Literarishe bleter · 1930-07-04 · 27 (4.7.1930) · p. Seite 500

?'םחר^רי&ס 3?ססחר 013. 27 (322> 181;״ג 0)5 נעװארן נאן־ קאמפליצ־רטער, װען די ״מאםע״ פון דער פען־באװע- גוננ, מאדאם םקאט, האט געמאכט א פאריטלאג, םען זאה איבערגעבן טאלערן אלײן דורכצוםירן דאם אנעציםן פון די םאװעט-שרײבער.?ויט די םעלדוננען פון דער פרעםע קומט אוים, אז טארער האט זיך אננעכאפט אן דעט ראזיקן פארעלאנ. מיר איז אויםנעקומען אין קדאקע און זאקאפאנע א םך צו רערן מיט טאלער;. װי ער האט םיך פארזיכערט און אויםנעװיזן דורכן עדװז, האט עד כפירו־צו געפא- ־ערט, מען זאל אראפנעמען פון פאריטיאנ זײן נאמען. א־ט האט זיך נעהאנדלט כלויז װעגן דעם, אז די םאװעט-יערײבער זארן זיך נעפ־נען אין פען-קלוב. פאד ארײננעמען די םאװעמ-׳םרײבער זענען געװען כמעט אלע דעלענאצ־עם זײ האבן נאר נייםט געװאלט אויס- ט־־לן כאזונדעדס דעם דאטנפארבאנד און האבן נישמ נעװאלט אנ- װאדפן דעד עקזעקוט־װ א בא׳םט־ימטע פערזאן, װ״ל דאם װאלט נעה־־םן אומד־דעקט או־םדר־קן אומצוטרוי דעד עקזעקוטױו. האכן אלע דעלעגאציעס מיט או־סנאם פון דרײ געא״ניקט ז־ך או־פן פא־־םלאנ פון ע. ברייטעד, אז דעד קאננרעס װענדט זיך צו די ־טו■ - כע־ פון ־ענע לענדער, װאם זענען נאך נ־־עט אננע׳עלאםן א־ן פע,- כאװעגונג, ז־י זאלן אד־־נטדעטן אין פען, און א־ינצ־־ט־ק האט דע־ קאנגדעם באפולמעכט־קט־ דעד עקזעקוטױו אנצוקניפן און װ־יטע־ צ־ פ־דן די אונטעדהאנדלוננען מ־ט ־ענע לענדער אוממיטלכא־ אדע ־ מיטלכאר װי ם־אלער ג־ט מ־ר איבער, האט די עקזעקוט־װ גל״ך אויפן קאנגרעכ א־ם כאפולמעכטיקט צו פירן ד־ אונטערהאנדלונגען מ־ט די םאװעט-׳טד־יכעד, און ער האט דעם מאנדאט אננענומען. אזו־ זעט או־ם א־ן דעד אמתן דעד ״םכסוךי, װעלבן ד־ פרעםע, כפרט א טײל פון דעד ־יד־־םער, האט אזוי צעבלאזן און נ־־ב־ט פארנעםן כ־• אט דעד נעלעננהי־ט ־צו געכן א יטטאך דעד ײד־־טער דעלענאצ־ע, װ־־ל ז־ האט גע׳עטיםט פארן פאד־טלאנ פון ע. כר״טער אז כ״ם הי־נט־קן קאנגדעם װעט די יידי׳טע דעלעגאציע נ־־םט האכן ק־ין ל״כט ־טט־קל ארבעט, א־ז געװען קלאד פון דעם מאמענט א;, װען װאריםע איז כא־טט־מט נעװארן פאדן ארט פון קאנגרעם. דאפ א־ז ׳ע״ך ג־׳עט בלויז דער האלטוננ או־פן קאנגרעפ גופא, נאד א־־ך דער כאצ־וננ צו די דעלענאטן, װאם געפ־נען ז־ך צום ער׳עטן מאל פנים אל פנ־ם מיט דעד ײדי־עער מאםן-קולטור אין גרעסטן ״ד־־כ־ן קיכו׳ן א־ן אי־דאפע, האט די פאדװאלטוננ פון װאר׳טעװער ״ד־יען פען-קלוב פאר׳עטאנע;, אז עם א־ז ני־עט נענונ ארויםצונעבן כלו־ז א בױלעטען א־ן עטלעכע ־עפדאכן מ־ט אינפארמאציעס און םט־אט־םט״טע מאטער־אלן. מען האט נעדארפט, געמוזט אויך בא- װ ״ ז;, װאס מ־ר האכן אויפנעט־ון. און עם איז דעריבער נעװען א נליקלעכער אײנפאל א״נצוארדנען אן אויסיעטעלונג פון ״די׳טן כוך און פדעםע. מ־ד האכן געװאלט, אז דעד כאזוך פון דער אוים- ־טטעלוננ זאל אר״ננענומען װערן א־ן דעפ אפןצעלן פראגראם. מיר האכן ־צו דעם צװעק דעלענירט אונזערן א פאר׳טטייער אויר א זי־ צונג פון פויל־׳טן פען-קלוב און א צװ״ט מאל צום פארזיצער און הנפ עם האבן ז־ך געװיסע גדופעם םון פוילי־םן פען-קלוב אנטקעננ- נעשטעלט אונזעד פאדלאנג, האט אים ז״ער פארװאלטונג דורכגע- זעצט און לאיאל אויםנעפירט־. אז די פו־לי׳םע און אויםלענדי׳טע דע- לענאט־ן, װאס האכן די אוים׳עטעלוננ באזוכט־, האבן ני׳שט נעהאט קי־ן חרטה. אז ם״ די גע׳טמאקפולע אוים׳שטעלוננ נופא, ם״ דער בא־ם־ידענער אויפנעם פון ײדי׳שן פען-קלוב האבן געמאכט דעם כעםטן אײנדרוק אויף די באזוכער — האט אונז באזונדערם געפר״ט. אחוץ כ־ולעטען און אויסישטעלוננ האכן אונזערע דעלעגאטן און הבר־ם-־שרײבעד א־ן פרױואטע ׳שםועםן מיט די פוילי׳שע און או־םלענדי׳שע דעלענאטן (װי טרויעריק און לעכערלעך דאס זאל נ־יכ־ט זײן: דער פען־קאננרעם איז געװען די ע ר ׳ע ט ע ערנםטע בא- נעגנוננ פון ד־ ײדייטע און פוילי׳שע ׳פרײבער אין װאר׳שע) א־נ- פארמירט װענן דער ײד־׳שער ליטעראטור און אירע כאדײטנדיקםטע ישר״בער טרעט מען ני׳שט צו מיט איבערגעטריבעגע פאדערוננע;, מוז מען זאנ;, אז די פארװאלטוננ און די דעלעגאציע פון ײדי׳שן פען- קלוב האט נעמאכט א װ״טערדיקן ׳שריט אויםן װענ, װאם א־ז אנ- נעצ״כנט נעװארן בײם אנ׳שליםן אין דער פען-באװעגונג, און אויף װעלכן עם זעגען נענאנגען אלע םריערדיקע דעלענאציעם: אנקניפן און או־פהאלטן דעם קאנטאקט םיט די ׳שרײבער פון אנדערע ליטע- ראטור;, אינפארמירן זײ הענן דעד ׳ידי׳שעד ׳עפדאך, ליטעדאטוד און קולטור, װענן דעם אינטערעפ פאר אונזערע ׳נ־טרעבוננען אין קאמף פאד א ײדיים-װעלמלעכער מאםן-קולטור. דאטורן און קולטורן, װי א־ן די טרוקענע צען-מינוטן-באר־כט;, װאם זענען נעלײענט נעװאדן אויפן קאננרעם. און נ״שט אײנער פון די אנט־ילנעמער האט אדויסנעזאגט א מיינוננ, אז להבא װאלט נלײ- כעד נעװען אנצוהו־כן ר־ קאננרעםן פון דעם נייםט-אפ־ציעלן טײל װעי װייםט, אפיכ־ד װאלט דעד אפ־צ־עלער ט״ל דאן נעװארן א םך א־נטעדעםאנטעד און אפ־שד נאד — א־נגאנצן אן א־בער־קער און נאך א״ן זאך האט מען צו פאדדאנקען ד־ או־ספלוגך מען האט זיך דעדװופט, װעד עם געפ־נט ז־ך צװ־־שן די אויםלענד״״ע דעלענאט;. נ״שט יעדער האט נעהאט א נעלעננה״ט, אדו־סצוטרעטן אויפן קאננדעס, נ־־נ־ט װענן ־עדן האט מען געװופט־, װאס פאד אן א־ט ער פארנעמט א־ן ז־ין לאנד האט מען ז־ך טאקע געקלאנט־, אז עם באט־־ל־קן זיך א־ן קאננדעם צו װי־ניק קאדפן-קעפ. דא א־ז מען געװו־ר נעװאדן, אז דע־ ארנענט־נע־ דעלעגאט־, ־ואם פ־ג־־־־ט א־ן דע־ ל־םטע א־נטע־ זײן כ־דגערלעכן נאמען נוםטאװא מארט־־נעז זװו־־־א, א־ז אלנעי יעם פםעװדאנים ה ו ג א ־ו א ם ט א״נעד פון ־־ כא־ימטםטע ־עפאנ־־עע ־אמאנ־עד־־כע־, װעלכער א־ז א־כע־גע- זעצט א־־ה א םך יעפ־אכ;, האט כאקומען דעם מלוכה-פ־״ז פ־ן דע■־ ־עפאנ־־עע־ קענ־נלעכע- אקאדעמ־ע און האט קאנד־ד־רט א־־פן נאכל- פ־־־ז. דע־ ־ענ־־עע־ דעלענאט, כא־ע״דן און א־־ננעדאלטן כעתן קאנג־עם, האט זיך או־םגעװיזן פא־ דעכ כאקאנט; ־עד״בעד דדא- מאט־קע־ א־ן טעאטעד-קר־ט־קע־ פון דעד :דו־םעד צ״טוננ ״פאל־- ט־קעך — ם. כא־כע־ג. א םך פון ד־ דעלעגאטן האבן נ״עט גע־װםט, אז א ל ־ ס ע כ ע ר ע נ ד, ד־ א־־נצ־קע פדו־-־עד־פט־עטעלעד־ן א־ן דעד ד״ט־עער דעלעגאצ־ע, א־ז א כאד־מטע ה־מא־־םט־;, װע- מענם כ־כער אין כאקאנטן פ״עע־-פארלאנ דערנ״ען כ־ז צו ססע א־־פלאגעם, אז מ. א. מי־מא;, דעד פעל־עטאן-רעדאקטאר פון האמכזדנעד ,.פרעמדן-כלאט״ א־ז א־ינעד פזן ד־ א־־נפלופרײכסטע מענט׳ע;, אז דער א־טאל־ענעד כארדזעזע, קר־ט־קער, ז־עודנא- ל־םט, דראמאט־קער און דאמאניערײבעד א־ז א גאנצעד ה׳עוכ א־ן דעד ׳ע־־־כע־־יעע־ װעלט. די קריט־קעדין ט א פ װא; ד־ן-ניג־, װאם האט צוזאמען מ־טן כאקאנטן און איכעדגעזעצטן דאמאנ־ער־יכעו הערמאן ראכערם דעפדעזענט־רט האלאנד, האט ז־ך אדויםגע- װ־זן פאר א װארעמער פרײנד־ן פון ייד־׳ען טעאטער, װאפ האט נ־׳עט נאד נע־ער־כן כאנ־־פטעדטע רעצענז־עם, נאר ז־ך אויך אוים- :עפדעגט װעגן גורל פון ד־ א״נצלנע אדט־פט;, מ־ט װעלכע ז־ האט זיך כאפר״נדט. װעגן אנדערע דעלעגאטן האט מען געדעדט יעו־ן בעתן קאנ- גדעם. אזו־ ־ועגן דעם עםטלענד־׳ען פאעט און אונ־װערם־טעטכ- פראפעםא־ ־אהאנעם םעמפעד, װאס האט־, אגב, נעפ־דט דעם פאדז־ץ אויף א״ן ז־צוננ, װעגן דעם פראנצו־ז־־ען דדאמאט־קער ז ־ע ו ל ראמען ^זײנע פ־עםעפ זענען נע׳עפ־לט נעװארן א־ן ד״ט־ע- לאנד או; א־ן פ־ילן אויך), דעם הו־פט-מחותן אויף אלע פען-קאג- גדעםן בענדז־עאמין קרעמיע, װעגן דעם אנפ־דעד פון דעם א־נםט־טוט פאר א־נטעלעקטועלעד צוזאמענאדכעט כי־ דער פעלקער- לינע, ד א מ ־ נ ־ ק כ ד א ג א, װענן די פו־לי׳עע דעלענאטן, דעפ ־אמאנ־עד״כעד יול־ו׳ע קאדען באנד־אװםקי, װעמענם ראמאנען זענען ער׳עט נ־־עט לאנג ארו־ם א־ן ד״ט־עער א־בערזע- צוננ, װענן ־וננן ד־כטער קאזימיעז װיעז־עינפקי, װאכ האט ז־ך כאד־מט נעמאכט מ־ט ז״ן ״אל־מפ״ען לאדכעד״ (א־בער- געזעצט א־ן א פך יעפדאכן און או־ך אויף יידי־ע אין חוד־ע-ז־עורנאל ״ד־ ״ד״עע װעלט״), װעג; אנפ־רער פון כערל־נעד ״יעטורם״ ה ע ר- װאדט װאלדען. פון יער״בעד מ־ט א װעלט-נאמען זענען חוץ ד ז ־ע א; נאלםװאיט־ און ׳ע־ ל ו ם א ׳ע־ נעװען או־ך א נ ד ע ר- ם ע;- נ ע ם ק ע א,־ן ע ד נ פ ט־ ט א ל ע ר. אויף טאלעדס ארויםטר־ט אויפן קאנגרעכ לוינט זיך אפצו- ׳עטעלן א װ״לע. ער א־ז נ־׳עט ר־כטיק איבעדנעגעכן נעװארן אין דעד פ־עסע, און עפ האט ז־ך נעקאנט כאקומען דער אײנדרוק, אז דא האנדלט זיך װעגן א פדינצ־פ־עלן פאל־ט־־ען םכסוך. נ־׳עט האכנ- ד־ק זיך פאר׳עטענדיקמ מ־ט קײנעם, אפילו נ־־עט מ־ט דער א״- נענער דײט׳עער דעלענאצ־ע, א־ז טאלער פלוצי־גנ א־נמיטן פון א ד־םקופ־ע װענן נאר אן אנדערער פראנע, ארו־פ מ־ט א פאר׳עלאג װענן א װענדונג צו ד־ יערײבעד א־ן סאװעט-דופלאנד, ז״ זאלן זיך אניעליםן א־ן פען-קלוב. ער האט נעהאלטן אן או־םגעצי־כנטע מיט- דײכנדיקע רעדע. דער ענין נופא א־ז ני׳עט צום עריעטן מאל ארו־פ- נע־עװומען אויםן סדר-הױם פון פע;. ני׳עט א״נמאל האט מען ד־- רעקט און אומדירעקט נעװענדט זיך צו די ׳ערײבער םון ראטנ- פארכאנ־ ביז א־צט אן דערפאלג. הײנט־ק מאל א־ז ד־ םיטואצ־ע