Literarishe bleter · 1930-07-11 · 28 (11.7.1930) · p. Seite 519

/ייש 519?'ססר^ריש^ בלסםסר 012. 28 <323) 7 װע; ער האט םאדענדיקט זײן גרויםע היםטא־־־שע דראמע; ״ארעקסאנדער און דיאגענעם״. זענען געקומען צו אים אי; הויז 8רײן רי בעםטע פאריטטײער םון רער ױגגערער ײדישער קימעראטור אוים- צוהערן דאם װערק. און נישט נאר הןזט מען אויסנעהערט מיט באצױנג און דרך- ארץ, נאר טאקע פרײ און בר״ט געמאזט ארויםקומען רי באנייםטע־ רוננ דערפאר. — א גרויםע און װיכטיקע דערגרײכוננ — האט?״װיק בא- טערקט םיט םרומק״ט אין די אויגן. - א גרויםער פארנעם. — תאט יוםף אפאטאשו מםכים געװען. א־ז דור פינםקי איצט אן אגרערער, װי עד איז געװען מיט פוםצן יאר צורימ נײ1. עם א־ז דע־ זעקבער דוד פינםק־, װי ער א־ז געװען אמאר. נ־־עט מער, ד־ ״ױנגע״, װעקכע זענען אמא? אדומגעגאנגען מ־ט פאד- קאיעערטע ארבי, זענען עיטעד געװארןן איצט זענען די ארבק פון זײערע העמדער ארונטערגעראז;, און ר־ מאנקעטן ז״עדע זענען פאדיעפ־ק־עט מ־ט םפינקעפ. ה. דראמאטודג, רערצ־יקעד, פובקיצ־םט, קוקטוד־טוער און פאר־ י^•* נ־יםט אומז־םט א־ז דור פ־נכק־ ־עטענדיק א־ן א־יקענ־־ט. װען מען באגעגנט אים, איז ער א־נמ־טן א װ־כט־קן גאנ:. עדגעצװו װארט מען אויף א־ם ׳עטענד־ק. רא איז א ׳עוק־קאנפע- ־ענ•;, און רארטן א־ז א קוקטור-מ־ט־נג, און טרעםט זיך, אז עמעצן פון וײנע פרײנט געקינגט אדײנצויעקעפן פ־נםקין א־ן א קאפעהו־ז, װערט ער גקײך אננע־עטעקט פון פ־נםקיפ אומרויקייט. דער קעקנער תאט נאך נייעט באװיזן צו בדענגען רי גקאו טײ, און פ־נםק־ם פ־נגער עארן יםוין נערװעז די פ־ינע, ז־קבערנע האר א־בערן קאפ, און ז״נע או־גן הערן ני׳טט אויף צו קוקן או־ף ד־ װייזערם פונם װאנט־ז״גער. ער פארגינט זיך ניישט אװעקצוהרגעגען קיין ־צייט, װי אנדערע טוען עם, װארים אויף זיין טיים אינם ארבעט־צ־מער װארט שטענריק א נייפט־פארענדיקט װערק, און או־ף מאדנן װאדטן עטקעבע ז״ער װיכט־קע קוקטור־פארזאמקונגע;, װעקכע טארן נ־ישט פאדנאבקעם־קט װערן. אז דוד פינםקי פארנאבקעםיקט נייגזט זיין ׳ערייב־טייע, זאגן עדות זיינע אומצ״קיקע װערק, און װאם שייך קוקטור־אדבעט איז ער א״נער פון די םאמע א־בערגעגעבנפטע טוער ביי אונז. אין איין האנט האקט ער די פעדער און אין דער אנדערער ־אקט ער דעם אקער פאר דער הארטעד ערד, אויף װעקכער אונזער נודק האט אונז, יידן, באיגזערט צו קעב;, און ביידע זענען ביי אים װיכטיק. צז א טיטינג איז ער אייגער פון די עריגזטע און אין יעדער פדאגע נעממ עד אן אנטײק םיט דער זעקבער דינאמיינזקייט, װאכ פיקט ז־ך אין ז״נע װעדק, מ־ט דער זעקבער ױגנטקעכק״ט, װאפ װייעט פון זיין גאנצן אויםזען. פרעזידענט םונם ״די׳גז; ״פעןי-קקוב אין אמעריקע, עקזעקו־ טױו-מיטנקיד א־ן דער ״קוקטור־נעזעקשאפט״, טוער א־נם ״נאציאנאקן ארבעטער-םארבאנד״ און אין דער פועק־־צױן-פארט״, געפינט ער פונרעסטװענן או־ך צייט אפצונעבן אװנטן פאר איינצקנע ׳גזוק;. און װען עם קוםט צו ייד־יגזע שוקן, איז דוד פינסקי נ־שט זײער יטטארק מרקדק װעגן א קוצי ׳ב־ק ־וד און זײעד פראגראם. אם נאענטםטן צו זײן הארצן זענען די יטוקן פון דעם ״נא־ צ־אנאקן ארבעטעד םארבאנד״, װעקכע האבן א־ן זײער פדאגראם די העברעישע יטפראך, און װעקכע ק״גן זײער יגזטארק דעם טראפ אויף דער אנטװיקקוננ פונם ײרייטן קעבן א־ן ארץ-ייגזראק, אבער ער האט או־ך די הארציקםטע באצױננ צו די ׳שקום־עק־כם-שוקן, װאכ זענען אויפנע׳טפראבן ײדי׳טיםטי׳גז ראם זעקבע איז מיט זיין באצױננ צו דער ״קוקטור־נעזעק־ ־טאפט״. דוד פינסקי איז נ־שט צופרידן, װאם אין דער פרינציפן־דער־ קקערונג פון דער ״קוקטור־געזעקיטאפט״ איז פאדאן דער פונקט, אז ײדיש איז ד־ נאציאנאקע ׳עפראך פונם יידישן םאקק, אבער זיך אפזאגן צוקיב דעם םון איר, קאן ער ני׳גזט, װייק דארט, װו עס איז דא ײדישע קוקטור־ארבעט, איז אויך דא רוד פינםקי. איידער זיך םריינטקען טימ אזא באד״טנדיקן ׳טריפט׳טטעקער, װ־ דוד פינסקי, װעקכער האט דעם ״שקעכטן״ גע׳גזםאק זיך צו פאר־ נעמע;, אויםער מיט עאפן װערק, אויך מיט געזעקשאפטקעכע טע- טיקייט. די ״ױנגע״ זענען נעװען צו ׳שטאדק פארקיבט אין ז״ער עאם;, אז זיי זאיצן קאנען טובק זיין א זייטיקן עני;, װאפ האט מ־ט דעם דירעקטן יגזאפן קיין ע״כות נישט געהאט. מען איז נעװען פארקיבט אין זיך ביז איבער די אויערן, און;־אם פארקיבטקייט אין זיך א־ז דערגאננען אזוי װײט, אז םען האט געקוקט אויף דעם איינענעם שאפ;, װי אויף רעפ אנהויב םון דעד יידישער קיטעראטור. — ביז אונז איז נעװען בקויז קוקטור־טועריי, איבערזעצט און געשריבענע ׳גזורות, אבער דאס אמתדיקע יגזאפן, די אמתע קונסט־ װערק געבן מירן אזוי האט מען געטראבט. אזוי האט מען נערעדט צװ־שן זיך ביי די טישקעך אין דער קאװיאדנ־ע, און מ־ט אט רעם געװער א־ו מען נעגאנגען אז־ף מקחמה קענן די ״אקטע״. צום אנהויב איז רי םקהמת געװען בקויז פאר אנערקענונג, אבער ביםקעבװ״ז א־ז דעד פארקאנג פאר אנערקענונג אװעקנערוקט נעװארן אן א ז״ט און מען האט ז־ך פארקיבט אין דער מקחמה נופא. מען האט געװאקט זיגן, באזיגן און אפװי׳ען אקץ, װאם האט עקזיסטירט פאר זײ, און פאד קיין פאק נ־׳עט ק״ן ׳טקום מיט קיינעכ. און אז עמעצער פון די ״אקטע״ האט אויםגעיטטרעקט א האנט, א־ז מען זי פארבײגעגאנגען און זיך נעמאבט נייטט זעענדיק. פרצעם װאדעמע גרוסן צו ר־ ׳עריפט־עטעקער ארום ר־ ״שריםטן״ האבן נישט אפגעהאקטן זו׳צא קאנרוין א־ם אנצודופ;: ״װאריעעװער קיטעראט״, רייזענם קיבע־דערקקערוננען האבן ני׳גזט נעביטן מאני קייבם מײנונג װענן אים, ־הוא־טעפ געהויבענע מײנוננ װענן מיטה קײב האקפעדנפ טאקענט, האט ני׳עט געװ־רקט אװף רעם קעצטן, צו האבן א גוטע מיינוננ װענן דעם ער׳גזטן און אזו־ א־ז מען או־ך א קאנגע צייט פארב״גענאנגען דוד פ־נםקין. ד. א־צט א־ז די קאנע גאד אן אנדערע. די אמאקיקע ״ױנגע״ זענען עקטער נעװאר;, און היינט צו טאנ קומט זיי אקיין נישט איינמאק אויפ צו נעמען ר־ כקי-זין און ז־ך פארט״דיקן אנטקעגן ר־ אננריפן, װאפ װערן געמאכט או־ף ז־י פון נײע ״ױנגע״, װעקכע זענען געקומען נאך זיי. די צײט גייט זיך א־ר גאננ און ׳גזמײפט מ־ט דער זעקבער דוט א־בעד די, װעקכע האבן מיט איר אמאק יענעם געשמיס;. מען איז עקטער נעװארן און מען האט אנגעהויבן צו זעען זאכן מיט גאד אנדערע אויגן, װי פריער. די אמאקיקע ױננעקייטקעך האבן חתונה געהאט, און ז״עדע ־ײמען האבן אויך טעקעפאנען, װעקכע װערן באנוצט אײדער מען קוםט אריבער צום אנדערן, און פינםקיפ הויז האט אננעהו־בן צ־ װערן נאטירקעך. נייגזט נאד, װאם םען ׳גזרעקט זיך ני׳טט פאר רעם, נאר אדרבא, מען פיקט זיך נאנץ היימי׳צ און א־נטים, װען מען איז דארט צו גאםט. די פרוי פינםקי האט אויםנעהערט צו ויין אין זייערע אויגן די אנגעצויגענע דאמע, אין װעמענס געזעקיגזאפט מען דארף ויך װיםן ײי צו האקטן, װאדים מען האקט זיך שוין םייװי םטאטעט׳גזנע און ק״טי׳ש. די איינענע פרויען זענען או־ך ראמען און או־ך זיי האבן פיינט, װען מען שיט פאפיראםן־איגז איבער דעפ טעפ־ך אין הויז. ײאס ׳טייך דוד פ־נםקים קוקטור־טועריי, האט עם ׳עוין קאננ אויפנעהערט צו זיין א חםרון אין די אויגן פון די ־וננערע יעריפט־ ׳גזטעקער, װארים די בעםטע קינםטקער םונם ױנגערן דוד זענען אק־ין היינט צו טאנ אויםער קינםטלער או־ך װיכטיקע קוקטור-טוער, און ני־גזט איינמאק זיצט מען טאקע צוזאמען מ־ט פינםק־ ב־י א טייגז און מען םארהאנדקט װענן װיכטיקע קוקטור־פראנן. אין דעם הינזיכט האט זיי פינםקי אינגאנצן מנצח נעװען, און טאםער געםינט זיך נאך איינער, װאם קעבט ראם אמאקיקע קעבן, װערט ער באטראכט פון די מערםטע איבעריקע קאקעגן, װי א ני׳עט־ רערײאקםן און נאיװ ייננק. מען װײםט דעם א״נענעם װערט פאר דער ק־טעראטור, אבער כ־ען אונטערשעצט נישט מער דעם װערט םון ד־ עלטערע. היינט צו טאנ איז דוד פינםקי ארוםנעריננקט פון א צאק ױננערע שריםטשטעקער, װעקכע םארערן אים און האבן אים קיב.