Literarishe bleter · 1930-07-25 · 30 (25.7.1930) · p. Seite 570

3?סםסר ג*ם. 30 (125.) <ײס 570? ו׳עו״ן ס״עס / ב * ר?' ן הניפה״ שפילם שעמספיד זז (עםלעכע װערםער װעגן דער גענע־־אל־פיאבע פון *םעקספירם ״װאס איר רוילם״ ניי דער ״הבימה״ אין יערלין) און דע• צוייער פון ״כאגאלן א״ן םילנעי־ן, פון יאכעלן און :עיגעלסאנען און פון גיאנאװסקין און פון דער ״הבימה״. און די אויפפירונג פון ״װאס איר װילם״, אג• די קלאסי״כע קא• מעדיע פון •םעקספירן האם דאס גלענצנד בא־םםעםיקם. אװדאי איז דאכ נאך :י*םם דער אידעאל, צו װעלבן דאס נײע ײדי־ *םע םעאםעי גײם. אוודאי זענען דא נאך *םםאי־ק די אויסע־לענע און אין א געװיסן זין פיעמדע הידפעית פונס נאנמלהמהדיקן רוסייצן װאנעאנגאו- םאיראוו־מעיערבאלדײצן םעאםע־־־סםיל. די אויסערלעבע פאיס, װאס דע־ פא״םםעלונג האבן געגעבן דער םאלענםירםסםער •צןי^פילער פונם הײנםיקן •־וסײכן םעאםעד״דו־ — מיבאל ם*געבאװ׳ און דאס פײנע און צא־םע פאי־בן״ברעפ פון דעם זײער באגאבםן מאסקװע־ מאלע־ מאסױםין איז אבע־ נײכם דער עיקר. די ״הבימה״־הביוהה איז גלײך פון די עי־־בםע סצענעס מנצה סײ ם״םעבאװן און סײ מאסױםינען. זײע־ תן, זייעי ההלהבות, זייעי־ ריינער קינסםלעײ״םעי ענם־זיאזם — דאס זענען די הויפם־עדעמענםן. פון װעלבע עס סומירם זיך דע־ גרויסעי ע־פאיג פון דע־ נײע־ ״הבימה״־אויפפירונג. עס איז אװדאי אן אומדאנקבארע אויפגאבע צו זאגן נביאות, אבע־ מיר דאבם זיך, אז אם די אויפפירונג װעם אויך די סנאבײנוע דײם״דע קייםיק מקבל באהבה זײן. א״ן דעמאלם װעם דאס ״םוין זיין :י״בם נא־ א נצחון פון דע־ ״הבימה״ אלײן, נא־ א נצחון פון דע־ גאנצע־ מאדעי־ נער ײדי״־ער קונסם. א נצהון, וואס זײן פרינציפיעלע באדײםונג איז גא־נײםם אפצו״םאצן. ק ל ■{[ צ? פ א ר ל א נ טרין דער׳סינען דאס בארימטע בוך; ,£2),22),0>,22> ניקאלאי אגניעוו ׳$> דאס טאגבוך .$> פוד האסטיא ריאבצעװ 1 איז 2 בענדער ״דיש: גיט5 מײזיצ. 1 ע־״םםע־ יאנד: קאסםיא ריאיצעװ אין ״םול 111 צװײםער באנד: קאסםיא ריאבצעװ אין װוז. |^| פון דעמד$זיקן בוך קאנען מיר לערנען דאס רוסי״םע לעבן, דאס רוסישע שול־לעבן. סיװאקסם א נײער דור אין רוסלאנד. א דור װעמענס אנטװיקלונגס־פראצעס און זײן וועג אין לעבן װערם אדורבגעמאסם בײ נײע באדינגונגען און גאר אוי,? אן אנדער אופן. דאס נוך גים א י״לד פון דער ־םול און פון דעס לעין אר״ס. סיװערם געלײעגם מים גרויס שפאנונג. ד>>ם בוך איז אייערגעזעצם אין פיל שפראכן, עס האם ארויסגערופן א גרויםע פאראינםערעסירונג אין גאר דער װעלם. די פרעםע ״טרײבט: ״דער אבענד״, װין: ..םיאיז די לעבעדיקסםע און ״םפאנענדיקסמע באשרײבונג פון הײנ־ םיקן רוסלאנד... ״םאציאריסט״סע רעפובליק״ (ענגעלמאן): ...ד$ס דאזיקע בוך איז אזוי ״םפאנענד געשריבן, אזוי פול איםמול־ סירנדיק לעין פארמאגמ עס, אז יעדער אײנער מוז עס מים גרויס באגײס־ םערוגג לעזן... סעו ו כלפי תוץ הזןם דעס געהײסן ״גענעראל־פר>>יע # אין תוך אבער איז אם די גײע ״הבימהי ־אויפפירוגג פון ״םעקספירס ״װאס איר װילםי פאר אן עדה פון עםדעבע הונדערם צוהע־ער, .װאס האבן זיך אין דעם אװגם פארזאמלם אין דעס ״בערליגער םעאםער״ געװען א מין במקום־ פרמיע־ע, װײל די אמהע פרעמיערע גופא פאר בל ײםראד און פא־ דער גרויסער און ברײםער װעלם װעם פאדקומען עריםם אין עםדעבע חד״םים אדוס, און װעם געגעבן װערן אין דעס זעלבן םעאםער ״אס ג*דעגד$רף־ 9לאץ , אין װעדבן די ״הביםה האם זיך דא אין בערלין דער.װ>)־בן אידע עדשםע ם־ױמפן און ערפזןלגן. די בװנד״ פון דעד געגעראל־פ־^בע איז געװען צו באװײזן פאד אײגעגע אדן גאעגםע, .װאס די ״תביפה״ האם אין די פארגאנגעגע תד״םיס פון אנגעשם־ענגםע־ און אינםענפױוער א־בעם מתקן געװען, א״ן צו דע• מאגבם־ירן פאר די אויסגעפרוװםע און איבערגעגעבענע פדײנם און פא-ערער ד$ס דערגרײבםע אויף די :ײע דרביס, אין װעלבע אם דער מערקװירדיקער םעאםע.־־ק>)לעקםיװ לאזם זיך גײן אריף דעס נײעס עםאפ פון זײן קיגסטלערישן •םאפ;. און אויך איך װיל איצם גײםם געבן קײן אדיספירלעבע קריםיק איבער דער גײער אויפפירונג פון דער ״הביפה״־חבחותה. עש זאל ןןבער ד* דאך קורץ פארצײננם װערן, אז אם דער ע־״םמער ארײ:פ$ר פון דע־ ״הביפה״ אין דער גרויסער װעלם פון דעם אוגױוער־ די ענגע די אמות פון ז״ע־ ביזאיצםיקעי, סיװאלם געזאגם, ״פ־אפעסיא־ :ע־ע־ *ידי״םקײם , איז אפגעגליקם >§״ן אדורך מים מזל און ב־בה. מים א פא־ יא־ צו־יק האם ג־אנאװסקיס מאבקװע־ ײדי״םער קאמע־־סעאםע־, װאס האם דעשזןלם דא אין בעילין מים זײנע ״מסעות בנימין ה־םלי״םי״ און געהאם אן אמה־סעגסאציאגעלן ע־פאלג, פוגס פ־אנצויז זשול ראמען. אװדאי איז עס געװען ני״םם פון די בעסבע פ־אדוקםן פון גראגאװסקיס דעזשיסערי״םע־ מײכםע־״םאפם, >זבע־ אין ת*ך איז ״םרואדעק אין פיל פ־םיס א גאנץ איגםע־עסאנםע פא־״םםעלוגג. די ד״ם-םע קריםיק, װעדסע ד.*ם ביז דעמאדם געהאלםן אין אײן זיגגען תהידוה װדםבהות יעדער פאי־םםעדוגג פון;־אגאווסקיס םעאםעי, האם ^בע־ פון ״צרואדעק״ געמאסם תוסה וםלודא. און גײםם אזוי מתמת די *ײפפירוגג גופא האם :י־םם נו־םא הן געװען בײ זײ אין די אויגן, װי מהמת פרינציפיעדע םעפים. — דעס ״דיבוק״, דעס ״יהודי הגצהי״, ״בגימין היםדי״םי״, פרצן, *םלוס־עדיבמע;, א־םן — פהיבי תיתי. דא זענם איר, ײדיש םעאםער, אופ־* פארגדייבלעך. ד$ רײצם אונז א״ער אײגגארםיקײם, דא באצויבערם אוגז דאס פ־עמדע, .װאס *םםעקם אין אײעי קוגסם, אבער פאדיער, שעקספיר, שילער — ד#ס ה$בן מיר בײ אוגז אלײן אויך די והותר און דאס איג־ אם דער געדאנק, אז ײדיש םעאםער דארף א״יפפירן בלויז װערק פון יידישע פתברים און פון ײדישן אינהאדם איז פאד״ם, אן אבסדרד אדן שעדלעך אןן דארןג אמשארפסםן באקעמפצ װערן. דאס װאלמ געהײסן פא־םרײבן די גאגצע פאדערגע ײדײםע קוגסמ אין א :ײעם געם#, פון װעלבן םיר תאבן קויס זיך ערשם אנגעהויבן ארויסצור״סן. פאר דעס איבע־געזעמיקמן אײראפעישן סגאביסטישן עבמעט איז ײדײםע קוגסם;>ןך אלץ עקזאםיק. און דעם םהות פ״ון אונזערע נאציאגאל־ קיגסצלעי־י״כע באשמרעבונגען ה*מ די גרויסע ברײמע װעלט ג>>ך װײם נישמ פיםיג געװען. דעס אמת ז&גנדיק, זענען אויך מיר אין דעם אגיסל שולדיק. די תקופה פדנס פןולקלאריסבישן פרימימיװ און פונם פסײדא־ :אציאנאדן הערזןס האם זיך אין אונזער מאדערנער קונסמ צו פארצויגן א״ן ה#ם צו לאנג געדויערם. און איצמ ־םמײען מיר אויפן שװעל פדן >ו נײעס עםאפ. און די ־םעקספירישע אויפפירונג פון דער ״הביפה״ איז אײנער פון די ערהומע שרימ אויף דעס גײעם װײםערן װעג. נייםמ נז>ר אונזער פימאס און אוגזע־ לעבנס־יםמײגער איז אײגנ־ >>רמיק, נאר די גאנצע װעלם זעען מיר דורך אן אנדערער קינסם־ לערישער פע־ספעקםיװ. און געראדע ד# װערם די ײדישע קונסם פאר דער ברײםער װעלם איגםערעסאנם. געיאדע אין דעס ריגם פאיבא־גן דער חן פאייא־גן