע צװיי ט״אן אין דעם ערשטן באנד, װייא נישט א בעםיײע םקיצע ארע־ א• עי־ גערע איז דער עיקר ביי א שרייבער, דער עיקר איז רי אנצי־כנ׳ננ פזן זיין א״נענעם װענ, דער עיקר־איז דער טאן פון ריריגענט, װאם גיט אעבן דעם ארקעםטער... ױדםאנם צװייטער באנד ״םאאדאטשינע״ איז א װיכטיק װערק. עם איז א בוך, װאם עפנט פאר אייך אויף דאס אאטע רוםאאנר ארייננאננ — דורך דער קאזארםע. אין ״םאאדאטשינע״ איז דא די נאנצע טעםפקייט פון דער אםאאיקער רוסישער סביבה, א םכיכה, וװ םענטש׳ טרעט אויף םענטש־ םיט די שםוציקםטע שטיווא. איר זעט דארט די חיה אין םענטשן און דעם םענטש אין ער חיה קאזארםע װי טורםע םאכן איבער א םענטשין, קנעטז א־ם א־בער אינסטינקטן רייםן זיך אפ פון זייערע קייטן, נאר דאך איז ,,םאאדאטשינע״ א בוך אויך פאר היינט, װייא םאאדאטש״נע װי טור־ םע א־ז א־םעטום איין פניס — םיט אנדערע נריםאםן... דער קאזארמע־נײםט איז אוםעטום דער זעאבע־ אפ־או װעז םען ־א־ף נישט אערנען ״פאאײעםטנאםט״ א רוםיש׳ן פויער... אין סאאדאטשינע״ איז ניש׳ט דער עיקר רי אררנוננ פון פעט׳ם. קאעפ און זידאיירײען — נאר דער םענטש אין זיין נאנצער נאקע־ טער אוםט צו הערשן פון א״ן ז״מ; און אין זיין שקאאפערישע־ אונטערטעניקייט פון דער צװייטער ױדםאן צייכנט די העאדן פון קאזארםע ש׳טיא, רואיק. א״נ־ נעהאאטן, אן דעם נעװײנאעכן יידישן קרעכצא. און ד■ םענטשן ײאקםז ארויס פון דער שטיאקייט און םאנען ב״ אייך אא״ן פאר ז״ער פא־- ־ארענעם צאם אאקים., ״םאאדאטש׳ינע״ איז א םענטש׳אעך בוך. אז עפעקטן און אי־ טערארישע קונצן-םאכער״ עס איז אפיאו אין א נעװיםן זיך א אוי־ טאביאניאםיש בוך. אבער דער ״איד״ פון דער אויטאב־אגראםיע טרעט נישט ארי־ ער די איבעריקע חעאדן. איז סאאדאטשינע זענען ניש׳טא קיין נרויסע נעשעענישן אוז יו־אנעדיעם — נאר דאך איז אאץ אזוי אינטערעםאנט. און װען םעז הויבט דעם בוך אז אייענע!: םוז םעז אים ענדיקז. ער פאראינטריגירט זיין רואיקייט און ש׳טיאקייט. און םערקװירדיק, פוןי די קאײניק״טן ײאקסט פאר אייך אוים א נרויםע װעאט.. פון די שטיאע געשעענישן א שרייענדיקער פ־א- טעםט קענן דער םיאוםק״ט פון קאזאר״ע ןןן ז, נ״״ט ז״ן