Literarishe bleter · 1930-07-18 · 29 (18.7.1930) · p. Seite 540

ליססר^ר ^ס 71סססר 11ם. 19 (324) ןײס 0*5 * שישעשן: לאקאדע און אאװיאשאװע. די קאמיםעשן :אשםײען אויף א חעלפם פון די פארםרעםער פון דער ארםיקער זעלבסצ־פאײואלםונג און אויף א העלפם פון געזעליםאפםלעכע סאקםאין. אין די קאמיםעםן, װאס ווירקן אויף םעריםאי־יעס מים א געמי״םםער באפעלקערוגג״ דארף זײן גאראגםירפ דעי־ אנםי־ל פון א פאר*םטײער פ־ן דער געגעיעגער מיגדערהײכ, אויף װי־ פיל זי נאםיעפכ א געװיסן פיאצעגם פון דער נאפעלקערוגג. די גרויכ פון פיאצעגם װעי־ם אין דעם נ־איעקם גײדם פעסםגע*דםעלמ די צענםראלע אגפײונג מים די נינליאםעקן געפינכ זיך אין די העגם פון בילדונגם־מי־ גיסםעײום, די ה״סגחה אינע־ דעם אויספירן דאס בינדיאםעק־געזע״ן ליגם אין די הענם פון איגעין־מיניסםעיױם. אז*י זעם אויס דעי געזע״ן־פיאיעקכ, װאס געפינם זיך בײ הײנסיקן םאג אין נילדונגס־מיניסםעײופ. דער פ־איעקם קען אין א ״םיינעפ פ־־י־ מא־גן דע־״םינען אין דעי־ פא־ם פון א דעקיעם פון מלוכודפרעזידענם, סיאיז אויך מעגלען אז עס זאל אדו־בגײן דעם װעג פון אלע געזעץ־פרא׳ יעקםן, ד. ה. דורך דער נילדונגס־קאמיסיע פון ם״פ און סענאם, סיאיז פאיאן נאך א דריםע מעגלעבקײם, די װאר״כײנלעבםכע, — אז דער דאזי־ קער געזעץ זאד האנן דאסזעדנע מזד, װאס דעי פריערדיקער געזעץ־פיא־ יעקם וועגן דע.־ א״יסער״כולנילדונג, ד. ה. ער זאל א*ליגן גאגצע יא־ן . די ״םופלאדן פון מיניסםערױם, בדי ענדדעך צו װע־־ן פון דארם צוריק־ געצויגן. אזוי ווי *נער סיאיז פאיאן א געװיםע מעגלעבקײם, אז דער ם־א■ יעקם זאל אין דעד אדער יעגער פא־ם דערזען די ליבםיקע ״כיין, איז נוי־ םיק זיך צו פא־ם־אבםן װי אזוי דאיף זײן אונזעי• נאצױגג צום דע־־ מאנםן פראיעקם. סימוז זין געפונען די געהעריקע קערפער״םאפם, װעלבע זאל געמען אויף זיך די וויבםיקע אויפגאנע — אויסצוארנעםן די גע־ הע־יקע אויסנעפעיװנגען און זען אד־רבפירן די ענדערונגען צום געזעץ־ פיאיעקם אין גײסם פון די נאדערפני־דן פון די מינדערה״מן נבלל און פון די ײדי״םע פ*לקס־מאכן נפרם. פאר די ײדי״םע ארנעםנדיקע מאסן האם דער געזעץ־פראיעקם אן ע־״םםקלאכיקע נאדײטונג. אין אונזער קולםור־דענן ״םפילן די נינדיא־ םעקן אן אומגעה־יער גרויסע ראל, די אויכער״םול־נילדונג, װאס איז נײ די מע־ב־איי־א&עי״דע ארבעםער־מאסן אוועקגע״דכעלם אויף דער העבסםער מדיגה, זעם ניי אונז אויס נענעבדיק. אוינ אופן ״םול־גענים האם זיך אונדז, א דאנק געמײנזאמע אנ־ ״םם־ענגונגען, אײנגעגענן צו ״טאפן אזא מוכםערהאפםע. אנגעזעענע אינ־ סםיטוציע, װאס איז נאקנם אין דער גאנצע ײדי״דער זף״ן טײלװײז נײדם ײדי״דער װעלט ווי די צ. י. ״ם. א״ זענען מיר אויפן גענים פון אויסער־ זזול־נילדונג *דםא־ק הינםע־״כםעליק. די ״םדעבם־פאיי״כםאנענע פא־םײ־אינ־ םע־עסן אויף דער ײדי״דע־ ארנעטע־״גאס האנן גורם געווען, אז דער ״סײ• נער געדאנק פון א פאר״ניקםער אויסער״גװל־ארנעמ, פון א געמײנזאמער קולטור־ליגע זאל פארקריפדם װערן צו א פא־םײאי״ם קלײזל. דאס ד>ןזט זיך פילן אויף אלע גענימן פון דער אויסעי״םול־ארנעם, און קודם־בל אייף דעפ װיבםיקסםן פײל, אויפן געיים פון נינליאטעקן. דעי נינליאםעקן־צענםי, װעלבער איז אויסגעקלינן געװארן מים עםלעבע יא־ צוריק אויף א נינליאםעקן־צוזאמענסאר, איז פארװאנדלט געװ*רן אין א פא־כײאיע קל״זל. פאקטי״ם װערם די אינעט פאר די נינליאםעקן גע־ םון דורך יעדער ריבםונג נאזונדער. סיאיז איבעריק #נצוװײזן, װי םרדיעריק דאס רופם זיך אפ אויפן מצנ פון די נינליאםעקן. נעת נא אנדערע פעלקער איז די ניבליאכעק־כעב־ ניק אוועקגע־םטעלם גאר הויך, נעת נא אנדערע זענען פאראן ספעציעלע ז״ט-רנאין און אן א ־םיעור ליםעראםור איז געװידמעם די סראנלעמען פון דער נינליאםעק, ״םםײען מיר—צולינ דעי צע״םפליטע־ונג—נײס אלף־ דעי םרויריקער מצנ פ*ן די נינליאםעקן װירקם אויף א־אפצו־ נידעריקן דעם קולםור־ניװא פון דער ײדי״םע־ פאלקס־מאסע. אין אוגדזע־ יע נאדיגגונגען, נעת די אלגעמ״נע *םול װירקם אסימיליךנד נ״כעת דאס ײדי״םע םעאםע־ קען קוים אויסהאלכן די קאנקורעגץ פון דעס רײכערן פוילי״םן םעאםר, ״םפילם די נינדיאםעק א ריזיקע ראל אין דער האלם״נג אין פא־״םסרײכונג פון דער מאדערנער ײדי״םער קולמור. ני״סם געקוקם אויף דער פײמיםױוער םעבניק םפילם די נינליאםעק דאך די װיב־ םיקסםע קולםור־םיעגערי״כע *אל אין די פארװארפנסםע װינקעלעך פון לאנד. דע־ינער םאקע איז די צוגענ״נדענקײם פון דער ײדי״םער מאסע צו דער ניבליאטעק נפ־ם פון דער ארנעםערשאפט פ״ציט ני״גם צום בא־ ״סרײבן. מען האם מיר אינערגעגעבן פאקםן, געםיאגן אין בילדונגס־מיגיכמעריופ א פראיעקם פון א ניבליאטעק־געזעץ, וואס געפינם זיך עד־היום אין בילדונגס־םיגיסםערױפ. דער דזןזיקער געזעץ עםעלם זיך אלכ ציל א״יפהויבן די קולפור פון כלל, פארםיפן ד>ןס נירגערלעבע נאװוסכזײן און פא־פולקאמענען פ־אפעסיאנעל װי אויך גענן דעפ כלל אן אײדלע פארװײלונג דורך צו־ גענגלעך מאבן דאס גוםע בוך. נבדי צו ־עאליזירן דעס דאזיקן ציל (סעי־ 2*), װעים איגאניזירם א נעץ פון עפנםלעבע נינליאםעקן, װעלבע גינן דע־ נאפעלקערונג פ*ן דער ־עפונליק די מעגלעבקײם צו געניסן פון ניבע־ אין יעדן צענםעי פון קא־ דעקםױון לענן. די נעץ פון נינליאםעקן נא־םםײם: א) יעדן פון ־םםענדיקע געמײנדע־ נינליאםעקן נ) פון פאװיאםאװע, צענם־א־ע, נאװעגלעבע ניבליאםעקן. דער סעוף 3 פון געזעץ לײגם ארויף אויף אלע ״םםאםי״םע געמײנ־ דעס, אומאפהענגיק פון דער צאל אײנװוינעי־ און אויף די דאיפי״םע גע־ מײנדעס, װאב פא־מאגן אן עפנםלעבע ״כול, די פליבם צו ג־ינדן עפנםדע־ בע נינדיאםעקן. סאיז לעת־עתה אומעגלעך צו גרינדן קלײנער צאד אײנװוינע־, מוזן אנעי מים ניבער פון באװעגלעבע פאװיא־ די דא־פי״כע געמײנ דעבע נינליאםעק צ• ע נאזןזרגן די נאפ״ אן עפ * < , י םאװע זײער װיבםיק איז דער כעיף 5, װאב לייגט ארויף א*יף די םע־י־ םאריאלע זעלנסמפארײאלפינגען די פליכם צו גרינדן ניבליאטעקן. די פאװיאםאווע זעלנסם־פא־װאלםונגען זענען מחויב צו גרינדן פאװיאםאװע נאװעגלעבע בינדיאםעקן. לויבן סעיף 6 ליגב דער תוב פון אויפהאלםן די ניבליאםעקן אויף די קןןםונאלע אג״טםאלמן און אויף דער מלובה. די געםיינדע דארף דעקן אירע ניבליאםעק־הוצאות פדן דעפ אלגע־ מײנעם בודז״עעכ. וואכ ג־עסעי די צאל איינװוינער אין די נאזונדערע געמיינדעס, אלץ נאדײםנדער דא־ף זײן די נאםײליקונג פון די געמײנדעכ אין דעפ ־ודז״םע־כ פון די עפנםלעבע נינליאםעקן. די מינימאלכםע סוסע, װעלבע יעדע געמײנדע סוז אריינ״צםעלן אין איר נודז״םעם, דא־ף אויסםאבן פון 10 גיא״הן א״יף אן אײנוװינער אין די קלײנסמע געמײנדעס, און ניז 1 גילדן — אין די גרעכטע. אתוץ דעם איז נאך יעדע־ געמײנדע פא־פליבםעט צו *צאפן פאי דער נינליאטעק אן אנט״ם״כפ־עבנדיקן לאקאל מיט באהײצוגג און באלײבםונג. די פינאגסיעלע נאםײליגונג פון די מלוכות דארף נאטיעפן אזוי פיל״ וויפיל סילײסםן די פאװיאםאװע זעלנסט־פאױואלטונגען. די מלובה״הע סובװענצן װערן געגעבן אין דער גע״םטאלם פון ני־ כערי דעד סיוף 8 לײגם ארויף אויף די געמײנדעס דעפ תוב צו גרינדן עפנםלעבע נינליאםעקן. ננוגע די דאזיקע, װאס םוען דאס ני״םם, קענען אנ־ געװענדט װערן צוואנגס־מיםלען. די אופזיבםס־מאבם האם אין אזא פאד יעבכ אלײן אדורכצופירן דעס נינליאםעק־צװאנג אופן ה״דנון פון דער געגענענעי געמײנדע. זײער װיכטיג איז פאר אונדז דער סעיף 9, װעלבעי זעם פא־א<יס די מעגלעבקײכ אינע־צונעמען דויך דעי מלובה געזעל״באפםלעבע נינליא־ םעקן אדע־ אינערלאזן זײ אין די הענם פון דעי ניזאיצביקער פאיװאל־ טונג נתנאי, אז פאר די סובסידיעס װעלן זײ אויף זיך נעמען די פליבטן פון עפנםלעבע ביבדיאכעקן. א כפעציעלע ח״היבות פאד די ניבליאםעקן פון די נאציאנאלע מינ־ דערהײטן האם דער סעיף 11, וועלבע־ נא״כםימם, אז, די ״םםענדיקע עפנכלעבע געמ״נדע ניבליאםעקן װי אויך די נאװעגלעבע זאלן זײן צו־ םריטלעך פאי אלעמען. אין זאלן נעמען אין באמראבם די נאדערפני״םן און פא־אינםערעסירונגען פ*ן דער געגעבענער סביבה. אין געמײגדעס. װעלבע ליגן אויף נאציאגאל געמי״םמע םע־יכאי־יעס. דא־פן זיך אין די ב״בליא־ םעקן געפינען ביכער אויך אין דע־ ״םפ־אך פ*ן דער געגענענער מינדעי־ דער סעיף 2*1 ״םםעלם פעסם דעפ איבות פון די ניבעי, װעלכע מעגן זיך געפינען אין די עפנמלעבע בינליאםעקן. דאס זעגען: װיסנ״םאפםלעבע ניבעי, אינפא־מאכיװע און בעלעםריסטי״םע — פיזענען פא־נאטן אנםי־ מלובה״םע ביבער. אגיםאטא־י״ם — פא־םײאײםע, קרימינעלע און פאינא־ ג־אפי״םע. דאס בילדוגגכ־מיניםםערױפ האט רעבם צו קאנםראלירן די ני־ בער פון די עפנםלעבע ביבליאםעקן א*ן צונויפ־םםעלן ר־םימות פון פאי־ װע־מע ביכער. 15, ניבליאטעק־קא־ אז װען מיהאם נעת דעד פירן אן. לויטן