Literarishe bleter · 1930-07-04 · 27 (4.7.1930) · p. Seite 504

?יסעדז)דישע ב?עסעד גזס. 27 '322)ײ /ײס 504 פון מײנםטהאאבן אזא טראגיקןזמיקער — ײי צורװיק זאצן האב איך אויױ דער ײדי׳טער בינע נאך ני׳עט געזען. אפשר דערפאר, װײא א־ך האב דאך םוױ-כא-םוף נאך ני׳עט נעזען אאע נרויםע ײרישע אק- טיאר;. און אפ׳ער דערפאר, װײל (אין טעאטער-זאכן מוז מען זיין דײטאעך), װ״א ק״ן בעסערע זענען ני׳שטא. זא׳ו איז איצט אוױ־ א קורצער צײט נעקומען קײן פו׳אן. נאך אײן מאא צײאנציק יארן צו װארטן אויף צו זען אים װי- רער ׳שפיאן איז אביםא ריזיקאאי׳ע. די יארן נײען דאך פארויס, און זײ האבן די ישאעכטע טבע אאע צװאנציק יארן אאע מענטשן עאטער צו מאכן מיט נאנצע צװאנציק יאר עדיװ אץ דעדאלןעיע ח׳דובע רעדאקציע! אין צוזאמענהאנג מים דער :אםיץ אין דער ״נ״ער סאלקםג״םונג״ נ' 143 פון 4י"טן ױני װענן דעד דעדע פון אונזער ערן־פארזיצער חי ׳סלום אים אויפן באנקעם פון פען־קאנגרעס, געפינם די פארװאלטונג פון װאריםע־ װער יידי׳םן פען־קלוב פאר נויםיק צו דערקלערן: 1) דער אפזאץ, װאס הויבם זיך אן מיפ די װערטער ״איך בין איבערווייגם א. א. װ.", אויף װעלבן די ״נ״ע פאלקסצ״טונג״ פאררופם זיך, איז דורך חי איפן איבערהויפט נישט באנוגט געײארן איו ייי, רמאנםער ־עדע. 2) מיר פארשט״ען נישט, פאדװאס האט תי עלום א?ו, װערנדיק ספעציעל איינגעלאדן אלם ערן־גאםט דורך דעם פוילישן פען־קלוב, נישט נעקאנט און נישט נעםאדט פאדלאנגען שוץ בײ דער דעגירוננ פון דעס גאםט־געבער לאנד קעגן א העסלעבער פדעםע־קאמפאניע, װאם איז קעגן אים אנגעפירט געװארן אין דעם דאזיקן לאנד. 3) שטעלן מיר פעםט, אז די פארוואלטונג פון װארשעװער יידישן פען־קלוב איז געװעזן טעטיק די גאנצע צייט ערב און בשעת דעם פען־ קאננרעס און די דעלעגאגיע, מיט חי שלום אש בראש, איז געשפאנען מימ איר אין א שטענדיקן קאנטאקם און פאדשטענדיקונג אין אלע ענינים, וואס זענען פארבינדן מיט דעם קאננדעס. אלע אנםיילנעמער פון קאנגרעס זענען עדות פון דעס בבוד, ײאם די אנװעזנה״ט פון שלום אשן אויף דעם קאנגדעם האט פארשאפט דעם נאמען פון דער יידישער ליטעראסור. די פארװאלטוננ םון װארשעװער ײדי׳שן פען-קלוב. ײארשע, דעם 27־טן יוני 1930. |פארלאג ב. קלעצקין, װארשע 0 ערישט דערשינען ר־ו. ש א ש ס ע ס ל־־ענדער אװ שטעט (רייזע־איינדרוקן) — מיט פיל בילדער — אינהאלמ: די וועלט־אויםשטעלונו (פארװ״לונגען, אויםםראליע און קאנאדע, פאלעםטינע, שײארווע און װ״םע קולםור, אין לאנד פון בדילאנטן); איטאליע; מצרים; ארץ־ישראל; צפון־אפריקע; שפאניע; באלקאנען־מזרח; םיריען; *וילן. - פרײז ס ניארן — אײעם: קאאפ. ״ביכער״, װארשע, נאלעװקי א2 ער איז נישט קײן דערפינדער. ער האט נישם געפונען דעם שטילן טראג׳שן ז׳טעםט. און אויף מענטשן װירקט די ׳עטילקײט פון זשעםט מער. אבער עס איז פאראנען א בעמאעד ,װאם דרײט זיך ׳שטוס איוב א לארן מיט עסנװארנ, זיין האנט איז נייגיט אויסגע׳עטרעקט, ער ־שרײט;ישט, ער קוקט נאר שטום און הונגעריק אויף די ברויט- לעך אין ׳עױפענםטער ער םפעקולירט ריכטיק. צען גײען פארבײ און באמערקן נישט, אבער רער עלפמער גיט נלײך צװײ גאנצע נילדן אויף אײן מאל. נישט ראס נע׳ערײ האט עס נעטון, נאר דער יעטילער טדאגישער זשעםמ. א מענטש װאם קען אויף אן אמה די מענטיע- לעכע נשמה. און אזוי איז עפ אויך מיט דעם נעלעכמער נאר הומאר איז שוין בכלל א שװערערע זאך און שװערער צו נעפינען דאס ריכ- טיקע משל. זאץ אפערירט אויף דער בינע כםדר מיט לאנג-אבםערװירטע טי־אגישע און קאמישע זשעםטן. און ער נעמט דאם פובליקום — אײ נעמט ער עם. און װײל די אלע זאכן זענען אזוי פראםט און אזוי מענטשלעך, און װ״ל אט די מיטלען זענען אזוי רעמאקראטיש, זענען אויך רי װירקוננען דעמאקראטישע. עס לאכט און עם װײנט רער ־אפינירטםטע־ אינטעלינענט, און דעד פדאסטער נוט שבת פון אלע פראםטע גוט שבתן. דע־װײל האבן מיר רא א׳ן װארשע געזען זאצן אין אײן ־אל פון א ײרישן ״גזלן״ אין קאלאמאנאװיטשיעס א פיעסע. פאר־ שטײט זיך. אז רא נײט עס װעגן א טראגיקאמישער פיעםע. די פיעכע איז אזוי זיך, מען קען זי ני׳עט אדאפרײסן, מייל מען איז זי נישט אויסן געװעזן. מען איז אויסן געװעזן זאצ;. מיװעט קומען און מיװעט א־אפרײסן א פאר פערד, מיט װעלכע מען איז געפארן ערנעץ אין א װייטן װעג, װײל אײנם איז געל און ראם אנדערע שװארץ, זײ זענען נישט צו רער פאר אבער רערפארן איז מען? און צו דער ריכטיקער צ״ט אויח־ װאם-זשע װיל מע;? און ראך קען מען פארט האבן טענות צו זאצ;. װארום עס זענען פארט פאראנען אין דער ײרישער דראמאטישער ליטערא- טור טיפן און .־אלן פאר זאצן. און װען ער װאלט געפאדערט, נע- זוכט און גענ־שטערט און אביםל מער עקספערימענטירט, װאלמ ער געצװוננען צו שרײבן פאר אים. צו שרײכן מער ליטעראר־ש, װי עם זענען די פיעסעם, אין װעלכע זאץ שפילט איצט. געניאלע און נרויסע רראמעס פארטדאגט עמך אויך, אבער אהין און אהער- פיעםעס פאדטראנט נישט דער בעסערער טעאטער-נ״ער און עס דארף נישט פארטראגן ראס נעװיםן פון א נרויםן אקט־אר זאץ איז א דורכאוים-ײדישער אקטיא■־ דארף מען דען מער װ• טראגיקאמיש? קאן רען עפעם ײד״עעדס זיין? מוז ז־ך אין דער לי- טערא״ור דער ײדישער נעפינען עקװװואלענט פאר אן אקטיאד א ײדיש;. עם םוז, מײן מײערער לןדװיק זאץ. נערענקסט װי םיר האבן צוזאמען נעלעזן פרצעם ״אין פאליש אויף דער קײט״? זאץ, װאם איז װי אלע נרויםע קינםטלער, זײער אײנזײטיק און ז״עד עקםקלוזיװ און נאר טעאטער, און נאר — לודװיק זאץ, גײט ארום איבער דער שטוב און טענהמ צו ײיר אלם ענטפעד אויף מ״נע טענות: — בײ אײך פאעטן א־ז עס אנדערש. איר נעפינט אײן אײנ- ציקן דיכטיקן לעזעד און א־ר האט שוין א דעזאנאנס. און איר קענט שוין װײטער שרײבן מיט רעם נלויבן, אז מארגן, איבער א יאר אי- בער הונדעדט ־אר, אפיסר איבער טויזנט יאר װעלן זיך נעפינען נאך צען-טו־זנט אנ־ערע, ײאס װעלן פאדשטײן, פאר װעלכע עם האט ז־ך נעלוינט צ■ שרי־בן. אבער שטעל דיר פאר, אז איך האב נעפונען א־ן טעאטער איין אײנציקן מענט׳ש, װאם האט נוט פארשטאנע;, בײ װעמען א־ך האב נעפונען רעם גרעםטן און דעס הארציקםטן רע- זאנאנם — ש־טעל ריר פאר, אז איך האב שוין נעפונען אזא םענטש, נו, װעל א־ך ײײטער קענעז שפילן טעאמער? און זאץ צעלאכט זיך ביטער אװי װי נאר ער קען לאכן, און א־ך מוז אים נעבן גערעבט. — רער־בע־ חאב איך נ־שט קײן צײט לאנג צו זוכן, איך מוז שוין, שוין, שו־ן האבן ערפאלנ. און רער עיקר בײ אונזער ־ידישן טעאטער װאם א־ך מוז מיר אלײן סובםידירן, און בײ װעלכן א־ך מוז לעבן א־ן א כסררד־קער ש־רעק, אז מארנן װעל א־ך שוין מער נ־שט שפ־לן. ראגק גאט, ליבער פ־ײנט, פאד דעם; עם האט דאך געקענט ערגער ז־ין. אבער ר־ שט־ק זענען רײןץ א־ן א־ך בין אין זײ רא א־נגאנצןל ײאם װילכטו מעח צ־ם שלום נאך אײן קלײן קאמפל־מענטל: אזא אקטיאר —