Literarishe bleter · 1930-07-25 · 30 (25.7.1930) · p. Seite 565

זײם 565 9 יסזזר&ריש/ו *?זזכסר נזס. 30 (325) ב ר ז ך ג 7 $ ז ם $ ן /!? א ר ש זז דערצײלונג װעגו שרײבער משה ראמבאם אװ זײן שאטד) חוא-הײועד פםח איז עש נעזוען... א'ז זי געזעס; אזױ אױף דער ׳ערדערנער פריזבע פון ז״עד הױז און האם נער״ענם יאם זאדר- ביכר, ײאם אירע א חברםע האם איר נעהאם צונע־ע־קם — און רע- םארם האם זי עס נער״ענם צום עריעםן םאר ראכובאםכ רידעי. אן אנגעפר״צםע ריזיקע םענםיען-בװאר־ע א־ב ..גא־רען האם ז״ אפנעי־יםן פונב קר״ז באקאנםע, װו ז״ זענען א״נע פא־ די אנדערע פאינעיםםעים נעװא־ן. ז״ זענען אפנעװארפן נעװא־ן צו א ברעג, צו א םעםארענעם ברעג — אין א װינקר נעבן א קירע־ ־בםארענער װאנם, נו״ך אונםער די קאפ־םעם פ־ן א נראנציקן אין ׳עװ־צנד־קן נעםער פון עפעם א ריז־קן צענםאװר א־ ז־ האם ז־ך געםוזם םוריען צו א־ם, און א־ ע־ האם ז־ נעםוזם דזיבענםעי- םעניים אדוםנעםען ם־ם באים־צנדיקע ארעםס. או־ב נ״טם ד־ םעב- ם־קע קאפ־םעם פ־נם נארד- און פודפור-צענםאװ־ - ־־ פ־ביע־ און די ראקערקעם פון ד־ םהנות םענצעד װארםן ז־ דאך ז־בע־ נ־יםם געיםוינםן ז־ האם א־ם די נאנצע צ־־ם באםראכם םים או־גן פ־רע ם־ם דאנקבארק־־ם און פאדגעםערוננ. און אם די פ״בםע נרו־םע א־־גן האבן גערעדםי םער װי םו־זנם װעדם־ע־ — א ׳םר״בערן... םיםה ראםבאםן... אנן ביםרעכװ־יז, ב־־רעבװײז איז זי נעװאדן דר־־םםער, בא- רערעװד־קע.': — ־א... ז־ געדענקם עס ארץ, אם װי א־צם: ד־ ע־ד פון דער פר־זבע ב״ ז״ע ־ דזו־־ז א־ז געװען דעםארם אזו־ ק־ר א־ן אז״ פ־־ים... און אם ־ענע ז״ם פון דעד בר״םער ׳םריאב־קע־ גאם. װ־ ז־ א־ז נעזעםן -- א־ז געװען א־נגאנצן א״ננעםונקם א־ן יםאםן א־ן א־ן געםיםרעכעד הור־הם־עד-דו... ער א־ז אװדא־ ק״נםאר א־ן ז״ן רעבן נ־יםם נעװען א־ן אזא קר־־ן ״םםעםערע? אויב ע־ וועם ז־ך נ־יםם באר״דיקן א״ז א־ד נײנער־ק״ם — קאן םען אפ״ם־ װיםן פון װאנען ער יםםאםםי א־נעװייניק ב״ ז־ך איז םיםה ראםבאםען ז״ער םיםעקאװע אם די באגענענ־־ם ם־ם אן א־םדעדװא־םן רעזע־ א־ן אם ־ענעב א־־םנעםראבםן םעיםה-אדם־קן פ״רייםן ׳םםעםעיע,. ע־ א־ז אפ־י־ א ה־פים ב־כר נער־רם: אך, ע־ האם א־נדע־אםתן ז־ך אזו־נב גא־ ק״נםאר נ־יםם פאדגעיםםערם... א רעזעדי;? ז־־נע א רעזעדיןץ ע־ םאבם אבעד פ־נדעםםװענן דעם נהו־םן אניםםעי - - דעם אנ־םםעי פון הו־כעד און ם״רנװ־־םער גר״בנ־רם־ק״ם־; אויף זיין פנים רום םער נייםם װי א העפרעבק״םם־יםם״בר עם ב״סם א־ם פארם די נ־־נער־קיים־. א־ם ײירם זיך ז־יע־ יםםארק װ־סן, צי נעדענקם ז־ אפיער צופער־ק ד־ נעםען פ־ן עםרעבע ר־דעד — זאר כאםים ז״ן ד־ ע־יםםע ׳ם־־־ת; ״ד־ן װ־ א .חריי א־ז דער ױננער ניירד..״ ״װען דער פארקן האם פ־־ר־ננ—ק נ״•״״•״.. , נ־־;, אז״ פ־ר נ־״בם נייםם א־ר זב־ון... א־ן זי װע־ם װ־־ע־ יזי׳גנז איב א געױארסיקע יטורד , אין פירט א*ן ױך 'ת־-ײט צ״נסע־יד, ״צױע־ילן געסאנס וארם אפירו איז -אך אזוי זיכעד , זי י אבעי זי ־ות און א־־ננענרו־בםק״ם־. ײ־ ײעטע סחכיײטע •עכ: די ער נו, :״ך א־־פן םאקע גי ז ראםבאםען נ״כט נעװען, איז בז זי א־ז נעיטטאק נער״נם״ ׳ב ־א־ם װו האם זי אי!: ״ױײס איך ױאס... יםװונדן ארט פאי א־ר אעבן ־כעי אין נען האם־ ז־ זי צינזעח אין יינעכזא דער װי אריקוב נארנײכט געילײנט״ ס־אי־ז אױ-אי בלױז א װײבעייטער ניייטל אזא צ' פא״־בינד; באהאנטיטאפט בייט א יטרײבער... אבעי דיי פײיטלן״ט פין אט יעב געײבט - ־ ױי א נעיטטאקעי־ ק־רעד עפערע א־ן א ה״םן ׳םםו־ב־קן םאג — האם םאקע אם רעם ־ורכגעטר־בענעם א־ן נענ־״ן ראן-זיםואן פונרעםם־ועג; יםםארק פא־- יםב־עקט.. . ב״ א־ם א־ז נר־־ך געבו־רן געװא־ן אם ־ענע־ בא- יםרום, װערכן א־ם א־ז םאקע נעאוננען צ־ פא־־ױ־ק־עבן א־ן א נא־ ק־יצע ציים• — ז־ך פארר־בן אין א־ר — א־ן זע;, אז ז־ זאא ז־ך פא־י־פן א־ן אים דאם עריםםע איז א־ם אפירו נ־־םם אזוי ג־־ננ אנגעק־כוען: אויף דערי־ף א־ז ער ראננ יםוין נעװען צ־-נ־בםעד, צ־-א״םנער״ד־קם פון װערכער םיא־ז דאםאנםייםער רעבנם-פ״כםק״ם, צו—זאם ם־ם די מעתזה חויבם זיך אן — איר;עס פאר זיך ראםבאסס הייס, זיין פ־וי — זיינע קינדער זעס מען ני־דמ דורך דער נאנצער דערציידוננ, װייר זיי זיינען ני־גמ װיבמיק — *ון א בימל זעמ איר אויך אים אדיין. א צוער׳םם: די קורצע גע׳ם־כםע פון ז״ ביידען — װי זיי האבן ־־ך צום עריםםן םאר באגעננט. א העררעכער באר פון א־־נעם פון א נרו־םן נ־ו-־ארקער פאדי־ן, א באי װו ארץ איז ריזיק-ריזיק. אופן םאםע עריםםן אדם, דער זאר, ־,־־ דער דאזיקער באר קוםם פאר, — דער םעדיםאן םקװער גארדיען. י־־זיק-הויך זענען ד־ װענם און דער קופארדאך, װאפ װערבם א־בע־ ז־י: װען איינער פון דעם ר־זיקן באר-עורם פארגעםט זיך אםאר, פאר״םם דעם קאפ און כאפם אה־נצו א בריק, פארדר־־ם ז־ך אים אוים דעד קאפ, דעריםרעקמ ער ז־ך אזים פאר דער םודאד־קער הויבק״ם — פאר אם דעם תהום פונם ראבידינם פון יםםאר — און ם׳םוהון-בערקעם און אייזן-זיירן, װאס ׳םפארן אונםער דעם םו- פים — פאר אם דעם מאדנעם תהום, װאם איז איבערנעקערם םיטן קאפ ארויף... ריזיק איז אויף אזא באר די צאר םענם׳םן — םויזנםער, און צענדריקער טויזנםער; װירבערעך, פראםעררעך און פינטערעך. ני- ה־נם-םוראדיק איז דער םוםל פון אם דעם יםםיק רעבעד־קעד גע- ־־כםעניים... םענטיםן אויף אט אזא נױ-־ארקער באר רעדן םער צװישן זיך םיט זייערע ׳םםייכרענדיקע אוינן און םיט צעה־צםע םאנצנדיקע באקעפ, װאם באװענן זיך אין נאכאנאנדיקן פײער- יםםראם, איידער םים זייערע הירפראזע םיירעד... און ריזיק איז אויך די אימםינאציע פון אזא באר — םיהערט דערפון רערנאך א״נעם א־ן אוינ און אין זכרון אויף יארן און יארן — אויף יארן פון יםפע- םערדיקער פינםטערניים, פינםם־ערני־ם־ געװיינרעכער אח טאג-םענ- יעכער היינט װי אוםגעװײגרעך, װי באםת-ריזיק האם געדארפט זיין אם יענעם נרינעם םיידרם צעם־יםוננ און פארװירטקיים אין אט יע- נעם אװנםן — אז בםךיהכר איז זי דאך דעםארט נעװען ער׳םם א צװיי װאכן אין ראנד און נעקוםען איז זי אהער פון א קריין חויםכדיק עםע- םערע ערגעץ אין פוירן — א ׳םטעםערע א בראםיקם און א פאר- װארפנם צװייםן טארף־פערדער; װי אין א ׳םװארצן םדבר; א ׳םטע- םערע, װאם איז אפילו או־ף דער דעםאר־ז־־םפםער געאנראפ״םער םאפע ני׳םםא, — א יםםעטערע, אין װעםענם ק־ום ערנעץ או־ף רע־ װעלם איז אזוי ׳םװער צו נלויבן, װי אין עפעס א דערצ״רםע־ םע׳םה... יא, א םאדנע ׳םםעםערע, א זערםן ׳טםעםערע. א ׳םםעםערע, װ• םענם׳םן זענען נאך איצט אויך ה״ר־ק און פרום א־ן געםר־י און גרויביק. איז װען םען האט זי פארנע׳םטערם םאר ראםבאםען, א־ז זי גע־וארן אי צונםער-רויט, אי ברייך... די ברייכקיים איז אב־ער בארד א־ננאנצן פאריםװונדן ס בלויז דאס נעדיכםע רוים האם ז־ך אפגע- ־םטערט און באפארבט די פרישק־יט פון א־רע ם״דר׳םע באק;. ראםבאם, דער באקאנםער ״ד־יםער ׳םר־פם׳םטערעדן... דער באקאנטעחי... פאר איר איז ער אפירו געװען םער, װי באדיםט. זי האט אננעהויבן ׳םםאםרעך זי האם ׳םוין עפעם-װאם פון אים נערייענט... װו? זאר ער זיך פאד׳םטערן — דװקא אין אם ־ענעם נענעץ פון א ־םטעטערע א־נם װייטן פוילן ״ זי דעדםאנט ז־ך עם איצט גענוי — פונקט װי עם װארט עריםט ה״נט פאם־רט: —■ א ריכטיקער פדיריננפ-םאנ... א הור-הםועד-םאג — יא— *) פראגסענם פונם בוך ״אינס גאלדענעס זומפ״, װאם װעמ דע— עיינען בקרוב אינם פארלאג ב. קלעצקיןי