Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 531

זײם /3צ?יסעד^די שע בלסססר נ1ם. 28 ד. ר 1 י כ 7 1 װ $ ר ש ע װעגי אברהם רײזנם ״עפיזאדז פוז מײז לעבד און װײא זײ אלע האבן ז־ך געדרײמ אין ױי עננע, יצכ־ארע נעםצעך פון דעם קאײן־יעטעטא, װאם איז ״דורך נוײם אץ הינט״ געװען אפגעיעניםן פון פעצד און װאצד, און וױיצ אין דעד נרױםעי יטםאט, אין װא,יעע, איז אױך אויםנעקודען צו פארברעננען אין דעם ״יא־אן״ פון ענניעאפט און דחקות װי ״ייי יעדער טיר נאר א בעי- נעצע טיםט״.״ עאגאצם צינעצע ׳עפדיננט דורך דעם ״יערגצם טיפט״. איבער די פצויט;, די גוײם, די הינט. אברהפ רײזען איז תטידותדיק פאדציבט אין אט דעם בערגעצע, ארופ װעצכן עם קצײבן זיך אין א װאכעדיקן פאדנאבט צענויך דאפ הײד״םע ביםצ עוצם דיט אצע זײערע אנגעװ״טיקטע אזויפיצ דאצ נעזוננענע און אבער אדא^ איבעדגעזוננענע דאטױון... די ״עפיזאדן״ באזירן זיך דורכוים אױם פאקטן, ארום א זאדצ- בוך א זיעורנאצ, א ציד, א דערצײצוננ, פון אנהויב א;, פון די פ־יםטע קינדע־־-יארן קאן ער דאם דינדםטע קצײניקײט נ״םט דורכצאז;, עם נוט אויפהיטן אין זײן זיברון, אויב ךאס אין נאר פא־בונדן דיט א נעוױםן עטאפ פון זײן יבאפ;. אבעד ארום די אצע ױבן נוטע זאבן האבן ז־ך דאך ארודנעקציבן א םך דענטשן, טיפן, אדת-רירנד־קע פאצקם-טיפ;, ײעצכע פאםן זיך אזוי צו דעם תדידותדיקן א־ט דער- צ״צן און באיערײבן ־ע־ע קצ״ניק״טן, פון װעצכער עכ װיעדט אדאצ א נאנצע נרויםקײט. אברהם דײזען איז נעיטטאנען בײ דעם װינעצע פון דער דא- דערנער ציטעראטור, ער איז נאך פון ײנגצװײז אן ׳עריפטצעך נעװען פארבונדן דיט פרצן, דיט שצום-עציבדע;, אין אין װאריטע דיט דער ױנגער פצעיאדע, דיט א׳ם, נאדבערג, ציפדאן צעװין א. א. װ. ׳עוין אין אנהויב פון זײן ציטעראדי׳טן ׳עאםן האט ער ׳טוין אצײן אננע- הויבן ארײנפירן רי ״כוהנים אין דעם היבצ״... אט רי אצע עפױאדן פאר׳ערײבט ער דיט א ציבער הארציקער, ה״טי׳טער תדידות... פיטוט, פראםט. ער איז אויך נעשטאנען גאנץ נאענט צו דער ײדי׳טער אר- בעטער באװענוננ און אויך םון אט דעם צעבן האט ע־ גענעבן אײנ- צעצנע שטריכן, עפיזאדן, װאם האבן א ׳טײכות צו זײן פערזענצעכן צעבן. דו צײענםט די קאפיטצעך, און עם פיצט זיך די הײדייטקײמ םון דער סביבה, פון די טיפ;, םון יחזקאצ קאטיקם קאפע, פון דער םאצקע, פון דעם םאיצענער י. צידסקי, װאם שפאנט דיט די צװײ ■¥ פעק ביכער אונטער די ארעדם... אצץ אזוי פיטוט ,הארציק. פדאםט. און עם זענען שוין קײן חידוש ני׳טט, װאם עם רײםט זיך ארויס ראם ציד ״ארעדעם צעבן, נאר ׳טטענדיק זיך דאטערן״... און דערקװירדיק: אין רער נרויפעד װעצט אין צאנדא;, פא- ריז, בערצין, ווין, נױ-יארק אודעטום, װו אבדהם רייזען איז נעקודען און אויח א צייט אויפגע׳טצאנן זיין נעצעצט, זענען זײ אים די הײ- דישע טיפן נעקודען אנטקענן, שרײבן א־ם םון דער הײם נדויע, ײא- בעדיקע פוצ-דאנותדיקע ברױועצעך אים — דעם ״נוטן ברורעד״ פון דער ציטערארישעד און ציטעראטור-מיטפחה עס זענען רירנדיקע, ציבע ״עפיזאדן״ פון דעם ׳טטענדיק טע- טיקן, שטענדיק-אפמידיסטישן טוער און אויפטוער, אקטױו-באטײ- ציקטן בויער און דיטבױער פון דעד אינטערעסאנטע־ תקופה, און נאד אברהם רײזען, דער אדתער פאצקם-דענטש, האט אין דער ברויזנ- ־יקער צײט םון זיין שאפן, געקאנט דיט אזא טיפעד דאנקבארשאפט אפגעבן אזויפיצ ציימ און אויפדערקזאדק״ט די פשוטע און פדאםטע דענטשן — די ײדענע םון ״םידאצע״ און ״םינורע״. די ױננערע שװעםטעד, װאס טראנט דעם עוצ פון םירן רי שטוב, די װויצע פאד- שוינען, װאם דאכן-מיט דאם צעבן םון די שריפטשטעצעך די קעצ- נערין, װאס העצפט אפט ארוים די ױננע דיכטעך עס זענען ציבע שמײכצען אזעצכע, הארציקע, אױפריכטיקע, װאם דעקן-אויך די נאנצע םביבה, די גאנצע מיציע, פון װעצכער דער דיכטער האט נע- שעפט און שעפט נאך ער הױם די שפע פון זײן פראדוקטױון שאפן נאך צװײ בענד נאװעצן... צװײ_בענד אינטערעםאנטע, האר- ציקע נאוועצן, װעצכע ניבן דעם שציםצ צו דעם דיכטערם שאםן, און צײענען זיך מיט א דאנקבארשאפט פאר אט דעי אויפריכטיק^ נעשיצדערטער ״הײם״ םון דעם דיכטעך א־ך נעדענק; םיאיז געװען אי1 1918, איך בין ערשט נעהאט;עקומען םון װיצנע קײן קיעװ. דרײ יאר בין איך נעװען אפנעשניטן ־עם ײדישן קוצטור-צעבן אין רוסצאנך זעצטן װען פיםצעגט דעד-;־ין אן אפנער־םענער נרום פון דער מעטיקײט פון װיצנער פארצאנ ב קצעצקין. און אט ז־ץ איך בײ מײן חבך װעצכער האט די נאנצע צײט נעארבעט א־ן פעטערבורג אין אט דעם פארצאג, און ער בא- יו־־זט פיר ד־ אצע נײע או־םגאבן. א־ך האב מ־ר נדאד ראמאצט דעד א־נטערעםירט מיט קינרער-ציטעדאטוך און אט האצט א־ך פ־צם קונצנמאכער און נסתרפ מעשהצעך איצופטרירט דורך א טשע- קאװען קינםטצעך דאם א־ז נעװען דאם עדשטע מאצ, װאם א־ך דאב נעזען מארקשאנאצם צ״כנוננע;, און א מאדנע רעדפר״ענ- ־•קן א־ינדרוק האבן זײ אויפ מ־ר נעמאכט. דער חבר מ״נער האט ־אם באמערקט און מיר דעדצײצט, װ־ אזוי עד האט דאם פאדנע- י־־ענט פאר שאנאצן ד־ מעשהצעך און װי אװ־ שאגאצ, הערנדיק פאדט־פט נםתרפ מעשהצע װענן דער באבע מ־ט דעם האן, האט מיט א; אײננעהאצטענעם אטעם און מיט מרערן א־ן די אוינן אויםגע- -ופ;: ״אזוי, די באבעיטי א־ז נעשטארבן״ן... און נאברעם זענען ש־־ן נעקומען די װונדערצעכע צײכענוננען... איך האב אויפנעהערט - דערצ״צונג, און איך האב קצאד פאד זיך געזען דעם ק־נםטרע־ ז־־ן נאיײ גצויבישן באנעמען אצץ, און עפ האט מיך שוין נ־שט;עװונרערט, עם האט מיר ציב א שפ״כצ נעטון דאם באבעדדצטע צ־נעצע מיט די אײננעבוינענע, שפריננענדיקע פ־ם... יא, א ציגעצע א־ז דאך דעמאצט אויך נעשפרוננען, בשעת די באבעשי איז געװען טויט, פארװאס זשע זאצ דאם אויך נ־שט פאראײביקט װערן?... אט דער דאזיקער עפיזאד איז םיר געקומען אויפן נעדאנק, בשעת איך האב געצײענט אברהם רײזענם ״עפיזאדן״1). איך בין צונעטרעטן צײענען די דאזיקע ״עפיזארן״ מ־ט נרויפ נ־יניך װער נאך אז נישט אברהם רײזען, װאס איז א־ן משך פון רדײ צענדציק יאר נעװען נעקניפט און געבונדן מ־ט דער ײדישער צ־טעראטוך װאם האט אזוי פראדוקטױו און אצזײט־ק נעװירקמ א־ן דער ײדישער ציטעראטור אצם דיכטעך נאײעצ־םט, איבערזעצעך צײטארטיקצעך רעראקמאך ארויםנעבער א. א. װ. א. א. װ״ װעד זשע, אז נישט אברהם רײזען, װאם איז נעװען טעטיק אין די םאמע א־נטערעםאנטסטע יארן פון דעם אויפשטײנ פון דער ײדישער ציטע- ־אטוד און קוצטור-צעבן, קאן נעבן דאם םאמע אינטערעםאנטםטע, ־אס סאמע עיקרדיקע, נעבן אזוי צוזאנן, דאם קיבוץ-מצױת-ביצד פון דער ײדישער ציטעראטוך ײדישע ציטעראטן, קוצטור-טוער א א װ. איך האב םיט נרויס נײניר זיך צונעכאפט צו נעפונען דאפ אלץ אין די ״עפיזאדן״ אין דער ניעםטער מאפ, אבער צײענענדיק רי ביכעך איז עפעם אנרערש נעקומען, עפעם אנדערש מיך פאר- אינטערעםירט... די אײנפאכע, נוטמוטיקע פשטות, די הארציקע מיטפחהריקע ־,מ־מות צאזט אים נישט אפ, און ער קאן אױ־' א מינוט נישט ארוים פון די הײםישע די אמות, פון דעד נרויעך װאבעד־קער עננשאפט פ־ן ״א נעזינר זאצבע אכט און בעטן נאר צװײ״. ראם געזינדצ א־ז :־שט קײן עין הרעד־קס, מער נישט, אין דער עננשאפט מזז מען ליך אצעמאצ אנשצאנ;, פארטשעפען אין די כצערצײ קצײניקײטן אין קצײנצעכקײטן... אמאצ הו־בן דיר אפ־צו אן צו פארדריםן אט ־י קצניקײטן, אבער באצד באװײזט זיך א ציב שמײכעצע.מיצא, פא־ז דאך שאנאצם אופן פון מאצן. אצץ ײיצ דאך אויך צעבן... :א־־ואס זאצ דאם נישט פאראײביקט װערן״... און פארײאפ זאצ טאקע אין דער ױם-טובדיקײט פון רעם שאפן ״ראס צװאנציקםטע יארהונדערט״, דאס בוך ״פדאנרעם״, דעם ־עדפערישן זשורנאצ ״דאס ני־ע װארט״ נישט רורכשװיבצען און ־־־בװ־בצען רי הײמישע נעשטאצטן פון קרוב־ם, נאענטע, פרײנט פון דער קעצנערי;, פון דעם פאפ־ראםן-ײד״ זײ האבן דאך א ו י ך :<האט א שט־קצ שי־כות צו דער ציטעראטוך װעצכע איז :אך אין "<גע יאה נעװען משפההדיק, היימ־ש. אפ־צו קצײנשטעטצדיק אוים- :עבונדן מיט אצץ און אצעמע;. פארװאס זשע זאצן זײ בצ״בן אינ- 'ייישן אט די אצע, װאם האבן נעװירקט או־ך ד־ עמאצ־עס און אנ- ־ענוננען פון דעם דיכטעח... 1) אברהם רײזען ״עפיזאדן פון מ״ן לעבז״. גב 1, 2. )ארצאג *■ קלעיקין, 1929.