Literarishe bleter · 1930-07-25 · 30 (25.7.1930) · p. Seite 560

ל'םער^ררשע בלעםער נום. (1525 30 אנ;, װערט די דאזיקע ארבעט פאררייכטערט אין א היפ׳טער טאס דורכדעם, װאם פראגס װייזט ארויס א נרויםן דראננ צום פי?א- זאפי׳טן דענקע;: זיינע װערק זענען אפטכואא אזוי פוי טיט בא- טדאכטוננען און רעפלעקםיעם, אז דער םפור-המעשה?יידט ׳טטארק רערפון און רופט גישט ארוים די טינדסטע שפאנונג ביים לעזער קינםטרערי׳ע איז עם אפ׳שר א חםרון, פאר אונזער אױפגאבע אבער א ז ־אס בלי-םפק א פערה. אויב טיר זאלן זיך ארוטקוקן נאך א פיראזאפי׳םן ׳םראגװאדט, װאם זאר אונז רערטענרעכן א;התחרהדיקע און דערװי־ריקע ארוט- ׳םר״בונג פון דעם נייסטיקן פרצוך פון פראנםן, איז עס גיכער פון ארץ דער םקעפטיציזם, װערבעד האט דאס רעכט צו פרעטענדירן!:•־? אזא טין רארע. דער דאזיקער פיראזאפי׳םער טערטין איז אבע־ אזוי פאדבראז און ■טטושט׳ם נעװארן דורך אן אוטקאנטדא- ר רטן געברויך, אז באין-אופן טארן טיר ני׳םט פארויסזעצן ביי אים אן ׳םום װייטערדיקער אונטערזוכונג א באיםטיטטן און פעסט- טארקירטן באטייט. טיר טוזן אריין פרוװן אים צו דעפינירן און אין הסכם מיט דער דעפיניציע צו באיםטיטען דעם מהות פונם םקעפט־ציזם. (המ׳־ך קומט) זײם 566 * קאנקדעטע װערטאנשויאוננ פונם סוביעקט האבן מ־ר נישט, נאד ברוין אן אננעטײנע פכעטע אירע. אונזי:ר אפהאנדמנג האבן טיד באצייכנט ארס ״א פדװו פון א פיראזאפי׳עער כאראקטעדיסט־ק•׳. טיר װערן זיך דא, הי־סט עם, במיז פארנעטען טיטן אדויסברענגען דעם פיראזאפי׳םן אויסדרוק פאד דע־ ווערטאנשויאונג פון פראנםן. װאס איז שייך דער פפיכא- ראנישער נ ארנוצינג פון די געפונענע רעזורטאטן און זײעד אנװענ- דונג אױף די ב-אג־אפיש-פעםטגעשטערטע איבעררעבוננען, װעלן טיר ז־ך ל :תחירה ט־זן אפזאנן רערפו;. טיר זענען נייםט קיין פסי- סאראגן רו׳ט אונוער פאך. און כ׳־ר האבן ני־םט די דרייסטקייט זיך צוצוש-־־ינ,■ די וװנדעררעכע פעיק־יט פון א קאנגעניארן זיך אר־ינ- פיק און ו ריינלעבן אין א פרעטדער פםיכיק. אונזער טיין איז נישט צו ני׳םטע -ן אין די טיפעני׳טן פון נ׳םטות, נײערט אפצוטון א הירפםזדבעט, װערכע א־ז זײער נויטיק פארן ראזיקן צװעק. ט-ר װעק נאו ריפעדן דעם באגדיפרעכן פקערעט, װאס װעט אפ׳שר צו- נוצקיטען ד״עם קינפטיקן קריטיקעד פון פראנם;, װערבע־ װעט זיין באװאדני• טיט א ג־ויסער אינטוא־צ־ע און א שטארקן פם־כארא- נישן ח־י און װעט אזו־ארום א־נדעראטתן ז״ן דאוי פאר זיין תו־בעד;;ויפנאבע. טיר װערן אבער האלטן אונזעד ציר פאר דער- גרייכט, *ױב סיװעט זיך אונז אייננעבן צו פארשפארן א־ם אפיטר א טאטזו ־נדיקע, אבער רערפאר א זייעד נו־טיקע אדבעט. ד*ד ט י ב ז*? װ ײ ב ע ר ם / ןז $ ר ש ע די שפע פוז ״וזילנעד סדופעס״ קאנקורענץ און קאן דערםירן צו א ציװירעד אנטשעדיקוננ און קרי- מינעלער באשטראפונג. מיר זענע;, פארשטייט זיך, זייער װייט דערפון צו אפערירן א־ן אונזער פאל מיט אזעלבע באנריפן פון נעריכטרעכער, ציװירעד און קרימינערער אחרױת. עם איז נישט אונזער זאך, צו מ׳שפמן, װער עם האט מער רעכט צו רופן זיך ״װירנער טרופע״ און װער װייניקער. װער עם היט אפ געװיםע טראדיציעם און װער ני׳םט. װער עם איז אויםן אונטערצושטרייכן מיט אט דעם נאטען זיין יטייבות צו דעם דעפארטאטארישן אויפטו אין יידי׳צן טעאטער אין זעכצנטן יאר און װער װיר, מער ני׳טט, נעניםן פון דעם זכות, װאם די מארקע ״װירנער טרופע״ האט ביים טעאטער-עורם. אונז האנדרמ זיך װעגן דעם, אז מימ א י י ן נאמען זאל זיך באנוצן בלויז איין טדופע — װי עם פירט זיך ביי רייטן. און אין רעם זענען פאר- א־נטעדעםירט איע טעאטער-טוער און טעאטער-פרײנט און נ־־נוט װײניקער — די כרערריי װירנעד טרופעם נופא. דער בעםטער באװײז דערויף איז נעװען ארום ־אר;:׳-•19, װען א טייר פון דער ״װירנער טרופע״ מיט טזאה, ארלעסקא, שטיין, בוראװ איז פון פוירן אפנעפארן ק״ן װין, און א צװײטער מיט ר הערמאן, אזרא, עלםית א. א. האט זיך ארנאניזירט אין בעררין און נעטאכט א טודנע איבער מערב-א״ראפע. אט דער דאזיקער צװי־טער טייר האט זיך אר״ן אננערופן ״יידיש קינסט־רער- טעאטער״, הנם זיין חזקה אויפן נאטען ״װירנער טרופע״ איז פאר קיין פאל ני׳שט נעװען קלענער, װי פון פארשײדענע ׳שפעטערדיקע פאדטאציעם, װאם זײער בא׳שטאנד א־ן ״ארטע״, ״אטתע״ װירנער א־ז נעװען אפט א קרענערעד און אויך א־צט האט א. ישטײ;, װאס נאםטרארירט ׳שוין דאם צװײטע יאר ברא׳ע פון א ״װירנער טרופע״ אין רוטענ־ע, אוננאר;, עםטד״ך, ־ונאםראװ־ע, טשעבאסראװאק״, באשראםן — באזעצנדיק זיך פון נ״עם םעזאן אין װין — אנצו- רופן זײן טרופע ״אנםקי-טעאטער״. אבער ס״ דער ער־טטער, סײ דער צװייטער פאל, וװ א גרופע א־ז פרײװיריק טװתר אויף א נאטען, אויף װעלכן זי האט, לויט איר מיינוננ, א חזקה, קאן נישט ענטנירטיק רעזן די פראנע. עס קאנען א״גצײטיק אדער אויף צוטארננס אויפשמ״ן צװײ דריי נייע ״װירנעד טרופעס״ און בטקום דרײ-פיר װעלן מיר האבן פינף- זעקם. עם טוז געש׳אפן װערן אדדנונג אײנטאר פאר אלעמאר. עס טוז פעםטגעשטערט װערן, װערכע טדופע קאן זיך באנוצן טיט אט דעם נאמען. ז פימ פאר די נאענטע פרי־נט פון ״ד־שן טעאטער איז עס נ־שט י יין רי־כטע זאך פאנאנדעדצוקרײבן ז־ך אין די פארשיידענע ״װירנע ־ טדופעם״ און ״װירנער אנסאטבלען״, װאס פאדן א־בעד ראנד ז ון אויסראנד אפשיטא שוין פאדן ײד פון א נאנץ יאר, פאדן פ־שוטן טעאטער-גײעח אט רײענט ער א טערענראטע פון ״י־טא״, אז ד־ ״װירנער טרופע האט פאדענדיקט די נאסטרארן אין ױנאםראװ־ע, ראזט ז־ך א ן רער טשעכאסראװאק־י און קר״בט זיך אויפן װ־נטעד- סעזאן קי־ן װ־;. אויף צוטארגנפ דרוקט די צי־טונג א קארעםפאנ- רענץ װעגן אן או־פפ־רונג אין רעטבערנ, װו ד־ ״װירנעד טרופע״ האט .ייך באזעצט אויף א צװי־ דדײ הדש־־ם. צװײ טעג שפעטער באװייזן זיך או־ף די טויערן פון שטעטר גרו־סע אפישן. אז רער ״װירנעד אנסאטבר״ קוטט אדאפ אויף לעננערע נאסטראר;. און אין דער זערבער צײט שפילט די ״װימער טרופע״ א־ן דעד אטערי- קאנע פראװ־נץ, אב־םר פריער האט נעשפירט די ״װירנעד טרופע״ א־ן ז.עמיע און אין האראנד װערט דער רייענער א־נגאנצן צע- טוטר ז און װײסט נישט, װו ער א־ז א־ן דער װערט. ראס פאדש־אפט נישט קײן כבוד די ״װ־רנער טרופעם״ און ביענ ט ניש־ט קײן אנזען דעם ייד־שן טעאטער דאם װארט ״װיר- נער״ האט ש־וין פון לאנג אויפנעהערט צו באצײכענען ר־ באצױנג פון ־ער שטאט ״װימע״ צו רעד אדער יענער ט׳רופע. ״װירנער טרופע׳• א־ז נעװארן א נאטע;, א מארקע פון א גרופע ארטיםטן. און . וי מיט יעדער טארקע א־ן דער נעש׳עפטרעכעד װערט, זענען אויך טיט דער טארקע ״װירנער טרופע״ פארבונדן נעװיסע קװא- ריטי טן טצד דעם פראדוצענט און נעװ־סע פאדערוננען און דער- װאו טוננען טצד דעם קונה װער עס קו־פט א בירעט־ אויף א פאר- שט׳ז זוננ פון דער ״װירנער טרופע״, װיר זעען עפעס אנדערש, עפעפ, װאי ער זעט בײ אן אנדערער טדופע נ־שט. עם איז דערביי נישט װיכ :יק, צי ״דאם אנדערע״ איז בעםער צי נישט. פונקט װי דער קויז ער פון א נעװיםן סארט טיי אדער קאקאא װיר האבן דװקא דעכ סארט און נישט קיין אנדער;. עם װעט אבער נישט א״נפאק קײן ש־ום פאבריקאנט ארויס- צול זזן אויפן מארק צװײ ארטיקלען מיט דער זעלבער טארקע. נאך װיי יקער װעט זיך אײן פאבריקאנט באנוצן טיט דער טארקע פון א ז װייטן. טוט ער דאם — װערט זיין האנדרונג םײ אין דער נע- שע:טרעכער װערט, םײ אין דער ױריםפרודענץ און אין רער_ נע- דיכטרעכעד פראקטיק באצײכנט װי אומעדרעכע, אוםזויבערע