Literarishe bleter · 1930-07-18 · 29 (18.7.1930) · p. Seite 542

?'סבר>זר עם בלסכסר 3*0. 29 (324) ז״ם 541 7״ד י. ב. צ 9 1 ר 1 ס )4 ר י ז א אדיגינעל בוד װעגז דאםטאיעװםקיז ״דאםמאיעװםעי, זיין לעבן און עזאפן״ פון א. בעעערמאז. פארדאג עו. גאלדפארב, װאר?ע. צואיב :•אנגא אין ידיעות און איז םיסטעכואטײטער פארירײטוננ. ז״ן בוך יעטעאט טיט זיך ני־עט פאר קײן יאזונדער; קונסטי סיםטעס; ער קוטט נייסט טיט קײן פעסטער אין פארויסאננע- ־עטעאסעד טאם, הנס אוטנאװוסטויניק, רײסט זיך בײ איס דורך, װי רודך א נעפא, א היסטארייס-טאטעריאאיסטייעער צוגאננ. ע־ גופא אבע־ יסײנט עס אפיאו נ״סט צו טערקן. ער שרייבט, װי איך האב געזאגט, טער אינטואיטױו, װי םיסטעטאט״ס. זײן װערק איז א באװונרערוננס-געיסרײ פון א באנײסטעדטן א״ענער, װעאכער פיאט צו ראסטאיעװםקין כטעט א רעאיגיעזע איבעי עס איז טטיס רירנד צוצוזען, װי העאד״ס און פאדצװ״פאט בעקערטאן קעטפט דא און רארט, אין ז״ן בוך, טיט א״ניקע פדאנצויזי׳סע קריטיקעד פונם אאטן יסניט, װאס האבן דאסטאיעװסקין ני׳סט װי נעהעריק אפנעיסאצט. אין ז־גן, זיגט בעקערטאן. ער כעהער צו יענע פאנא- טיקעד, װאס זענען פעיק ־צו נײן פארן רבין זײערן א.ײו= טסירת נפיס, און רער ראזיקער פאנאט־זס ניט צו רעס װערק זײנעם א בא- זינדערן רײץ. נייסט נאר יעדעס װערק, נאר יעדע יסורה, יעדעס װארט דאםטאיעװסקים איז פאר אהדן בעקערטאנען אן ענין פון טיזאטער פארטיפוננ, פון ״הפוך והפוך יה״. און דעדבײ פארטאנט ע־ דעס כח נ״סט צו לאננװײאן דעס ל״ענער, נאר אדרבא, איס אנצוציען און צו פארינטערעםירן. אט צטיסי, װי עד רעדט װעגן ד• ״קאראטאזאװם״: ״ראס, װאס דאס רוב טיפן זענען קראנקע, צעבראכענע ניסטית, איז נ״סט דאסטאיעװסקים ׳סואד, ײי עם איז נײסט די פא־אן ביכע־ װאס װערן געבוידן אין א טזידיקעד ׳סעה א ריבטיקער יסטערן האט דעס ׳סאפוננס-װענ פין זײער טהבר כא- אויכטן. װדהין עד האט זיך געקערט און;עװענדט, האט עד טצייה געװען. די סביבה איז נד״ט נעװען ראס בוך אויפצונעטען. דע־ קריטיקעד איז נ״סט פויל געװען צז א״ענעי און צז יסדייבן. די :״יי,;- י׳עצענזענטן האבן זיך נע־אגט א,־ן ״געסטאדעט״ זיך איינס ראס אגדערע איבעדצ״סט״גן אין ׳סבהיב. קודץ, סיהאט געדע׳סט, נע- קאוננען טיט סענסאציאנעיע אײסר־פ;, טיט כפי-׳סטונהדיקע טי- א" דאס בוך איז;א־־נ״צט װערט, אײ עס איז רורך און דורך פאי׳ס, ג־אפאטאג־ע בױדעיס וביא ױדע־ס, עס װעט א״ך אבער נארנ״סט העלפ;. ראס בוך איז נעבוירן געיוא־ן אין א טזיריקער ־סעה. א ליכטיקעד ׳סטערן האט באלו־כטן די ״נענזעגע פעדער״ פונב טחבי בעת ע־ האט זײן ״װערק״ גע־ס—כן: האט ער טאקע גע- ׳ס־י־בן ג־ויסע כיכעך א־ן-סופעדיקע ־אטאנען, אין װעיכע עד האט ארײננע־סטעלט טבל טוב: אלץ, װאס עי האט עדנעץ װו אטאל נע- לײענט און יסלעכט פארדײעט. טדאנט זיך טאקע פון די דאז־קע ראטאנען א דיח פון ׳סלעכט איבעמעקאכטע טאכליב, און יעדער פילט דעס דאזיקן ריח און האט םורא דאס א־ו־סציזאג;, ער זאל זיך חלילה ני׳סט ״קאטפדאט־ט־רן״... װײל צי דאד־ טען דען בײ אונז האבן טאלענט־, יטװוננ, בא- אבאכטוגנס-פעיקי־טן, װים;, קולטור און לעבנס-נעניטקײט צו ׳סר״בן דיקע ־אטאנעןץ װער פרענט רען בײ אונז א״יל אזעלכע יסולך װאס ער אלײן איז נעװען קראנק און צעבראכ;. דאםטאיעװ- סקי האט זיך טיט זײ פארנוטען װי טיט א דאנקבאר טאטעריאל פא־ זײנע פסיכאלאנ״סע פאחסוננען, װעלכע לאזן זיך ב״ קראנקע טיפן ניכער פארםיר;, װי בײ נארטאלע, נעזונטע. — און נאך עפעס: נראד אין אזעלכע טיפן האט ראסטאיעװםקי אנטפלעקט א סך טענט׳סילעכע יסײנקײט, פונקט װי עם האט עם נעטון זײנער אן אוםדידעקטעד תלטיך נארקי, טיט אײן דור יספעטעך נרונטע- װענדיק זיך תטיד א־נס אפנרונט פון לעב;, כדי פון דארט ארויס- צ־באקוטען ׳סביראלנדיקע יסײנקײט״ ״אין ״קאראטאזאװ״ זענען ראס רוב טיפן קרענקלעכע, צע- פרעסענע פון ל״דן און פון ספקות. זײגע כעלי-תאװהניקעס װילן אין זײעדע תאװה-א־גיעס דערטרינקען זײער װייטיק און צעך און זײ האכן ליכ צװי׳סן זיך אדער יעדער פאד זיך זיך נראבלען אין זײעע לײד;, זיך סאדיםט״ס פײנ־קן טיטן װילדן נעפיל פון קראצן א טכד,״. ״עס װאלט נעװען א טעות צו ט״נע;, אז ראםטאיעװםקי ט־אכט אוים זײנע טיפן. װײל קויס װיל טען זיך אפגעכן ח׳סבון, איז רי ניסטת-קראנקהײט אן אלנעטײן-טענט־סלעכע דעדיס״נוננ טיר אלע בלאנדז׳סען ארוס איבערן לעב;, נ״סט אפגעבנדיק זיך ק״ן היסבו;, אז א סך א סך אין אונז איז קראנק. םיאיז די קדאנק- ה״ט פון נ״סט פארפולקאטטקײט, פון ׳סטענדיקן יסטרעבן צו דער- קענען אונזערע אינערלעבע א״ננ׳סאפטן און די דעחסײנוננען ארוס אונז, אט דאס אלץ, װאס נערט אין אונז דאס חיהיס-פאררארבענע און דעס נלײכצײטיקן װילן צו צײטען די בעסטײע, װאס דר־טלט אין אונו. אבער םיר זינקען כטעט תטיר טאכטלאו צוס נרונט פון אונזע־ אפ״סטאס: די חיה...״ ״איז דער טענטיס יסולדיק אין זיין טאכטלאזיקײט בעתן ־אזיקן קאטץץ נ״סט תםיך דער טענט׳ס איז רער טיטלפונקט צװ״סן צװ״ אונױוערסאלע כחות, װאם פירן ז״ער קאטה פאר דער םענטיס■ לעכער ניסטה: ראס געטלעכע און טײװליסע. זעלטן-װען דעס טענטיס נעלונגט א־ויםצוגײן אלס וינער פון קאםה און צו בל״בן טענט׳ס. ־אס א־ז דע־ אײביקער װענ פון אינזער לעבן, װאס איז דאסטא- יעװסקין םיט דעםאנ״סער קראפט געלוננען צו באל״כטן אין דער גאנצער נאקעטק״ט, אן אלע באפוצוגנען און פליטערלעך װעלכע זענען אזוי אײנן פאר די םערב-אײראפעי׳סע ליטעראטור-קינםט- זאב;? — טזל דארץ םען האבןן אויב א־ך רעדטאן זיך א־ן אט די בעלי-טזלס, איז עס בלויז ד־רך א צופאל. פאר םיר ליגט אצינד א דיק בוך פיז 2יוס זייטן פון אהדן בעקערםאן. דאס איז ני׳סט קיין ראטא;, נאר א װערק איבער א יס־״בעך װאס האט אויך גע׳סריבן ־אםאנען: ני׳סט םער.און נ״סט װ״ניקעך װי א ברײטע קריט״סע אפהאנדלוננ ןא םך םעך װי א םאנאג־אפיע) א־בער דאסטאיעװסקיס לעבן און יסאפ;. איך תאב ־אס בוך געל־יענט צװײ םאל נאכאנאנד; איך האב עס רעדנאך גלאט אזוי געבלעטערט, נעכאפט דא און דארט א קאפיטל און נאכ- אםאל איסערגעל״ענט, און דערבײ זיך געטראכטך דער גורל פון ביכע־ איז װי דער גירל פין םעננדסן; אםאל א גוטער א.ין אםאל — א יסלעכטער... םזל רא־• םען האבןן אין אהדן בעקערםאן האט ק״ן טזל נײסט. װײל װי אזו־ קאן טען זיך אנדער״ס דערקלערן דעס פאקט, װאס אזא עמסט און ׳סײן בוך זאל האבן דורכנעגאננען בײ אונז אזו־ אוטבאםערקט? אינזעד ליטעראטיד איז ראך אזוי אדעס אין ע־נסטע ליטעראר״סע אפהאנרלונגעןי װו נאך האט דער סתס ייד״סע־ לײענעד א טענלעכק״ט צו לייענען עפעס נעזונטעס. בא- לעמדעס און אויספירלעכעס איבע־ אזא אלװעלטלעכן ליטערא- ־י׳סן ייז, און נלײכצײטיק איבעי אזא טיפן און קאטפליצי־טן ׳ס־ײבעך װי ראסטאיעװסקךי אהרן בעקערטאנס בוך איבער ־אסטאיעװסק־ן איז װ־יט נ״סט קי־ן זאטלונג פון איבעמעק״עטע א.ין ׳סלעבט פארדײעטע פ־עםרע ט״נוננען. עס פילט זיך דערין כטעט או•■־ יעדן טר־ט און יסריט דע־ װארעםער און אײגנארטיקער אטעס פון א יסר״כעך װאס האט נ״סט נאר נוט פא־רײעט, נאר רוי־כגעװײטיקט, װאלט איך זאנ;, רעס פא־אנטװאדטלעכן ׳סטאך װאס ער באהאנדלט. עס פילט זיך אין א נעוױסער םאס קולטור און װים;, און דער עיקר׳סט — געװנטע או־ט״לוננס-ק־אפט און פײנער נע׳טםאק. אין טרעפט זיך;•י איט דא און דארט א דוחק אין ברײטעדע ליטע־אטור- נעיס־כטלעכע ־דיעות, קוםען איס תםיד צו הילה צװײ נל־קלעכע א״גנ׳סאפטן, װעלכע ע־ פארםאנט א־ן א נאנץ ברײטע־ םאס: גע- זונטער פאו״סטאנד און א יסטארקע אינטואיציע. סיאיז םערקוױר- דיק, אה־ן בעקערםאן פא־םאנטי ליטעראר״סן נעיסםאק און אינטו- איציע, ע״ ז׳סאננליי־ט נ״סט םיט ק־ין פוסטע פראזן און װע־טע־ז און ער זאגט קלאר אדויס א געזונטן נעדאנק. ער האט א קינסטלע- ר־יסן הו׳ס-הריח; ע־ דער׳סםעקט דאם, װאס ער קאן ני׳סט אנטאפן