Literarishe bleter · 1930-07-25 · 30 (25.7.1930) · p. Seite 561

זײט 561 ^יססר^ר׳שזז 73עסער גזס. 30 (5.ז3) * בײ וועפען דער נאםען דארף בצײבן — י1אד קײנער ני׳טש שטיצו די אדער יענע פרעטענדענשן. זאא די קאםיםיע האבן ״יננאנצן פרײע הענט, זאא זי ני׳שט ארונטערפאאן אוגשער קײן שום זײטיקעד השפעה, זאא זי פסקענען אויט איר בעסטן וױאן און נעוזיםן. עם װעאן זיך נעװיס נעפינען אזעאכע, װאם ןןעאן דעם נאנצן עכין באנאטעאיזירן. װעכיען אינן אין קאפ אזעאכע זא:ן אין א צײט, װען ראס ײדיעע טעאטע־ אעבט א־כער א ׳שװערן ןריזיס, װען ד־ יםודות זײנע װאקאען זיך אט יענע פערזאנען װיאן םיר ענטפערן: אײנע פון די הויפט-סיבות פון רעם הײנטיקן קאאננדיקן םצכ פון ײדי׳טן טעאטער איז דער פוא׳טטענדיקער כאאס אין דעד אדנאני־ זאציע זײנעך דעד םאנגא אין פעםטע אדנאניזאציאנעאע פארםען. די רייכע ׳טפע אין ״װיאנער טרופעם״ איז אײן וינגעאע אין דעד קײט פון אפנעאאזנקײט און הפקרות. געװיס זענען פאראן װיכטי- קערע און דריגנאעכעדע אויפנאכן. אבער אט דאם כייז קאן א״כט כאזײטיקט װער;. און עס ׳טעדיקט ׳צײארן■ ךן1־ס .,נזען פ.ן ״די׳״ן טעאטער אין אאנד און נאך ׳טטארקער אין אויסאאנד זאא ד■ דעדאקציע פון די ״איטעראריישע :אעטער״ נעםען אךה זיך די איניציאטיװ. זאא זי זיך װענדן צו ־י כאטרעפנדיקע אדנאניזאציעס און די אאע ״װיאנער טדופעם י און ״װיאנעד אנסאםבאען״ זי װעט טון א נוצאעכע זאך װער האט דאם צו כאיטטימען , װעאכע טרופע האט די ׳טטארקםטע חזקה? װאם ׳טײך די ער׳טטע פראנע, פארםאנן םיר ני׳טט הײנטיקן טאנ אזא אויטאריטאטױוע אינסטיטוציע אדער פערזענאעכקײש, װאם זאא קאנען פםקענען אזא הארכע ׳טאאה, און די צרדים זאאן םק״ם ז״ן דעם פסק. באײבט נייטט קײן אנדער ברירה, װי צו יטאפן צו רעם צװעק א ספעציעאע קאםיםיע. עס דארף ארײננײן אין איר צו אײן פאר׳טטײער פון דעד ארטיםטן־װעאט, םון דער פרעםע און פון דער איטעראטוך דעאענירט דורך די באטרעפנדיקע ארנאניזאציעם. עס דארפן נאך צוגעצוינן װערן א צװײ־דר״ נעזעא־ ־טאפטאעכע טוער אדער פערזענאעכק״ט;, װאם האכן נרויפ אנזען אין דער ײדי׳טעד נעזעאיטאפט. די דאזיקע קאמיםיע װעט דארפן אויסהערן פערזענאעך יטריפטאעך אדער דורך פא־טרעטער די טענות פון אאע יענע נרו- פעם און פערזאנע;, װאפ האבן פרעטענזיעס אויך דעם נאםעןו ״װיאנער טרופע״. זי װעט אויספאר׳טן דעם נאנצן םאטעריאא און ־ועמ אויף דעם םםך ארויםטראגן א פפק, װעאכן אאע אינטערע־ טע װעאן זיך מוזן אונטערװארפן אן ׳טום מענות וםענות. דערםיט םאאט אויך אפ פאר אונז דע־ חוב צו ענטפערן אוי,• ־ער צװ״טער פראנע, װער עס האט די ׳טטארקסטע חזקה אין דעם םאםענט, װען עס װערט נעיטאפן א קאםיסיע, װאס דארף אנטיטײר;, ט ו י ד נ ס נאר געתאט א ׳טטיקא ׳טייכות צו רעם יידייטן טעאטעך װער עס יהאט נאר געהא׳ט די נעאעננהײט זיך טרעפן םינ ײדייטע אדט־סטן, ם־ט ײדי׳טע טעאטער־שוער הײנטיקן װינטער און פריאיננ, דער װ״םט, װאס פאד א דער׳טאאננקײט, דערדריקטקײט, האפנוננסאאזי־ ק״ט עס האט געהער׳טט אין דער ײדייטער מעאטער-װעאט. די ײרייטע טעאטער־ און ארטיבטן־װעאט םיט זייער ארטיםטן־פארײן און טעאטער־געזעא׳טאפט האט אויםנעזען װי נאך א םוראדיקער םגפה: סיאיז כאו כא הקיצי;, יטוין נ־יטטא קיין תקוםה אזן קײן אויםקוק אויר בעסערע צײטןן עס איז ראך .יאקאנט ראס כיאדך װי ױאװס אדאער איז אריין אין א װאװטעװעד הויר און זיך נע- ״טטעאט זיננען װי א גאסן־זיננעך דאס, הייסי עס, איז דער אום־ פארם״דאעכער גורא פון דעם ײד־׳טן ארטיפט. און פדיער־ יטפעטע־ — דעיצו פירט עם רעם ײדייטן אוטיםטן און אט פאוצים, אוםנעדיכט פא־ די סאםע-נעניטסטע טעאטער־םענטיטן אזא אויםערנעװײנאעכער אינטערעס צו דעם ײדי׳טן טעאטערי עס האט זיך אװי אויסנעפאאנטערט (יי.יים ״די׳טן טעאטער א־ז ק־־נםאא קײן זאך נייטט פ׳טוט. נאאש, נאי פאאנטער און פאר־ פאאנטעד און או־פפאאנטעךי), אז אין די סאםע ׳טװערםטע, ערנםטע זוםער־חדישים (און דערצו נאך בײ דעם יטטאוקן עקאנאםייטן קריזיס און כײ אױםעדגעװײנאעכע ה־צןן זאאן אין װאריטע דארפן שפיאן נאר פיר ײדי׳טע טעאטערן, און פון ז״ — וער נײער ״נאװא׳טצי״. װאס נעםט אא״ן אריי; אן ן״ואן ערטער איז דער חיטבון געװען בײ אאעםען קי.אך םה דאך װינטעך אין דער כעםטער טעאטער-צ״ט, איז אין ו י צװײ־דרײ טעאטערן - נעװען קאאנעדיק, װאס-זיטע װעט זײן איצםעך זוםער־צײט. וזען עס װעאן אפן זײן ם־ר טעאטערן? אאע װעאן אינן אין דער ערך עס װעט זײן דער אםתער באנקראטי דאס איז געװען אאעםענס זיכערע םײנוננ. און טאקע אזוי איז געיטען אין די ׳:ר׳טטע צװ״-ררײ װאכן פון דעם באנײטן ײרייטז שעאטער-סעזאן: פוםש און אײדיק. עם האבן ני׳שט נעהאאפן נ־יטט די גאפטראאן, נייטט די קאאאםארע רעקאאםע. םען נײט נייטט אין נענונן און אט איז עםעצן אײננעפאאן ארז פציאאזן פון די העבערע פרײון אוי־־ די כיאעט,. און עס זענען םזיטטיםט נעװארן ביאיקע פר״זן. פריער אין א״ן טעאטעך דעי־נאך א־ן א צװײט;, און יטפע- טער — אין אאע פיר טעאטער;. און דער נם איז גע׳טען. נאײך איז 2 ח ם ן ס ײ ז י? / ןן ׳ן ו ׳8 ע דאס, װאס קוםט איצט פאר אין דער װאריטעװער י־־״טע־ טעאטער־װעאט, פארדינט באי-םפק אונזער נרעםטע אויפםערקזאם- ק״ט. חד׳טים און יארן האבן םיר נעאיטן אוי.־* אונזער ײך טעאטער־ פראנט א־ין םפאה נאך דער אנדעדעך און די גרעםטע פון אאע םפאות — רער אינריפערענטיזם, דער גא״כניאט פון אונזערע ײדי- יטע טעאטער-כאזוכעך א״ן טעאטער-אונטערנעםוננ און א צװייטע און א דר־טע האכן זיך כײ אונז פארםאםטן ארו־סצופירן דאם ״די׳טע טעאטער אויך דעם בר״טן װענ פון קינםטאערישן יטאפן. אכעך אײדעך האט זיך זײער ם־ און אנ׳טמרענגוננ צעיטאאנן אין -ער_קאאטעד גא״כניאטיק״ט פון אונזער אזו־-נעדופענעם בעסערן טעאטער-עואם. ״צענטראא״, ״װיקט״, ״װ־אנער טרופע״, ״װניט״, אייך ״אזאזעא״ און אנרערע, האבן נ״טט געהאט די געהעריקע אונטעריטטיצוננ פון דער;עזעא׳שאפט, כיםײן פון דעם קאאעקטױון טעאטער-באזוכעך װאס זאא םעגאעך םאכן װײטעד צו װאקסן און אנטװיקאען זיך בײ;ארםאאע כאדיננוננען. טרופעס זעניעז צעפאאן נעװאק, טרופעס זענען או־סגענאננע;, ארטיסטן זענען זיך צעפארן א־ן אויםאאנד אדער זיך נעאאזט ארוםװאנדערן איבער דער פויאי- ״_יער פראװ־נץ זאאבעדרײ-זאאכעפיר און קאםפראםיט־רט זיך און ־טס ײדישן טעאטעך עס איז יטוין געװארן א יטם דבך אז װאי־״טע א־ז א קברן פון ־״ם ײדי׳טן ט־עאטעך און נעװים װאאטן ארטיםטן א־ז טעאטער- לזינטערנעםער אנטאאפן פזן װאר׳טע, אויסנעםיטן די פאריטאאטענע ־ײפט-יטטאט, װען נייטט די װאריטעװע־ רעקאאםע. װאס אױ דער- לאך א םנואה פאר די איבעריקע יטטעט אין פויאן. קוםט םען קײן ״אריטע, םען בײטאט או־ס די קע־טענעס, םען פארזעצט אאץ, װאס םפארםאגט, און םיהאפט, אז די פראװינ׳ו װעט דערנאך אוםקעירן צידיק כהנה וכהנה און םיװעט קאנען צוריקציען פון אאםבארד די כייטכנות... װאר׳טע האט אין די כעםטע װינטער-חד׳טים נישט נעקאנט ::״סהאאטן קײן צװײ טיעאטערן. און דער אעצטער םעזאן האט נע- יטאאנן אין דעם זין דעם ״רעקארד״. עם האכן זיך ני׳שש נעפינען צװייטן דעם דריטא ם־איאן ײדן אין װאר׳טע קײן פאר הונדערט צריקים אן אװנט, װעאכע זאאן באזיוכן די צװײ טעאטער;, װאם ראבן געיטפיאט ״דייט טעאטעך (מיטן או־םנאם פין דעם ״טויבן״, אײ קאמינסקי-טעאטער). און זײער יטפיא איז געװען א יטפיא פארן... ט״ײא און פאר אײדיקע װענט. עם האט געדראט פוא׳טטענדיקעד אונטעדגאננ. װער עם האט צ װ א נ צ י ק