Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 529

דיס 29ל?יסעדזןדישע בלס.1£ר <■<(£. 26 (1323 * טשאפליז ם ש א ד ל י ע <- ז> ן <״'] קיש א ד ב ע ט מ י מ טעאפלין באטערקט פלוצליגג, אז זי האלט אים פאר דעם ר״כן. נוען װאלט נעםוזט װייזן אויך דעם אויטא, װי עד פארקערעװעט אין רעם נאענטםטן ראנ, רערנאך אין נאך א ראג און אין א דריטן ־אנ. און אינמיטן װייזן דאם נאכקוקנדיקע באוטען-מיידל. הנם א מענטיש קאן נייעט זעען װי אן אויטא פא־קערעװעט זיך עטרעכע םאל, אבער די קליינע איז דאך כאינד, זי קאן יא... אזוי נייט עם, װי געזאנט, נאנצע טעג. כיים אויפבוי פון רעם נאםן־דאג. װו מען קאן מיט דעם אויטא ראכארירן, אדער אויב; אין בוננאלאװ, װו סיװערט אפנעהארמן רע־ קריגב-־אט, אדער אין ־ער נארדעראב, אדער פא־ רעם נרויםן יענקמאל פין די ד־יי אאע- גאריינזע פינורן, װאם זיין צװעק באמיט זיך טיעאפאין צו הארטן בםוד, ביז דער דענקמאל און דער םוד װעט נ״עט װערן אויפגערעקט פאר אלע איינװוינעד פון אלע װערט-טײרן פון יעדע פון ד־ ראקאליטעט;. װארט זיך נעראזט דערציירן אן עפיזאד רמיעי פון רע־ גאדרעראב, װאס א־ז אייננטרעך גא־ קיין נא־דעראב נייעט, נא־ ראס נעזעריטאפטב-צימעד פון דעד נאנ- צע־ סטודיע. רינקכ איז א יטטיבר, אויסנעפוצט מיט א יעפיגר און ׳טמינק-ט״ט, אויך דער אנדערער זייט — ראס באד-צ־מער אין א נאבמיטאג האבן מ־ר געטרונקען טיי, װען סיאיז אים געמארדן נעװאר;, אז א זייע־ באדימטע ראמע. טיטאפרינס בעסטע פײינד■;, איז נעקומען. ער איז א־ר אקענן נענאנגען, און איך בין אריין אץ נעבן-צימער, כרי זיך אויפצוקעמע;. אויפ; יטפינר א־ז נעלענן א קאס, װיים, אבער נייטט זייער ריי;, סיהאט געיטטעקט אין אים א בינטל אויסגעקעמטע, טונקערע האר איך האב זיי אראפנענומען, געװארפן אויך דער ערד, און נעבראכט אין ארדנונג מיין פריזור. רערביי איז מיר אײננעפאר;, אז מען װאלט נעקאנט זעען אויף דעם שפינא-ריינעם ריר דאם בינטר האר, און באלד דער- קענע;, אז עםעצער האט פאראומרייניקט און באנוצט דעם באם גארדעדאב. אפשר זענעז גאד די האר באשטימט־ אויף א נעװיםן צװעק? האב איך זיי אויפגעהויבן און צוריק אװעקנעריינט אויפן קאם אינדעם איז הערי קראקער ארייננעקומען, אום זיך אויך אביםל שיין צו מאכ;. איר זעט — זאנט ער און װייזט אויף דעס שװארצ; עפעם, װאס א־ז װידער נעלענן אויף רעם װייםן קאם, — ראס זענע; די װאנםעם, ער האט זיי שו־ן פונפצן יאר. שמענריק די זעלבע, א נױ-יארקער טעאטער-פריזירער האט זיי דעס באם נעמאכט. קיין שום אנדעדע װאנסעס טויגן נישט פאר די חדשים-ראנגע אויפנאמען ביי פארשיידענע װעטערן או; דעם נױ-יארקער םריזירער קאנען מיר מער נישט נעפונען. װען םיװעט װערן א תל פון אט די װאנסעכ, — זאנט טשאפ- רי;, — װעט ער װייטער שוין שפירן נראט-ראזירט. איך האב זיכער נעםוזט ברייך װערן. קינדעד, ניט נאר א טראכט; טשאפלין א; װאנסעס. — און איך װאלט דערין שולדיק נעװען. די שמועסן מיט טשאפאינען האבן זיך שטענדיק געדר״ט ארום דער איינהייט םון עסטעטישן און סאציארן צװעק. ער, אין װעמענס װעדק כיפארקערפעדט זיך אט די איינהייט, ער, װאם איז װי א ״ראדיקאר י און ״בארשעװיק״, נעזערשאפטרעך כמעט נעהאסט — רעדט שטענדיק מיט צװייםר. אפשר איז עם צוליב די גרונטן פון דער דיסקוםיע, אפשר כדי םון רי באזוכער צו הערן נייע ארנומענט;, און אפשר אנגעשטעקט פון דער האריװודישער אטמאםפערע. — װען אר־ז װאלמ געװען אזוי פשוט, װי מיר װירןן און ײ■ הארט עס מיט פא, מיין ריבריננב-אויטאײ איך קא; ביי אים אי; ע־געץ נישט געפונען קיין שפור פון ריבע צו די אונטערדריקטע. װי ריידנשאפטירעך איך זאר נישט זיי;. און שעקספירן אט רער אומדע־טרענרעכער שפאט איבער דעם פראסטן מענמש... דא װערט ראם נעשפרעך שטורמיש. מיר שר־יען א־יף א־ם, אז די קענינן האבן שעקספירן באשאטן מיט גאר עפעם אנדערש. װי מיט שפאט, און שעקספיר איז נעװען א רעבל קענן דעם אבסא- לוטן קענינטום און פאר דער נאענטסטער נעזערשאפט-קראם, דעם אדר. ער האט, הייםט עם, געװארט װייזן, אז דער אדר איז נישט דער פרעבם.. — ניין, ניין, — א־בערשרייט אונז טשאפרין, — שעקספיר (םיף) סיזענען נעשריבן נעװארן ביכער איבער אקטיאר;, איבע־ טימיקער, איבער רעזשיםערן, איבער דדאמאטישע פארקס-קונסט,- פאװאם האט נאך קיינער נישט נעמאכט רעם פרװו צו פאראייביק;, :אטש דורך א סטענאנראם אדער א ד־קטאפאן טשאררי טשאפרינע;, װעמענס װירקוננ םיהאט נישט אירם נרייכן אין דער נעשיכטע פו; רער בינע, דעם טשאפרינע;, װאם האט די רענענדע-פיגור פון היי- ריקן טשארלי נעדיכטעט, אינסצעניזירט און פארנעשטערט? נאנצע אכט טעג איז די סצענע נעמאכט נעװארן, פרובירט. יערער פון אונז איז נעװען אומצאריקע מאל דאם ברומען-מיידי (אמזערטנסטן װירדזשיניא טשעריר, װאם װעט זי שפירןן. יעדעי פון אונז איז נעװען דער הער פון אויטא, יעדער פון אונז דער שא- פער, װאם עפנט דאם אויטא-טירר, אבער משיאדרי טשאפר־ן א־ז שטענדיק געװען טשאררי טשאפרין. ביי יעדן פרװו פון א פרװו איז ער סיטנעװען האםנוננספור — האפנוננסראז. — װי װארט געװען װען... — אזוי הייבט ער שטענר־ק אן, עמעצער שפריננט אויף באנייםטערט פון זיין א־ינפאר או; דעד- קלערט עם די אנדערע. די דראמאטורנישע אוממעגרעכקייט פון דער אנהויב-סיטואציע איז שוין נעװארן פעםטנעשטערט; דער צוקוקער, װאם װייס נאך נישט, אז זי א־ז ברינד, קאן נישט משיג זיין, אז די קריינע האיט טשאפרינען פאר דעם הער, װאם שטייגט ארויס פון אויטא. מוז מען אלזא קורם כר ווייזן איר ברינדקיימ. אבער דאם ײיר משאפרין נישט. די טראנישע אנטדעקוננ מוז ער מאכן צוזאמען מיט דעם פובריקום. װארט מען געקענט די םצענע מיטן אויטא אזוי בורט מאכן, אז דער צוקוקער זאר זיך כאטש קאנען שפעטער װענן איר רערמאנען? װי װאלט נעװען...!־ער הער שטיינט ארוים םון אויטא און זאנט (אויפשריפט): ״שאפער, װארט דאן״ טשאפרין מאכט צו העםרעך דאם אויטא-טירר פון פרעמדן, און דאם מיידל מאכט א פאר שריט צום אויטא... אדער אזוי: דער הער נייט הינטער טשאפרינען א־ן נרייכן שריט, ברייבט שטיין און פארויכערט א פאפ־ראס, אזוי, אז טשאפרין נעםט א;, אז די ברום, װאם זי װיר דעדראנגען דעם פרעמד;, מיינט־ זי דאס אים. און אפשר זאר דער מענטש, װאם שפריננט ארוים פון אוימא, זיין אן אויפארנדיק-שיינער און ױננער םענטש. הנם די קליינע זעט אים נישט, זעט דאך אים אבער סיפובריקום און טראכט: אט דער איז זיכער װיכטיקער פאר דעם מיידר; די מענטשן װארטן אזוי- ארום נעהאט פאר די אוינן דאם, װאס םיאיז ביים מיידר די אילוזיע. װי װארט נעװען, װען דאם מיידר, װאס איז שוי; רערקענט ארס ברינדע, װארט נעזאנט צו טשאפרינען, בשעת זי דערראננט א־ם די צװייטע ברום (אויםשריפט); ״גימ די ברום דעם שאפעח״ װי װארט נעװען, װען טשאפלין װארט נעהארפ; רעס הער אריינגיין אין אויטא, און די פארקויפערין װעט פרובירן איס די צװייטע ברום דורכן פענםטער צו דערראננען און אנטרעפן אויף דער שויב, ײאס םיאיז נארנישט דאם פענםטער, נאר ד־ נעעפנטע אויטא-טיר הינטער װערכע טשאפרין שטייט? — װונדערבאר, װונדערבאר — רופט טשאפרין אויס — און פרובירט דאם. עם איז באמת װונדער, װי אזוי ער שפירט ראם, אבער פרוצ- ריננ שפריננט ער-אויף אויף זיין רענשטול, און װערט באלד צוזאמענ- געבראכ;: ״ראס טוינ נישט. א־ך קאן דאך נישט שפירן א ראקאי, װען א מינוט פריער האט מיך די ברינדקײט פון דער ברינדער רער- שיטערט און א־ך האב מ־ך אין איר פארריבטן — װי ײארט געװען, װען דער הער װארט נעזאנט (אויפ- שריפט): ״שאפער, מיר פארן אהײםךי אדער ״אין ריטץ-קאררמאך. און דאם מײדר זעט זיך שוין בײ זײן זײט אין א העררעכן פאלאץ אדער אינם האר פון האטער.אום נאטם װירן, נאר נישט קיין װיזיען״ — ײי ײארט געװען, װען די ברינדע ײארט נאכנעקוקט רורך טשאפרינען אדאנק דער רופט נאך דעם אפפארנדיקן אויטא״ און