Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 576

זײס 516 *?יסער^רישזז בלזזס*ר נ1פ. 31 (526), 7״ד י. גזזרדזזן1װ'לגזז אביעקטױון אמת ח$ט מקדים געװען זײן באהויפטונג, נ-יער; פיזיא־אגי׳ס-פסיכאיואגיעע סיבות, פון װעגבע ער האט ניעצ ךע מינרםס; באװוםסז״;. פריער אבער האב; מיר אים געהפקט; פ!!־ א פר״ער פערזענקעכקײט, װעקכע איז קכק-הפחות פרײ, װ;; ז■ דערקענט עפעם אביעקסױום. װען עםעצער באהויפט, קמ׳םק, אז רער זאע: 4=^2X איז א; אבםאקוטער אמת, מ״נט ער ני־םט דערמיט צו זאג;, אז ער בא- הויפט דאס דערפאר, װ״? זײ; פפיכאקאניש-פיזיאקאנישע ארנאנ־- זאציע צװינגט אים רערצו, װ״ק אויב ם איז אזוי, טא פונװאנעפ װ״ם ער, אז 4=2X2 א־ז א; אמת, אפשר דוכט זיך ראם א־ם אזז• אוים — אים און אקעמע;, װעקכע זענע; באעאפ; אזוי װי ע־. אינדעדאמתן אבער מיינט עד נאר צו זאג;, אז ער באנעמט רע: ריינעם אמת א;-און-פאר-זיך און װייק ער ז עט א י י;, אז 4 -2X2, באתויפט ער, אז דאם איז אװי או; ער עפירט דעדביי ניעט רע־ ב-נדםטן צװאנג מצד א האסער־נישט־איז װירקקעבער אורזאך. אקזא; בעת מיר האבן נישט נעװופט, אז אונזער נו־ב• שמועםער איז א משוגענעד, זענען זיינע רייד נעװען פאר אונז :וע־ װי א בקויז פיזיקאקיש-פיזיאקאנישער פראצעפ, דהיינו א װירקוננ פון געװיםע קופט־שטעקונגען, קופט-װיבראציעם אויף דעם געחעד- נערװ אין אונזער אויעד, םיר האבן נעזוכט אין זיי א זינע;, זי־ זענען פאר אונז געװע; א פארקערפערונג פון א קאניש; באטייצ. איצט אבער, װען ם־האט אונז געזאגט, אז דער רעדער איז נישט נארמאק, האט ז־ך דער זינען םםתקק נעװען פון זײנע רייד. פריער א־ז דער מענטש געװע; פאר אונז א םוביעקט, װאם באנעמט אנור,;, או; װאם זיינע טואוננען האבן א נעװיםן באטייט, מיר האבן ז־ך נעפקײסט אים צו פארשטײן, ער איז נישט נעװען פאר אונז בקויז א; אביעקט, װעקכן מיפארשט נאד אדער מיבאנוצט אקפ געציינ נ״ערט ער אױ נעשטאנע; אין א שײכות צו אבסאקוטע אמת;, װעק- כע זענען ג־קטיק אויך פאר אונז. טיט אײן װארט; דעד מענ״ איז אונז געװען נאענט. אצינד אבער איז דער מענטש פאר אונז נישט מער, װי אן אביעקט, די ״געמײנשאםט םון זינען״, װאם :א- שטײט צװישן אײן םוביעקט מימ אן אנדער;, האט זיך צעדיפן, ע־ איז אונז װ״ט געװארן. דער דאזיקער משצ, װעקכן מיר האבן אזוי באריכותרינ ארוםגערערט, האט פאר אונז א פרינציפיעקע באדײטונג, װארום וי געדאנקען, װעקכע םיר האבן דערבײ אנטװיקקט, קאזן זיך װ״מע־ אויםשפינען און פיקאזאפיש פאראקנעמײנערן. די הע׳צט, אין װעי־ כער מיר קעבן אקע, איז נישט בקויז א װעקט פון אידעפערענעע אביעקטן, װאפ װירקן קוימ פיזיקאקיש־מעכאנישע געזעצן, נייעױ־' זי האט פאר אונז א באשטימסן זינען, א געװיםן באטײט. די :!!־ דײטונג אבער, װאס די זאכן האבן פאר אונז, איז נישט :קו־ז א פראקמיש-װיטאקע (ז״ער נרינדקעך רעדט ארום ק. קעדער ד״ב דאזיקן, אגב גישט גאנץ נײעם געדאנק, אין זײן אויםנעצי־ננצ; װערק ״די פסיבאקאניע פון קיטעראטור״ן, װעקבע נעמט זיך רעדפי;. װאם זײ שטײען אין א שײכות צו דער טעטיקײט פונם מענציצקענ; ארגאניזם, נײערט זײ פארקערפערן אקנעמײן-ניקטיקע ווערט; (נ־ענ בקויז א טעארעטישן װערט, װי אין אונזער ב״שפיק, נאר אויך מי־ דאקישע, עסטעטישע און רעקיניעזע װערטן), זײ זענען פא־ אונ־ באשטראקט און ארומנעװעבט מיט א גײםטיקן זינען. מיר אקע ב*־ גײםטערן זיך דאך פאר עפעם א זאך, און באנ״םטערוננ קא1 ניי' האבן פקאץ קגבי אן אבםאקוטן ״אייביקן״ זינען, װאם איז פאדקינ־־ פערט אין דער שײכותדיקער זאך, נישט אבער קנבי א קו־וא׳• מעכאניש באװירקטן פאקט. װען עםעצער באנײםמערט ןיך, קפש?, פאר דער אידעע פון דער נערעכטיקײט, איז די דאזיקע אידעע פא־ א־ם נישט ב<ויז א פאציאק-פםיכאקאגישער פאקט, װאם א" אנטשטאנען בײ געװיםע באדינגוננען און װאם קאן איננאנ*! רערקקערט װערן דורך היםטאריש־םאציאקאנישע םיבות, װארום 5*י א פאקט, װאם איז רעשטקאז דערקקערקעך, קאן םען זיו בכצק נישט ב אגײ םטערן, נ״ערט די נערעכטיק״טי><־ז פ*ו אים א פארקערפערונג פון אן אײביקן זינען, םון אן אבסאקוט; וועי3; כאראקטעריזירנדיק די אנגעשטעקטקײט פונם באװיםמז״ן אויך אן אבםאקוטן זינען פון אײן זײט און די אנגעזאפטק-ט ניו א ג א ס א (הםשך) װאם כאראקטעדיזידט רעם פקעפטיקער אקם אזעקכן* ט־װעט ענטפעד;; דער צװײפק; דער םקעפט־קער א־ז באדאקטעד־זירט דורכ- דעם, װאכ ער צװ״פקט, װאם עד האט נישט קײ; פעסטע א־בער- צ־־גוננע;. אזא פין ענטפעד איז אבעד נישט קײ; כאדאקטעריםטיק, נ־־ערט א טאװטאקאנ־ע אן איבערהזרוננ פון דעד זעקבער זאך מיט אנדערע וועדטער, — װאדום — אזוי פאדמוקירט זיך א־צט די פראגע — װאס כאראקטעד־זירט דעם צװייפק אקס אזעקכ;} װאם טוט א־יגנטקעך דעד פקעפט־קער, כעת ער צװײפקט, אי; װאם בא- יצט־יט דע־ א ק ט פו; צווייפקעך. מיר יצטדייכ; דא אונטער דאם ־ואדט ״אקט״, װ־־ק דער צװי־פק א־ז פאר אונז נ־יצט כקו־ז א צויצטאנד פו; אומנעװ־םהײט או; אומזיכעדק־־ט־, א פאם־װ- א־כע־געקעבטעו־ באװוכטזײנכ-א־נהאקט, נײערט א כפאנטאנ־שער אקט מצד דעם כוב־עקט. קײדעד קאנע; מיר ז־ך רא ני־צט ארײנ- ק־אז; א־; א פאקעמ־ק מיט רער אנטקעגנדיקעד מ״נונג, װאדום דאם װאקט אונז צו װײט פאדפ־דט. אונזער כאתויפטונג, װעקכע װעדט דא או־פגעשטעקט א־■ א דאגמאטיש; טא;, װאקט נאד א־ן א פפע- צ־עקעד אונטעדזוכוננ געקאנט װער; באריכותדיקער ארומנעדעדט און באגרינדעט. בכדי צו נעבן א באפרידיקנדיק; ענטפער אויף דעד אקאדשט- נעשטעקטער פראנע, מוזן מיר תמיד האבן אין זינע;, אז מיר האב; רא צו טון מיטן פקעפטיציזם װי םיט אן איבעדקעבונגם-שטײנע,־, װי מיט א געװיםער אוממיטקבארעד שטעמנג צו דעד װעקט או; נישט װי מיט א באשטימטעד װיפנשאפט־קעכער דאקטרין, מחמת, װי מיר האב; שוי; נעגעב; אנצוהעד;, קאן מען זײן אין דעד טעאריע א; אנהעננעד פונם כקעפטיציזם און נ־שט האב; קײן שום ש״כות צום כקעפט־שן א־בעקעבוננפ-שטײגער. װאד־ם זײ; א; ״א־בעדקע- בונגכ-פקעפטיקעד״, הײםט אגדעדש אויפפאם; די זאכ;, הײםט קעב; אין א; אנדעד װעקט, װי דעד נישט-פקעפטיקער. דאפ מײנט צו זאג;, אז דער חיקוק צװישן דעם פקעפטישן מעגטש או; דעם א־בער- ־צײגט; א־ז נישט ב׳קויז דער, װאפ אזוי קעב; בײדע אי; דער זעקבער װעקט או; באנעמע; אקץ אויף אײן או; דעם זעקבן שטײנער, מער- נ־שט, װאפ דער עדשטער האט נישט קײן פעפטע א־בערצײנונגע;, או; דער אנדעדעד גקײבט יא אין עפעם-װאם (בקית-ברירה װאקט דאפ געמוזט זײ; דעד א״נציקער חיקוק, אויב דעד צװײפק װאקט געװע; בקויז א ־צושט־אנד, במיז א; אינהאקט אי; שותפותדיקער װעקט פון א־בערקעבונגפ-איגהאקט;), נײעדט דער פקעפטיקער האט קכתה־קה א גאנץ-אנדעד צונאנג צו די זאכ; און זעט די נאנצע װעקט אנדעדש, װי דער נישט-סקעפטיקער. װאםזשע איז דעד אונטערשײד צװיש; בײדנפ אויפפאםוננפ-שטײנערפן מיר מוזן אפר־ער זע;, װאם עפ כאראקטער־זירט די באצ־ונג פונם א־בעד- צײנט; מענטש צו דער װעקט. דעדצו זענע; נויטיק א פאר אקגע- מ־יגע פ־קאזאפ־שע באמערקוננע;, װעקכע מיר װעקן פארטײטש; מיט קאנקדעטע בײשיפקן און נישט מיםברויכ; אזויארום מיט דער געדוקד פונם קעזער. קאמ־ר נעמען אזא פאמ עמעצער זאגט ארוים זײער משונה- ד־קע מײנוננען. מ־ר װיקן פארשטײן, װאם ער מײנט, מיר פקײםן ו־ך צו געפ־נע; דעפ קאגיש; זינען פון ז״נע דײד. מיטאמאק קומט צו א דריטעד און דאמט אונז ארײן אין אויער, אז דעד םענטש, װעמענפ מײנונגע; מ־ד מ־ע; זיך ־צו פארשטײן, א־ז א משונענער. דעמאקט ב־יט זיך בײ אונז פקוצקינג ד־ באצױננ צו אים. מ־ד ברעכ; זיך ני־םט מער דעם קאפ אופ צו פארשטײן, מיר פקײםן זיך שוין נ־שט מער צו דערנײן דעם קאניש; אמת, װאם שװעבט אפשר פאר זײן נײםטיקן בקיק, נײערט מיר טוע; מי — או־ב מיר אינטערע- םירן זיך מיט פפיכאפאטיע — צו באקומען א; איבערבקיק א־בער די פפ־כאקאג־שע און פיזיאקאגישע פראצעםן, װאם האבן דערפירט צו זײן משוגעת בכקק און צו זײנע איצמיקע פאדדרײמע מײנוננען בפרט. רער מענטש איז א־צט פאד אונז בקויז אן אביעקט, װאפ אונטערקינט דעד השפעה פון געװיםע סיבות. אויב ער זאק אפיקו צופעקיק באהויפטן עפעם ריכטיקס, װעק מיר זאנן, אז ער איז נישט ״שוקדיק״ דערי;, אז נישט די א״נזיכט אין א נעװיםן קאגיש-