Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 522

?יעעדיעדי׳מע בלך1םסר נום. 28 (323) ׳"־ 522 י. ה2$'ג1 71 *רשע דעדגאדמיפוז *גפוז (א עאגענעניע סיט םארטזן אנדערסען נערןםעי) דערע, — :אר דערפאד, װאס א״ז־ ז״ער זײט איז די נערעכטיקײט און פון ז״ װעט קופיען די נאפריױננ פו; נא:צן מענטשאעכז מי;״. איך דערצ״א דעס ד־כטעד, אז זיין בוך ״פעאאע דער דערא- בערער״ איז איבערזעצט נעװארן א•; ייד״ע, און אויך אנדערע דער- צ״אוננען ז״נע זענען אין פאר׳ט״דענע ״ד־־טע צײט׳טריפטן דער- ׳טינען. אנדעדפען-נעקסע נעמט-אויך די ידיעה מיט גרוים פריי־ אבעד עד באהארט ני׳טט זיין פארװונדערוננ, פאר װאם מען האט אים צ־מאר פדיעד נייטט נעפרעגט: ״מיר נייט ני׳טט אין דעם האנא- ראר, איך װעל ׳בוין קיין עו׳ט־ קיינמאא ני׳טט װערן, — זאגט ער מיט זיין נוטמוטיקן ׳טמ״כי — אבער דאך פירט זיך, אז מען פרענט דעם מהב־ פריער, טאמער װאאט איך נעװען נעײאאט צונעבן עטלעכע װערטעד פאד דעם ״די׳טן י״ענער װי אן הקדמה צו םיין רא-אז. אנדערםען-נעקסע בעט מיך, איך זאא אים כאט׳ט פאר׳טאםן עטרעכע עקזעמפיארן פון דער איבערזעצוננ. איך זאג אים, דאס צו. (װען דער ׳טרײבער פון די ׳שורות האט אים צומארננס פאטא- נראפירט מיט אן אמאטארן-אפאראט, פאר די ליטערארי׳שע בצעטער״, האט דער דיכטער גענומען אן עקזעמפלאר פון דער ״די׳שער איבער- זעצונג אין דער האנט ארײן אום אזוי ארום צו באנריםן די יידי׳שע צײענער). — פון מיין לעבן א״ך עפעם דערצ״לן? — הם, מ״ן ױננער פריינט, עם איז ז״ער לײכמ און שװער צונל״ך: עם איז זײער ענלעך צום צעכן פון םיליאנען אנדערע מענט׳ע- לעכע זין, װאם ׳שטאמען, װי איך, פון דער טױ־ — און ײאם דער נורל פון דער םאציאלער ארדנוננ, אין װעלכער מיר לעבן האט זײ פארמ׳עפט צו א״ביקער אומבאװוםטקײט. װער װײםט — זאנט דער דיכטער מיט א שטיאן זיפץ — ײיפיא גרויםע טאצענטן, וויפיא אויטעדע מענט׳טאעכע הערצער םי׳טאאנן אין דער פארבארנענער טיף, פון ײעאכע די װעאט האט נאר ריין אנוננ ני׳עט — איך האב שוין פון מ״ן אעבן ערנע׳ז אמאא נע׳שריבן. און אנדערםען-נעקםע דערצייאט אין פ׳שוטע, מענט׳טאעכע װערטער זיין אעבן: — איך בין נעבוירן נעײארן איז 1800 אין כריםטיאנםהאפן— ־עם עאטםטן ארבעטער-קװארטאא פון קאפענהאגען — ערנעץ אונ- טער א דאך פון א הויח-נעב״דע, אין איינם פון די הייזער, פון װאנען מען זעט באויז דעם הימא, אקעננאיבער אונזערע פענסטער האט ארויפנע׳שאםן א הויבע מויער, װאם האט אונז פאר׳שטעאט די נאנצע ײעאט. די פייכטקײט האט אויף דער מויער נעצייכנט םאנטאםטישע מאפעס, װאס װערן באר״זט פון זעאטענע ריזן מיט ריקן-פאנצערס און פון טװזנטפיםיקע מויער-בינען. צו דעם אאעם פאענט די דאך- רינע זײן הארט ביים פענםטער פון אונזער דאך-שטיבא; אין דער ־ינע האט זיך נעזאמאט ערד, און די פײנא פאענן ברעננען קערנדאעך און אין א געװיסן טאנ פאענט ארויםשפדאצן א נרינע םאאנץ פאר די פארװונדערטע אוינן פון קינד — מיין זכרון — ציט װייטער רער דיכטער מיט זײן םיא- -ער יטטים — נ״ט װ״ט צוריק. עם א־ז נעװים א מתנה, װאם נאר קינדער פין דער ארעמקײט באקומען וי באאד בײ דער װינ נאך — ־אס אעבן קריצט אין זיי איין אומפארנעםאעכע קנײטשן דער פאטער איז נעװען א שטיינהאקער און ברוקירער, און י מוטער פאענט ארומפארן םיט א האנטװענעאע און פארקויפן פייש, אויבם און דאם נאײכן. מיר זענען נעװען א־נדערהיים פיא קינדער — איך בין דער פעדטער פון עאף שװעםטער און ברידער, — און םיר האבן געאעבט אין די שרעקאעכסטע באדיננוננען — באטש• די נאנצע פאמיא־ע האט געארבעט. ארעמק״ט און אנגעשטרעננטזן ארבעט זענען נעװען די הע.־שנדיקע כוחות אין דער קינדער-װעאט. איך האב נעארבעט — זינט איך האב נעקאנט קריכן — כ׳האב נעטראנן צ״טוננען, נע- א נרויסע, שטאד- קע, ברײט-פאײציקע פינור מיט א אבנה- ריק-אפאםטאאן נע- זיכמ. גרויע נעקרײזא- טע האר, װי פון װינט ארויפנעיאנט, נעמען- ארום זײן העראעכן קאפ מיט דעם שיף- נעבויגענעם דענקער- שטערן װי אן ארעאא ביי א נביא זײן צעאקערט פנים מיט הונדערמער קניי- טשעאעך װערט צע- שמראאט פון דעם נוטמוטיק - פויערישן שמייכא, װאפ באיצט ארוים פון די קאיינע, טיפע ים-קאאירדיקע אוינן, פון זײנע דינע פיינע איפן, פון זײן שפיציק - שארפער נאז דאם איז מארטין אנדע־סען-נעקםע —■ דער גרעםטער פון די אעבעריקע דענישע דיכ- טער דער מחבר פון ״פעאאע דער דעדאבערער״, פון ״סטינע, ראפ מענט״טנקינד״ — דער נארקי פון צפון. דעד װארעם-מענטשאעכער שמײכא, װאס צעגיסט זיך אויף זיין הארבן געזיכט װי א זון-שטראא אויף א טונקעאער באום — רערנעענטערט, פאדברידערט. א־ן פאראוײ פון עטאעכע מינוט האט ר־ אמת-מענטשרעכעי נוטסקייט און ה״איק״ט, װאם שאאגט פון זיין געשטאאט — אפנע- װישט רעם נעװאאדיקן דיםטאנץ, וואם טייאט אונז פונאנדער. מיר זענען נעזעסן צוזאמען אויף א זיצוננ פון פען-קאננרעם; — מיר װעאן אפשיר אביםא ארויסניין — עם װערט ׳שוין ־א אב־סא אאננװײאיק, — האט זיך אנדערםען-נעקכע צי מיר אננעדופן. מיר האבן שמיא פאראאזט דעם זיצינגם-זאא, טרעטנד־ק אויף ד־ פאישענע טעפיכע־ און ארוים אין דעם זון-באגאסענעם נארטן — ׳א — האט ער ײײטער נערעדט - ■ דער פען-קאננרעס האט :אר זיין בארעבטיקונג. או־ב ער פא־ברידערט באמת פעאקע־ און קואטו־ן, ױאס ־אס, רארף רער עיקר ז״ן זײן ציא. אבע־, א״דע־ גייט דאס נאך אביסא שװעראעך. יעדער ברעננט אר״ן רעם פא- טריאטיזס אין שאװינ־זם פון ז״ן קואטור פון ז״ן שפראך, פון ז־ין 'יטע־אטי־ און נאך װענן א״ן זאך פאדנעסט אט דער אינטערנא- צ־אנאא פין גייסט. עד נעמט :־שט ק״ן שטעאוננ צו ד־ באוטנר־קע פדאגן פון דע־ ארבעטנדיקער און אויםגעזױנענער מענטשד״ט ערנסט טאאער איז געװען דעריבער ז״ער גערעכט, װען ער דאט בארירט אט ד• פ־אגע אן געװענדט ז־ך צום קאננרעס. אז ע־ זאי׳ ארייננעמען אין ז״נע רייען די סאװעטישע שירייבער ײאם זענען מיט ז״ע־ נאנץ שיאפן איבערגעגעבן דעם ארבעטנדיקן מענטש טאאע־ האט מ־ט ז״ן דעדע. א־״נגעױאדפן א פאקא אין דע•־ אאננױ״איקער אטמאסםער פון קאננריעס - איך בין מיין גאנץ אעבן-אאנג מיט טויזנטער קניפן פא־- בינרן מיט דעם א־בעטנדיקן און קעמפנדיקן מענטשי — נ״שט באויז ־ערפא־ ײאס איך ישטאם אי״ן פון דער ״נידעריקסמעד״ שיבט פון דער נעזעאשאפט. און װאס מיין אעבן א-ז נעװען װי צװיי טראפן װאסע־ ענאעך צו רעם פראאעטאריעד-אעבן פון מיאיאנען -־- אנ-