Literarishe bleter · 1930-07-25 · 30 (25.7.1930) · p. Seite 558

?^סעד^ד׳גע נ?עסעו נןע. 30 (325) /״ס 558 =ני; ורוב בני; פו; די א־בערציינוננע; או־פ; נעביט פ.־; "אראצ, דער־ניע אז; פי<זקיטיק, דעדביי זענע; די ביידע נויניב װיניבאנ־בוי- אוננע; רנב־רי :ייבבי ד־ויב צו זײ; איינ־בסיב־יק צװ״ט; זיך. אררבא, מיר באבזערק; נאר זייער אפט א ר־אכועביראי; קאנבראבצ צװי־ב; זיי. פארא;, יבי־בל, ב־ענטיב;, װאב עה-פ• טבע זענע; זײ כקעפטייב־ע עמפ־ריקעד או; קאנע; ניײבצ״ב־יק זײ; גאנ־ן-אױפר־ב־ נז־קע אנהעננעד פון א רעקיניע, או; פאדקעדט, בו.יד באנענענע; מענביב;, װעקכע צײכענע; ז־ך אויכ מיט א; א־דעאריבטי־בעד נע- ז־נוננ או; לעב; בםדר אי; א צויב־טאנד נ־ון עקםטאטיעער בא- נ״בבערונג, דעדב״ זענען ז־י אנהענגער פ,־ן א דעלאנזױױפיז־עער ,־ועלםאנשויאוננ. װען טיר זאי,; לכתחילה נעמע; פאד א; אויםגאננספונקט די באװובמז־ניקע װעלטאניבויאוננ, װעל; מ־ר קאנםטאטיד; א פםי- באלאג־עע דערעײנוננ, װערכע גײט לגמרי לה־פוך צו דעם, װאם ב־יר האב; או־םנעביאבב מבה דעד נעזעצלעכעד בטדוקטוד פונם א־בעדיעב;, ב־כה רעױ אזויצוזאנ; אומבאװובטזיניקער װעלםאנעוי- אונג. דה״נו, מיר עינועל; פעםט, אז זייער אפט האנז מע; אפריע־ א נט־ה צו א װאםער-ניעם-א־ז עני;, זאל ראם זיין א פארטיי- פ־אגראם צ־ א באעטימטע לעבנב-פידוננ, או; אויב מיװ־ל זיך דעבטפאדטיק; או; מיאיז נאך רעדצו נעלייטזעליקט מ־ט א פ־לא- זאפיעעד באגאבונג, בו־ט מע; אוים די גדונדלאנ; פו; דעד עיטדז אזוי, אז רי באעטימטע עטעלונג צו דעם ספעציעל; ענ■;, װאכ ז• איז נעװע; דער אמתעד פםיבאלאניעעד אויפנאננם- פונקט, דעדע״נט א־צט אלכ א לאניעער פועל-ױצא פון די דערמאנטע גרונדלאנ;. װע; עמעצעד א־ז, למעל, א הא־טהארצ־קעד ענא־פט או; מיװארפט עכ אים אוױ־, פאררופט עד זיך אפטמאל אויף ראדװינכ לע־ע װענן דעם קאמ־ פא־ דער עקז־םטענ־ן. א־; אזא פאל איז כא- עײמפערלעך קלאד, אז עד א־ז נ־עט געװאר; א; ענאיבט דערפאר, װאב ער גל״בט אי; רארװינע;, נאר פארקערט: װײל עד איז לכתה־לה או־כ; נאד דעם א״גענעם נוצ;, זוכט עד פאר זיך א ע־ט־־צע א־; אזא טעאד־ע, מ־ט װעלכעד ער קאן רעכענע; ז־ך ר״נצװואע; װ־ אמבעסט;, א־עד װע; א״נער א־ז, למעל, א עא- װינ־סט־ע־עד נאצ־אנאל־בט או; ער פילאואפ־רט דערב״, איז בויט ער עוי; או־כ זײ; װעלטבילד אזוי, אז די נאציע, צו װעלכער עד נעהעדט, זאל אויסקומע; אלס תכלית-הבדיאה, אלם די א״נציקע, ־עפרעזענטאנטין או; פאדװ־רקלעכערי; פו; א; אײב־קער מ־םיע, װעלכע איז פא־װארצלט אינם מעטאפ־ז־ע; זינען פון דעד װעלט, אזוי-אדום זעע; מיד דא, אז ניעט די גאנצע ,ױעלטאנעויאונג אױ מקרים ר־ באז־נדערע עטעלוננ צו א פדט, נייערט פארקערט — די באזונרערע היבטאד־ע און אינדיװידואל- און פאציאל-פםיכאלא- גיע־ באריננטע מ־ינונגע; או; אפעאצוננען זענע; מקדים דעם או־סבוי פ־; א; אלצבולטדיקער ע־טה, דעם אויפבוי פון ״אײביקע״ פילאזאפ־עע פ־ינצ־פ;. מיקאן אבעד גײן נאך װײטעד און באהויפט;, אז דאב, װאב מירופט א; װעלטאנע־ױאוננ, דהײנו דער לאגיעעד צוזאמענהאנג פו; געראנקע;, א־ז בכלל ניעט בנמצא. װאדום זענען ז־ך דען די מענטען ק״נמאל ניעט בותר א־ן זײערע אײנענע באהויפטוננע; און מײנונ- נע;, װעלכע ענדער; זיך אפט א־; ע״כות מיט דעד ענדערוננ פו; ז־־ערע עט־ימוננע;? או; געפ־נט מע; דע; נ־עט ק״; םתידות אפילו ב־־ ד־ גדעפטע פילאואפ;/׳ מיר פערזענלעך האבן נאך קײנמאל נ־עט באגעננט א מענטע, װאם זאל זײן אבסאלוט קאנםעקװענט באטעבי אץ ז״נע מ״נונגע;, װארום ,ױער דעדט עוי; װענן קאנ- כעקװענטקייט אץ האנדלונגע;, װעג; דעם א־ז דאך עוץ אפגערעדט, אז ״אץ צר־ק בארץ, אער לא יחטא״, עוץ-זעע זענע; די ראזיקע פעבטעטעלונגען נ־עט םותר אויפ; בולטםט; אופ; אונזערע פריער- ד־קע אויבבדעננונגען מכה דעם אינדױוידועל; איבערלעבונגב- געזע־ן, װאס לייגט ארוץל זיץ עטעמפל אויך יעדער אײנצלנער איבעדלעבונגל רי דאזיקע םתידה אץ אונזעדע באטראכטוננע; דײט אבער ניעט א; אויף ז״ער ניעט-קאנםעקװענטקײט, נ״עדט זי א־ז א פועל-ױצא פונם װ־דערעטר״ט אץ דעד באהאנדלטער זאך, אינם מענטיט גופא. מיר האב; געזאנט, אז די אינדױוידועלע איבערלע- בונגם-פארם איז עפעב אורעפרינגלעכס און זי כאראקטעריזירט אויה א; א״ננארטיקן עטײנעד יעדן אינהאלט, װעלבן מיר האב; אץ אונזעד באװוכטז״ן. דער מענטע איז אבער או־ך אץ א געװיבעד מאם (ניעט ק־נבטלער אבער פילט עב אוי־ א; אינט־מע;, אוממיטלבאר; עט״- גע־ אץ עטרעבט עכ אױכצודר־ק; אץ ־עדער עאפוננ ז״נער דער ק־נכטלער האט או־ך א װעלטאנעױאוננ, ז־ א־ז אבער נ־עט־ ק־ץ כך-הכל פץ באגר־פלעך עאר־-פארמולירט־ע פר־נצ־פ; אץ ט־עז;, נ״ערט זי א־ז מ״כטנכ א; אוממ־טלבאר-געפ־לטע װעלטאנעו־אונג, מער א; א־מבאוװכטז־נ־ק-א־בעדגעלעבטע א״רער א בא־ו־כטזיניק- געװוכטזג אץ תוך גענומע;, האט ־ערער מענטע אזא אוממ־טלבארע װעלטאנעיױאונג, װארום ראכ ג״כטיקע לעב; פונב מענטע א־ז נ־עט א; אג־עגאט פץ א״נד־־ק;, װאכ ק־מע; פץ ררויכ;, א־ז נישט ׳־צנדיקע ־ך ק־׳ פעל־קע זי פ*; צד װצא פזע?* : אץ א א פ־אדוקכ :עװיסע ױכ א וױיזצ אד נ פכ־ב־ק :יענט׳צלענ; ײערכ די; ד־בפעזת, :י א־פ;, װי דעב; א"= אץ ר־קט ז־ך :ע ד , .־ועלו כט־רוקט־ור, געזעצלעכע די אײנ- א ״ ער נעכוט טפע־ת, װי ר י ו וי אזי־; ^וו• ,<יײי ^יןוי *ויו< י י 1 < _ <-- . <א< . -1 ויי װ־ער; ו <-ו א .1ן אײב על נזײביענ! זײ דר־ק;, װ• ,ע;. רא־ לעברננ ינע ׳ט פזן זיי ׳י;״י' ער א* י**ע אין ד אינקא־פאר;, איינכ טראקט א־ ייטע אבכ ועץ א בט*?ע געז ראזיקע ג״ יךין וא־״א ו <ל׳ עכ י אינדיװיד *ע:ג : *בצ־ ען׳ ני־ע־ב פאר אלעמ ־גיעד פץ ר דענט״ע זײ יעדע יװיד לנעב אינד ־ער; א־ינצ ־ונדע-עד װעמצ.; ז־ץ כאז :* אי א־טלעבער לעבו א־בערלעב;, י־דנק״ט פאר״צ װיד־עלע־ ־ע- א־נדי עגן י ־א ׳ױ כזיר רעדן װע; .ם א־בעדלעב;, מ״נע; מ־ד ניעט אזו־ ד־ פא־עיידנק־־ט פונם א־בערלעבונגכ-א־נהאלט, װ־ ר־ פא־־כ״רנק״ט פ נם א־בערלעבונגכ- עט״נער, װארוכ ־ער אינהאלט א־ז נא־נ־עט תמ־ד אזזי עטארק ר־פע־ענצ־רט לויט ד־ א״נצלנע כוביעקט;. למעל: צװיי מענטע; ־עדזעע; גל״בצ״ט־ק א הויז. א״נער פץ ז״ זעט ראכ הויז צום ערעט; מאל, אק־ענן-זעע א־ז . ׳<ר אני ע־־ע־ א־נם ראז־ק; הו־ז נע- בויר;. כיא־ז באע״מפערל־עך קלאר, אז ר־ע־ צװ־־טעד װ־עט או־־ א, אנר־ער אופן אפ־ערצ־עפ־רן , אכ זעלב־ע הויז, װ־ דיער ערעט־ער, עכ װעט פא־ א־ם רע־ע״נע; אץ א גאנ־ן-אנרערער באל״כטונג, אץ א נאנץ אנר־ער; קאלאר־ט, אלע ז״נ־ע ק־נ־ה״ט-זברונות װעל; אױכקומע;, ־ו־ א־־־נג־עװעבט אץ זיץ ־א־צ־ט־ק; בילד פונם הױז. רורכרעב אבע־, װאכ רער צוגאנג צום קעננעטאנר, װאכ ר• אפער- צ־עפצ־יע פונם הו־ז א־ז א; אנרעד־ע, א־ז א־־ך רעד קעגנעטאנר פאד א־טל־עבן אן אנר־עריע־: ייע. יע־ פץ ר־ ב״ריע באט־אכט־ער װעט זיען פא־ ז־ך א; אנרע־ הו־ז. ר־ער אומאיבע־הזדלעכעד איינצ־קארט־קער א־נר־װ־רו־עלק״ט פונם כוב־־עקט אנטעפר־עכט אזו־ארום רי אומ- א־ב־ערהזרל־עכ־ע א״נצ־קארטיק־ע א־נריװידועלק״ט פץ די אביעקט;, מ־ט װ־עלכע ר־עד כוביעקט האט צו ט־ץ. פא־עטייט ז־ך, אז ר־ א־בערלעבוננע; פץ ד־ א־נריװיד; פא־מאנ; א כך נ־עמ״נזאמע ע־ט־ר־ב;, אז נ־ע־ט, װאלטץ זיך די מענטע; להלוטץ נ־עט געקאנט פארעטיץ, ז״ װאלט; נ־עט נ־עק־ענט ־עד; װעג; ״רעמזעלבך הויז. נ־ע־ט געק־קט אבעד אוץ־ אי־ע ראז־ק־ע ג־עמ״נזאמק״ט;, א־ז ר־ער צונויפב־נד פון רי איביערל־עבונגיען א; א־נר־וױרויעל פארע״רענער ב־י ־ער־ פוב־־עקט, אץ ד־ צועטאנד; פץ א־טל־עכ; באװוםטזיץ ט־אנ; א; א־־גנט־מל־עכ; גייכט־ק; עטעמפל, װעלבעד נעמט ז־ך פץ זיי־ע־ צ־גיעה־ע־־קי־ט צו א פ־ערזענלעכ; קאכמאם פץ א־ב־עד- ל־עב־נגע;, װאכ ־ו־ערט באהערעט ד־דך א; אינדױוידועל; פטרוקטוד- נעזעץ. אץ תוך גענומ־ע;, א־ז דאך דער ראזיק־עד איבערלעבוגנכ- עט״ג־ע־ נ־עט ק־ץ אנר־ע־ זאך, װי אן אומבאװוםטזיניקע װעלט- אנ־־ע״א־נג, ־וא־־ם — װ־ -ער נאמ־ע; נופא גיט עוץ צו פא־- ־כט־ץ — א־ז ־עדע װעלטאנ״״־א־ננ א באעט־מטער אופ; אנצו- ע־־ע; רי װעלט, א באעטימטע עטעלוננ צו י־ער־ער רע־ע־ינונג אץ דיע־ װ־עלט. א מענטע, װאכ א־ז בטבע א פאנטע־כט, פאכט-אויף ־ער־ע זאך אנר־ע־ע, װי, למעיז, א װ־עלטהאכנר־קיע־ אסקעט ר־עדב־י זענ־ע; ביירע נ־עט מהו־ב צו האב; ד־ מ־נ־כט־ע העגה װ־ענ; פ־לא- זאפ־ע: זייער װעלטאניכו־אוננ א־ז א; א־ממ־טלבא־-גענעבענע, נ־־כט ק־ץ או־פג־עהק־־הט־ע, נייכט ק־ץ נ־עראנקיעך-קאנםטדואידטע, ז־ ר־־קט זיך נ־ע־ט־ או־כ אץ א; א־נהאלטלעבער כפ־עקולאטױוער לעדע, נ־־ע־ט ז־ בא־כט״ט אץ א באעט־מטיעד פא־ם פונם אפערציעפ־ד;. •־ערער מענטע האט אזו־א־ום ז־ץ אוממיטלבאר־ע װעלטאנעױאונג, װעלכ־ע באעט־מט ז־ץ א״פניעמע;, ז־ץ אויפפאכ;, ז־ץ א־בע־לעב;, י־ער־ע ג־ע־ב־עענ־ע, זיץ עטעלונג צו א־טלעב־ער רערע־י־נונג. אחוצרעם אב־ע־ קא; ־ע־ האב; א באװ־כטז־נ־קע װעלטאנעויאונג, װעלכע ער ארבעט זיך אויכ — אץ זעלטנכטע פאק — דורך פילאזאפי׳כ־ער דעפלעקכ־ע, א־־ע־ נ־עמט זי א־בעד פון אנד־ערע מיענטע; דורך מראר־צ־־ע ארע־ כוגעכט־װע־ העפ־עה, װי ראכ אױ ש״ך צום דוב