Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 521

?יס*ר#ריעע בלססער נ*ם. 28 (323) — אםשר אױ עם ריכטיק בנונע צום ײדיען ׳מרײמר אי1 פויאן. אבער אמאומגערעכטםטן וענען די טענות צום אמעריקאנער יידישן שרײבער. פארקערט, זײ װאלטן נעםענט, געהאנט און נע- דארפט ארויםטרעטן םיט טענות צו דער אמעריקאנער ײדײשער נעזעלשאםטלעכקײט, װען — װען נישט דאם, װאם מען װאלט םײ־ װי נערעדט דעמאצט צו א טויבער װאנט... — אט קומט איר װידער צו אײער אמעריקע. — נײן, מער נישטן איך װעל טאקע נישט רעדן װענן דעם. — און אין װעלכע נײםטיקע װעלטן נעפינט איר זיך מימ אײער שאםן? — שוין העכער זעקס יאר, אז איך פיר א װאנדער-לעבן, א לעבן. װאם איז װײט נישמ נינםטיק פאר קאנצענטרירטער םאלידיעי־ ליטעראייישער ארבעט. איך בין פױיש אן אויםגעװארצלטער די עײשטע פאר יאר האב איך כמעט װי נישר נעשריבן די לעצטע האכ איך װידער אננעהויבן צו שרײבן — זענען פארגעקומען ענדערוננען אין אײער שאפן? — יא. מםתמא דענען פאמעקוםען אין מיר ענדערוננען בנונע מײן טעמאטיק — מיך ציט אין מאנט אלץ, כמעט אויס- שאיםאעך. ראם אמעריקאנער ײריש לעבן. כאטש מײן לעצטע אר- כעט — דער ראמאן ״לענדער און לעבנס״ קומט פאר אײנצ״טיק אי אין אמעריקע. אי אין רוםלאנר. אמאליקן און איצטיקן סיאיז מײן עישטער נרויםעי פרװו צ• שרייבן פינם סזרח-אײראפעישן אעבן. דאם איז אײננטלעך א פדײו אװעקצושטעלן דאם פראבלעם םון אמעריקע ,ױערםוס ראטנפארבאנד, װי עס שפינלט זיך אפ אינם ״רישן אעבן דערפאר איז שוין די צװײטע נרעסערע ארבעט מײנע דער דערמאנטער ״אינם נאאדענעם זומפ״, — א רורבוים-אמעריקא- נישע זאך — א פמװ צו באהאנדאען דאס פראבאעם — איך בין שיער נישט נעװאין פאטעטיש. און נעזאנט: די טראנעדיע פונם ײננז, אמעריקאנישן ײדישן שרײיער אין אמעריקע. — און װעאכע זענען אײערע פאענעך אײסזיכטן אויױ װײ- טעײ — מײנע פאענעך אויםזיכטן אויױ דער צוקונפטי חאומות... װעמען דארפן זײ אינטערעםיח? רעח האט באויז א זינען װענן שוין פארווירקאעכטע זאכן — איז ײענן אפנעטוענעם און אפנעשאאסענעם װאם איז די אונטערשטע שירה פון אײער אממװאנרערן דאי איר האט דאך תענעז נעאערנט דעם ײדישן שרײבער דא און דארט. אין װאם טראנט א*ר אמים פון דעם אאעםי קאנען און דארפן זיין אין רער ײדישע- ׳'יטעראטיר מחיצות? זענען זײ עמעצז נויטיקי — א, איי־' אט דער טעמע קאן מעז א םך אװעקרעדן עם אױ א רײצנריקע, צאפאדיקע טעמע, װאם אױ נונע א שטיק ײדישע איטעראטיך װאם שאפט זיך מ*ח נאד יעח ײענן דעם דעמו״א ױעא איך נאר זאנך דער יידישער שרײבעי אין אמעריקע האט זײז נידא, נישט עני׳ער צום נירא פונם הינז שרײבעך מען קאן זיך פיז אים נישט ארייסריײען. טעריטאריאא זיד רעמוײטעח — א קנאפע תריפה דער עיקר איז קוקן צוערשט דעם נורא נאײך אין רי אײנז ארײן, און דעינאר קאנעז נעבן אים. פמײן אים פאמרינ- נייח. אכ* הפחות פארשענערן — איר קומט דאר איצט פון פ־אנקרײך װי אױ אײער מײ- נינג, ש־אפט זיך עפעם פאזיטיװעם י"־ישעם אין דעם דאיטיקז נײעם ײדישן ישוב? — מיטן ײדישן ישוב אין פראנקרײך — און אויך אין םעאניע — םין איך נישט שאעכט באקאנט איך בין פאר דער צייט נעקימעל אין קאנטאקט מיט די ברייטערע ײדישע מאםן אין פאריז. בריסעא. נאנםי, שטראסבירנ מעץ און נאך רי דארטיקע ײדישע מאסע א־ז אל איבעמענעבענע, אז אײםנעהיננערטע די אינטעאינענץ אבעך ײאס חאט נעקאנט טון פאר איך שטײט אן דער זײט װעמעם שו^ד ־אר א־ז — איז א םר צו רעח — און די ײדישע שר״בעך װאם װוינען אין פאריז. טוען זײ עפעם פאר דעם ײוקם פונם ײדישן װארט אין פיאנקרײח גאאזסאן קוקט מיר נאײך אין די אוינן און שװײנט נראד אויך דער פיאנע האב איך נישט געקיאנן פון אים קײן תשובח נאאזמאן װערט אנטשװינן. איך װיא אים ארויםהעאפן: — איר מײנט... — איך בעט אײך, אאםיר װענן רעם נישט רעדן. איך האב זיך עטאעכע מאא געשװוירן, איך זאא עם מער נישט טון. — פארװאס? — םען האט עס ב״ אונז נישט איבן םען האט ב״ אונז נ־כער איב דעם פאאשן, איגנערישן אביםא דעמאגאגישן ״אפטיםיזם״... — מיינט איר, אז אט דער אפטימיזם איז דורכוים םאאש, שעדאעך ברעננט שאדן? — װער װײם. איך קאן א״ך איצט נערן צוגעבן, אז מיר : ו י ט י ק ן זיך ניכער אין דעם... נו, נענונ װעגן דעם. איבעריקנם, מער װעגן םײנע אמאייקע אמעריקאנישע שמימוננען װעט איר זיך דערװיםן, אויב איר װעט זיך באקענען מיט מײנעם א נײעם, נאך נישט פארעפנטאעכטן בוך ״אין נאאדענעם זומפ״. עס האט, אנב, אן אונטערקעפא ״דערצײאוננ װענן דעם שרײבער משה ראמבאם און זיין שאטן״. — װידער דער שרײבער און װידער זײן שאטןן און װאפ איז װענן א נ״ער טעםאטיק? פון אײך האבן םיר נעהאפט דורכויכ :ײע טעמאטיק. רי ײדישע איטעראטור איז דאך אזײ הינטערשטעאיק אין דער הינזיכט. — אהא, איר הויבט שוין אן מיט טענות צום ײדישן שריםט- שטעאעך טעמאטיק? טעמאטיק דיקטירט דעפ שרײבערם נאנצער קינםטאערישער מהות, און דאם אעבן אאײן... דער אמתער קינםט- יער — נישט דער איטעראטזד-אינדוסטריעאער — זובט נישט קײן טיעמעס, נאר א טעםע װאדפט זיך אויף אים ארויק און אאזט אים :־שט אפ, ביז ער טוט איר נישט אפ איר רעכט; אויט זײנע כוחות און מענאעכקײטן... יעדער קינסטאער האט ז״ן טעמפעראמענט, זײן רערצױננ, ז״ן נורא — ערנא: זײנע ״טעמעם״. דאם איז, אויט מײן מײנוננ, פשוטער אאף-בית. אאנפאאס: וזאאט עס נעדארפט ז״ן... — אבער םיאיז דאך א פאקט; דער ײדישער שרײבער םאר- באפט נישט דעם אײענער מיט אקטועאע פראבאעמען. און אט די פראבאעםען זוכט דער ײדישער אעזער אין דער פרעסדער מאדערנער א־טעראמוך — דעד ײדישער שר״יעד פארכאפט נישט דעם א״ענער? איך װײם נישט, אויב םיאיז װירקאעך אזוי װי איר זאנט... — איך מײן אפיאו, אז דאס װערט דיקטירט דורך ארגאנישע פעאערן פון דעם ײדישן שרײבעך — איך נאויב נישט אין רעם. איך מײן, אז עם װערט ריק- טירט — חוץ דעם קינםטאערס א״נענעם טעמפעראמענט, װאס אאזט זיך װײזט אוים, נישט איבערארבעטן אויט יעדן אײנעםס פאיאאנג — דורך דער הויפט-טאנירוננ פון דער נעזעאשאפט, אין װעאכער ער אעבט. עס זענען נאטיראעך דא אויםנאמען פון שרײבעך װאם שפרינגען ארוים און אריבער זײער נעזעאשאפטאעכער ארומ- דיננאוננ, אבער אויסנאמען באויז... — אבער א קינםטאער דארף זײן דער אויסנאם... — איך רעד דערײײא װענן דער איטעראטוך אונזער איטע- ־אטור איז אן ארויםהויכוננ פון אונזער אעבן, פון אונזער ײדיש אעב;, פון דעם טײא אעבן אונזערם, װאם איז פארבונדן מיט רער ײדישער שפראך זי איז נישט אזוי װי זי ״װאאט;עדארםט צו זײן״? פונקט אזוי איז עם נישט — אונזער נאנץ אעבן די ײדישע איטע- ־אטור אין ראטנפארבאנך כאטש איך בין מיט איך צואיב ״טעכ- נישע״ טעמים—איר װײםמ דאך אז מחוצן ראטנפארבאנך אױ ז• במעט אומענאעך צ■ זען — נאנץ װײניק באקענט, אבער אויף װיפא איך קאן זי, װיים איך אז זי פארמאנט די נרויסע מעאה: זי שפינאט טאקע אפ - — שפינאט שוין אפ? — ריכטיקער געזאנט: פרוווט אפצושפינאען אקטועאע פרא- באעמען פונם ארומיקן אעב;. אבער דאס איז נישט דערפאך װייא ־י ־א־טיקע שר״בער פארמאנן נישט רי ״ארנאנישע פעאערן״, ייעאכע איי האט דערמאנט, נאר די דאיטיקע נעזעאשאםטאעכקײט אױ ענגער פארבונדן. איז עננ פארבינח מיטן ש־אפן פונם שרייבער ענטפערמ איר דער שרײבער אויף דעמדעאביקן: מיט נאענמקײמ... ־־ אדומריננאוננ פונם ײדישן שרײבער אין פויאן און אין אמעריקע איז — נאייכניאט. אזא באצױננ.איז בכאא צו נארנישט מחייב.., — אבער אט די באצװננ װערט נעשאםן דורך דעם שרײבעך ־ודם-כא דורך דעס שרײבעך