Literarishe bleter · 1930-08-01 · 31 (1.8.1930) · p. Seite 574

ןײס 574 ״►?'סער$ר,ש2 3?עסעד ג<ס. 31(326)_^ א־ז ראפ יפו•; געװען א םוקפעם, א םענםאציע. גרויפע ביכער זע- גען דעועינען אין עטקעכע הוגדערט עקזעםפיאד;. און תײגט װערפ <ז כוך צא־וקער אין טשך פון א״ן טאנ. דאפ, װאפ עפ הןןזט ג״._ באוױזן או־פצוטון די קוגסט און די װיםגיפאפט, ה$ט באװ-זן דע ב־זגעםמא;. אין ט־טך פון קעצטן יןזד הןזבן זיך א־ן אטעריקע געגדיגדעט םפעצ־עקע אונאגיזאציעם, װעקכע קקויבן צו פאד בא־טטיטטע נדו- ־עפ קײענער די בעםטע ביכעד. דער געװײגקעכעד קײעגער קאן ז־ך :י־בט אדיעגטירן אין דעם בארג ביכער, װאפ דעד־טײנט יעדן טאג, פאר׳טדייבט עד ז־ך אקפ טיטנקיד פון דיער אדגאגיזאציע ״באק א־ טהע טאנטע קקובם״ און די ארנאניזאציע דאט יעוין די אויפנאבע צוצו־טטעקן אירע אבאגענטן דאפ בעפטע, װאפ באװײזט זיך א־ן ט־טך פון הוד׳פ איף דעפ ביכער-טאדק. ז־עם אויםװאק פון די ביכעד פירט דודך א באזוגדערער קא- טיטעט פון ־טריפט־טטעקער און קדיטיקער, װאם װערט פפעצ־עי אײנגעקאדן דורך דעו פאדװאקטוגג פון דער אדגאניזאציע. די אבאגעגטן באקוטע;, נעװײגקעך, די ביכער טיט א נעװיפן דאבאט, אזוי אז די ביכעד קאםטן זײ פיק ביקיקעד, װי אין די בוכ- האנדקונגע;. די פאריענער קוינט עם אבער, װ״ק א בוך, װאפ װעדט בא־טטעטיקט דורך דעם קאטיטעט, איז ־פוין זיכעד מיט ערפאקג ־א־טײת, װעדט יענער בוך פארקויפט אין עטקעכע צענדקיק טויזנט עקזעטפקאר;, וה׳ענית, איז דאפ, װאפ א קיטעדאדי־טע קאט־םיע האט דעקאטענדירט דאכ דאזיקע בוך, א נעװאקטיקע רעקקאטע פאד דעם בוך גופא. אײגעד פו; די קקוב; צייקט בײ היינטיקן טאנ 150.000 מיט־ נקידעד. דאם הייםט, אז א בוך, װאפ דער קאטיטעט באשטעטיקט, קא; דעכעגע; אויף א ט־ראזיט פו; 150.000 עקז״ או; די םיקיאנע; קייענער, װעקכע זעגען נישט ארגאגיזירט אי; די קקוב;, קויפ; אויך אג די ב־כער. אט אויף אזא אופ; האט אטעריקע פארענטפערט דעם קריזיפ צי קא; טע; עם אויך דורכפידן אין אײדאפע? עפ א־ז מיר ׳טװעד ־צו עגטפער; אויף אט דער פראנע. איך טײ; אבער, אז די פאד- קעגער אין א־יראפע האבן זיך געדארפט פארינטערעפיר; מיט דעד אדנאגיזאציע פו; דעם בוך-װעז; אי; אטעריקע. עפ א־ז קײן םפק גישט, אז זײ װאקט; דודך דעם פ־ק או־פנעטו; ם־י פאד זיך, פײ פאד דעם קייעגעד, אקגפאקפ טעד, װי זײ טוען א־צט. דאס הייםט, װע; זײ טוע; דערצו גארגי׳טט. יארד. דאם איז דעד בעפטעד באװײז, אויף װיפיק טע; האט צו- געװוינט דעם עוקם צו קו־פ; ביבער. אז טע; פאדט א■; טדאטװ״, א-; דעד אוגטערעדדבא;, ב־בעת דעד עוקם פאדט צו דעד אדבעט, קא; טע; זע;, װי כטעט אקע פאכאזשיר; ־טקעפ; אדויכ פ;; דעד קע־טעגע בדאשירמע ביכער או; פאדטיפן זיך א־ן קײעגע;. קײעגט טע; דאפ ב־כק איבער, קאזט טע; עפ איבעד או־ף דעד באגק פו; טראמװיי. די ביכעד-פארקאנ; רעכעגע; ז־ך איצט פאר די נדעפטע א־נ- דופטדיעקע אוגטערנעטוגנע; א•; אטעדיקע. ביז איצט האט טע; גע- הערט װענן גרויפע קאגצעדנע; פון דאדיא, פיקם, או־טאטאביק;, װעג; ׳צטאק, אײזגבא;, גאפט-טדעפט;, אבער װענ; ביבעד-קאגצעדנע; האט טע; נ״טט געהעדט. איצט אגטשטײע; ׳טוי; גדויפע ביכעד- פאדקאנ- קאגצערגע;, װעקכע יטטעק; זיך אקפ אויפגאבע צו דעדפיד; דעם פרײז פו; בוך ביז א םיגימום, דערגרײכ; דעפ טאקפ־טום טי- ראז׳ט און אויף אזא אופ; אוועקשטעקן דאפ נע׳טעפט, װי עפ בא- דארף צו זײ;. נעװײגקעך האט ז־ך דאפ געדאדפט אפדופ; או־ך אויף דעם האגאדאד פו; די שר־פטשטעקעד. די ׳שד־פטשטעקעד א־; אטעד־קע האב; שוי; ־צװיש; זיך זײעדע קיטעראט; - טיקיאגער;. אויב א בוך ״נעטט זיך ־צו־־, װערט עם געדרוקט אין א גוזטאד־קעד צאק עקזעטפקאר;. ם־נקקער קואיס קעצט װערק ״טאי; פטדעט״, קט־טק, א־ז פאדקויפט נעװארן אי; העכעד צװ־י מ־ק־א; עקזעט&קאר;. דרײ- זעדס ״אטעריקאגעד טראנעדיע״ א־ז דעדשינע; אי; דרײ מיק־א; עקז. דאם זענע; נישט ק״ן פיקטױוע צאק;. זײ זעגע; באשטעטיקט דורך דער מאכט. כאדאקטעד־םט־ש איז דאפ, װאפ װיפגשאפטקעכע או; עכט- קיטעראדישע ביכעד זעגע; א־צט אי; אטעדיקע פוגקט אזוי פאפוקער, װי די קײכטע דעדצײקוגגען או; דאםאנען. פיקאזאפישע, קיטעדאדישע, ביאגראפישע, פאעט־שע װעדק, װאס קאכט; סצ פעגט;אויף אונזעד װאקױטע איז דאפ פיר זקאטעפ פופציק, אבעד א־; אטעד־קע א־ז דאכ גישט טער, װי ס5—סס גראשן) ג־יען פוגקט אזוי װי די ביקיקע קדיטינאק-דאמאגע,. און דאם האט קודפ-כק גורם געװע; דאפ, װאם עפ א־ז אזוי פאפוקאריז־רט גע- װאד; דאפ קײענען ביכער, דאם װאפ טע; האט עס געטון מיט א פקא;, טיט א סדד, טיט נרויפ פאדשטענדעגיש פאד דער זאך און טיט דעם אטת; אםעדיקאגיש; פאדנעם. מיט עטקעבע יאר צוריק האט ט.ע; א•; אטעדיקע נאדג־שט נעקײעגט. אויב א קיטעראריש װערק איז דעדשינע; אי; 10.000 עקז״ אוכזעדע אוי&טועז אוז אײגדרוידז פוז,אמעדיקע (א שםןעם ם'םן צ. י. ש. חי נ. 3?קסזגזיס, פו; אטעדיקע. דער אפעק פו; אונזער ״דיש-װעקטקעכער שוק נאך ה־קף האט נעהאט אי; צפון-אטעריקע א בדײט; אפקקאננ און האט געפירט צו א נאגץ-בד״טער נעזעקשאפטקעכער קאטפאניע אי; נױ־ יארק, שיקאנא און אי; א רײ אנדערע װיכטיקע שטעט פו; 1י פאד״ניקטע שטאטן או; קאנאדע. ד־ ־טוק-היקף-קאטפאגיע אי; אטעד־קע חאט געבדאכט א באד״טנדיק;, פשוט א; אוטדערװאדטעט; טאטעריעק; רעזוקטאט, זי האט אבער נקײכצ״טיק געװעקט און נעטוגטערט צו נעזעקשאפט־קעכעד טעטיקײט, באזונדערם צו ײדיש-װעקטקעכער או; קוקטור-ארבעט אויפ; אדט, אין אטעריקע גופא. און דאם איז נעװים א נאד עדגםטע או; װיכטיקע דערגדײ- כוגנ פון דער ציש״א-דעמענאצ־ע או; פון דער שוק-היקף-קאטפאניע — איר זעגט דאך, חבר בוקםבוים, אויך נעקוטע; אין נאענ- טער בארירונג מיט דער ײדישער שוק אי; אםעריקע. װאס פאר א; אײגדרוק טאכט זי. און דעױצו זעגען דאך אי; אמעדיקע דא פאר- שײדעגע ט־פ; שוקן. װי װערט געפירט זײער אינערקעכע ארבעט׳.׳ — הײגט צו טאג זענע; פאראן כטעט אין אקע װיכטיקערע צפון-אמעריקאנישע שטעט טיט ײדישעד באפעקקעדונג ײדישע קינדער-שוקן פון ״ארבעטער-ריננ־־, ״שקום-עקיכם-פאקקפ-אירםטי- ט־וט־־, אזוי-נערופעגע ײדישע ארבעטער-שוקן (אונם־ער יעקב קעװינכ אגפירוננ), שוקן פון ״ײדיש-גאציאנאק; ארבעטער-פאדבאנד■־ או; קאטוגיםטישע שוק;, װעאבע רוםן זיך דװקא ״אוטפאדטײאישע״ די טענ האט זיך קײן װאדש־ע צוריקגעקערט פון אטעריקע ד• דערענאציע פו; דעד צעגטדאקער ײדישעד שיק-אדגאגיזאציע א•; פויק;, די ח־יח נת; בוקםבו־ם או; ־עקב פאט, װעקכע האבן א־; ש־קיהות פון ציש״א באזוכט פיק שטעט או; געהאט די נעקענגה״ט זיך באקענען אויף די עדטעד ט־מ ד• ש,־ק- און קוקטור-טוער א־; אטעריקע. מיר האב; זיך געװעגדט צום ח־ נ. בוקםבוים מיט א ר״ פיאנ;, אויף װערכע עד האט נענעבן פאקגנדיקע תשובות; — א״ך אינטערעפיר; קודם-כק אונזעדע אויפטוע;. איז אט: א; ערך 40 שטעט פו; די פאר״ניקטע שטאט; און קאנאדע האבן טיד באזוכט. םיד תאב; פאדבראבט א־יף דער אנדעדער זײט ־ם גאנצע ס חדשים, נײעגדיק פו; אײ; אדגאג־זאציע צו דער צװײטער, װאגדערנדיק איבער די שטעט, װאפ זענע; צעװארפ; איבעד; ריזיקן שטח פו; אמעריקע, כדי צו פאדערן און צו קרינ; ה־קף פאר די ״דיש-װעקטקעכע שוצ; אין פויק;. טיר, די ציש״א-דעקענאט;, זעניען נעקוטען א־; בארידוננ טיט ארע װיכט־קפטע פדאגרעםױוע און פדארעטאדישע אדנאגיזאציעם םון דער ײדישער טאםע אי; צפוז־אטעריקע. טיר האב; געדעדט אויף הונדערטער פארזאמקונגע; או; טיטיננען פון ײדישע ארבעטעד- אדדנם, ױניאנפ, פאקיטישע און קוקטורעדע ארבעטער-ארנאניזאצ־עם, ראנדםטאגשאפטן א א. גק. ט־ר האבן אין אוגזער היקפם-קאטפאנ־ע ארײננעצוינן די ײדישע שוקן און די ײדישע קוקטור-ארנאניזאציעס