Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 523

זײס 523 י ¥ ל סזזר^ר^שס 3?זזס1ר ג01. 28 (323 אן איבערנעיאזט זיך םי5 צו װינטשן. *בער דאם הזןרבע לעבן חןוט זיך ק״נםאל ני׳שט גערעכנט טיט דעם אומ׳עטאנד; פיין קראנקײט האט זיך עריםט אוי;־ א; ערנםט איבערגעחזרט. א־ך בץ נעםאי; צו בעט אויױ א'׳םטארקע יונגען־אנצינדוננ און א יאננע צײט נע־ שװעבט צװישן יעבן און טויט. איע האבן זיך ׳םוין געהאט פון מיר םײאש געװען װען םיר האט אנגעהויבן בעםער צו װערן, האט די איםנה םונם ריכטער םאיבעק םיך נעברעננט צו זיך אהײם קײן אםקאװ. זי האט םיך נעםיענט א האיב ־אר. און אין הערבםט 1894 נין איך נענאננען צום ררום צו, םיט א םארמענ; פון 400 םארק, װאם זי האט םיר פאר׳טאםט, און װעינע איך האב זארנפעייק בא- האיט;. צװאנציק חד׳םים האנ איך נעװאנדערט איבער איטאייע: און שםאניע;, נעיענט צװיש; םאיק, םא-םאפט זיך א יוננען- קראנקײט םון האיז, געשריב; ארט־קיע;, אין נייקיעכערװײז האב א־ך ני׳עט געהאט גענוג נעיט אהײםצוםארן. א םך םאי האט םען םיך יעוין נעפ־עגט, װאם האט םיך א ־עטויפ נעטון צום ׳שרײבן. יא, װער קאן עפ רערנ־ין. װאם סיטוט ז־ך א־נטער דע־ ערר, װו רער בוים יעיאנט ז־ינע װארציען? א־ך װײם נאר אזוי פיי. אז די זון פון דרום האט םיך נונר נעווע;. ב־ז איצט בין איך נעװען געװו־נט צו יעבן און פריר; אויף דער יעאט;- ז״ט, נ־שט װערנדיק דערפון ספעציעי פא־ב־טעדט. א־צט א־ז אויפ- גענאננען די ברנה פון דער װן אוים םיר, און איך האב געי־ט; פ־נפ געדאנק איבער די איע, װאם זיצ; נאך אין רעי קעיט או; א־ן טונקיקײט. זײער ביטערן יעב; האב א־ך צ־-נ־ט נעקאנט, און האב זיך באם־ט עם אויםצופארםען א־ן עטיעכע רערצ״יוננע; רער?:אז א־ז געװען נײ און ׳עװער א־ך האב א םך םער נעקאנט רעם םענט׳פ און זיין יעבן״ ווי ייטעראטור — א־ך האב ם־ר איײ; נעםוזט אויסקעםםן א םאים. םיהאט פונדעםטװענ; נעדו־ערט א םך יארן, ביז א־ך בין נעװע; אזו־ װ״ט, אז איך האב נעקאנט (א־; 1898) ארו־םנעב; םײן עי־עט יוך ״יכאטנם א נאידענע ױנ־-זון האט באנאס; דעם קאפ םונם סי־םטער א יעװאך וױנטי איז אראפ ם־ן א בו־ם און א צארטן ניעט נעטון. װ־ א קינדעישע האנט, זײנע ז־יבערנע קרויזן און בר־־נעם, הו־ך- נעװעיבטן ׳טטער;. * א־ן א־־ן או־נ האט, דאכט ז־ך, א טרער נעגיאנצט, או; א־; צוױיטן ראט א זון-יעטראי א יעיםער געטו; װענן װאם האט א־צט געטראבט רעד א״נא־נזעכציק-־אר־קעי םארט־; אנדערפעז-נעקםע? אפיער װענן דעם, אז זײן ם־פוי, יעװער יעבן א־ז נישט נעװעז בה־נם, און אז זײן יעבנם-װערק האט נעצונרן הײי־קע פ־־עח פו; האפנוננ און ניויבן אין םיי־אנען םענטשיעכע הערצעד א־; איע װינקעיעך םון אונזער ערד. זאםיט שפענער אויף די בוי-פיעצער און שפעטער דאם םארקויםט. א נעװיםע צײט ב־ן איך אויך נעװען א ק־נדער-ם״די ב״ ם״ן האיב-יאר־קער שװעםטער פון פריען םארנן ביז שפעט אין אװנט, װען די מוטער פיענט אהײםקוםע; פון דער ארבעט. איך בין דא- םאיט אפשר איט נעװען פינף ארער זעקם יאר, און די ארבעט, װ־־זט ז־ך טיר אוים נאך הײנט, װי די שװערםטע. װאם איך האב ־וען עם איז געטון. איך האב ישוין דאםאיט יצופ־י פארזוכט די ביטערקײט פון יעבן — און צוםיי קיעפ באקוםען — םער װי א ק־נד קאן אויםהאיטן, װען םיר זענע;, אין םײן נײנטן יעבנם-־אר, אר־בערנעפארן ק״ן בארנהאים, אין די הײם פו; םי־ן פאטער או־ך ־א האט מען נעמוזט ׳שװער און ביטעד אדבעט;, אבער ב״ דער ארבעט האב א־ך אננעהויבן צו זעע; בארנהאיםם יצײנע נאטוח ־ױנטער-צײט, װען איך האב נעאדבעט מיטן פאטער בײם האק; רי ישטײנער, און זומער, װע; איך פאעג ־א״ץ •עא;־ א,■•■' ד־ נרויםע פעירער פאר דעם שטעטי נעקסע. נאך םײן קאנפירםאציע האב א־ך נעדינט אײן ־אר װי א ־ויערי׳שער קנעכט, אויםנעװאנדערט נאך רעננע און ז־ך פארד־ננעז צו א ׳שוםטער א־ן דער יער זעקם ־א־ האב א־ך אויסנעהאיט; ב־י דער םיאכה איך האב זיך באקאנט ם־ט זעיטענע, ארטםאד־יעע םענטשן און באדינגוננע;. אבער יעננע־ האב א־ך נ־ישט געקאנט א־־פהאיטן ראם ז־צ; ישטיר, א־ך האב אננעהײבן א־־בעט; װי א ם־־ערער-צוהעיפער, איך האב םיטגעארבעט צװייש; אנרעח בײם בו־ען עט- רעכע נרויםע פאבריק-קויםענס און נ־אניט-ק־רכעם בײ דער יעצטעי נעיעננה״ט האב א־ך ז־ך באקענט םיט א רייט׳שיז ארבעטעי ער א־ז נעווען א ני־א־קער אנהענגער פון אונ־ טעדנאצ־אנאי או; האט דער־ועקט אי; ם־ר דאם באװוםטזײן פון פרא- רעטאריער. װען ער איז אװעקגעפאר;, האט ער ם־ך ארוםנענוםע;, או; ׳וײנענדיק געיענט ם״ן קאפ אויף זיין הארץ; אויב כיװעי אמאי ״ערן א ד־כטער, זאי א־ך ביײב; נעטרײ די אונטערדר־קט־ע קיאם;. איך האב נעיאכט־: כיהאב ני־שט נעװוםמ, װאם דאם איז אזוינם א דיכטער. אבער װען ער זאל העח אט די װערטער, װאפ א־ך דערצײי א״ך, װעגן רער קירכע פון עםטערםארי פון זוםער 1*181 און װענן דעם נעקרײזיטן ײנגי, װאם האט פאר אים ׳שטענדיק ב- נעברעננט — װאיט ער נעװויער נעװארן, אז איך האב מ״ן פי־בט דערםייט, װינטער, װען מען האט ני׳ש־מ געקאנט ארבעט; :־־ דער םויערײ — האב א־ך באזוכט די פאיקס-שוי אין אםקאװ און פון דארט אוים האב א־ך ׳שמעטער באקוםען א ׳שטעיע אים יעדעד אין אדענזע. ב״נאכט םיענ איך םוזן איײן יערנען די זאכן, ייאס איך םיענ בײטאנ אונטעריכמ;. איך האב מיך נעפייט נייקיעך צ־ו־שן קינדער און ביכער םײן נעזונט-צו׳שטאנד האט םון אײביק י7?יז> / #״סעןזז ה וי נ . ג ע ד סיהאבן זיך צעבוישעװעט וױידע ׳שנײ-זאװ־ער־כעם און א־; טו־טיעכער װייםקייט א״ננעהייט דעם ׳שװײננדיקן װאיד םיזענען נעקומען נרויזאםע פרעסט פאד ד־ פאינד־קע ח־ות, װעיכע האב; אומזיםט נעזוכט ׳שפײז אוײ־ דער ערד װאס א־ז פא־יש־ט געײעו; ם־ט פארפרוירענעם ישנײ דער הוננער האט אננעהויבן צ־ קינינן אין דער װ־םטע, א־ן קדב; נאך קרב; נענוםען פו; ד־ ט־פע װאיד-נעד־כטענ־״שן. — ד־ פי״׳ש-םרעםערם האב; נעהאט נרײטן ׳שפײז. א־ננ־כן אבער האב; זײ אויך אננעהו־בן דעדפ־ין דעם הונגער די חײת, ײאם דערנער; זיך םיט גראז א־ן ערד-נעײיקם;, זענען אװעק צ־ ד־ טאין. װוה־; סיהאט ז״ נעצוינן דער נעהײםער רוף פון דע־ נאטו־ װאם א־ז קיוגער םון איע װעיט-חכםות... * א ביטערער נורי האט ז־ך צעהאננען א־בער ר־ װ־ררע םטא- דעם. םיהאט זיך אויםנעיאזט־ דער באי־בטער דעםב-םרוכט־ אונטער דעם הארטן ׳שנײ, םחנותװײז זענען זײ אװעק אין נייקיעכערע