Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 493

ןײס 3*4 4?'ססרןר'** *?סססר ג*ס, 26 (311)? די ײדישע קולטור-געזעל־־שאפט איז אמעריהע י. דזןבזשינםקי א. א. דר. זשיטלןןווםקי הןןט אין נאטןן *ון דער קולסור־ געזעלשאפם איבערגעגענן דר. עלםגערגן א שײגעם םעדאליאן מימ אויפ־ ־דריפטן שון דער געזעלשאפט. דר. עלםבערג האכ באדאגקט דעם עורם פאין בבוד און בוגעזןגט נןןך ז״ן בוריקקוםען בו ארבעטן סיט נזןך םער ענערגיע שאר דער וויבטיקער יידישער קולטור־זןרגאניזאציע — די יידישע קולטור־געזעלשאשם. ׳טצום־עציבפ־^װנטן. אין םשך שון חודש מאי הןןבן במעם אלע ונװייגן שון דער יידי־ שער קולםור־געזעלשאשם אין ניו־יארק און איבערן לאנד דורבגעשירט שלום־עליבם־אוונםן צום 14־טן יארב״ט שון דעפ גרויםן יידישן הומא־ ריםט. עפ איז שוין געװארן א םראדיביע ביי די *וו״גן תרבגושירן פאטיקע שרייבער־אוונטן ביי שארש״דענע געלעגנח״םן. ה״־יאר זענען אזעלכע אוונטן דורבגעשירט נעװארן לכבוד דעס אנדענק שון *רץ און שלום־עליבם. װענן ייד־ש א־ן די אמעריקאנער הױכשולן. דער ערשםער לוזאמענשאר שון דער ״דישער קולםור־געזעדשאשמ האם באשלאםן, אז די נייע הויפט־שארװאלטוננ זאד אנה״בן אן אקעיע א״נצןשירן קורםן אין יידיש, ״דישע ליםעראטור און אנדערע יידישע ליםודים אין די אםעריקאנער הויבשולן. דער בזןװוםםער שילןןלסג יודזן א. יאשע שר״בט איצפ א ביאשור װעגן דער געשיבטע און חשיבות שון ייריש *א־ דער קזןמיםיע שון שיקאגער קולםור־נעזעלשאשם־צװ״ג, וחזם שירט >ןן א קןןטפאניע, םען זזל לערנען יידיש אין וודנױועדסיםעט *ון אילןןנןןי. די הויפם־שארוואלטונג שירם איצט שארהאנדלונגען םיט 0 ריי ניו־יןןרקער יידישע פרזזשעסןןרן וועגן איינשירן ׳ידיש־קורםן אין די היגע קאלעדזשפ און אוניווערסיםעםן. ביבער-חודש-קצוב. ב״ס דעצטן גוזאםענשןןר שון דער ״דישער קולםור־געזעלשאשם הןןב מען באשלזסן *ו גרינדן ביי דער נעזעלשןושט א יידישן חודש־ ביכער־קאוב, לויםן םוסםער שון די אמעריקאנישע ״בוק־ןןף־די־מןןנם״- קלובן. די שארװאלםוגג ארגעס איצם אוים א פרןןיעקם, װי זןזוי דורבגושירן דעס באשלוס. אינגיבן װעלן אנןןנםירם װערן אלע איינצל־ ה״םן, ווי זןזוי דער חודש־בוך־קלוב ווןט שונקציןןנירן. היקף־אקציע פאד די יידישע סטודעגטן אין .טזרח־איירןופע. די גענעראל־עקיןק-םיװן *ון דןר סםורעגםן־ליגע ב״ דער ״דישער קולטור־געזעלשאשט האט ארויסגןשיקט זאטל־בויגנם '>ו אלע םיטגלידער און *װ״גן *ון דןר ליגע, אין נױ־יןןרק אזן איבערן לאנד, *ו זאםלען א שןןנד לטובת די ל״דנדיקן און .שארןןרןמםן יידישן ם_טודענטן אין מזרת־א״רןפן, די קרב.נות .שון ״נוםןרום־קלןןוזום״. די םטודןנטן־ליגע הןןט זיך אויך געשטעלם אין שארנינדונג טיט די שארש״דענע ״דישע פםודענטן־ ןןרגאניזאגיעם און קלובן ייך *ו באט״ליקן אין דער אקציע. נייע קןוםיםיע ביי דעד הויפט-פארװאלטוננ. די הויפם־פארוואלטונג *ון דער יידישער קולטור־געיעלשאשם הןןם ביי איר לעי־טער זיצונג באשטיםם נייע קןןםיםיעס שאר די שאלגנדיקע ארבעםן: *ווייג־טעטיקייב, ןןרגאנייאזויע, סטודענםן־ליגע, קולםור־הויז. ביבער און ןןשים־קןןםיטעט. דער ןןשיפ־קןןמיםעט הןןם שוין ןןנגעהויבן *ו ארבעםן םים א לענגערער *יים *וריק. קולטור־געזעצשאםט־אװנט בײ די יידישע ״םןושעל־װןוריקערם״. ביים קלוב שון די ״דישע ״סאשעל־װאריקערס״ איז לע*טע װאו שארגןקוםען אן אװנפ ווענן דער יידישער קולםור־געזעלשאשט און אירע *ילן. וועגן דער טןןדערנער יידישער קודטור־באײעקונג און אירע דער־ גרייכונגען הןןט גערעדם לייבוש לעחרןרן ב. ביאלאםםאגקי האט שארגע־ לייענם שון די יידישע קלאםיקער. נאך דער לעקגיע און *ןןרלעזונג איז שןןרגעקוטען אן אינטערעסאנםע דיסקוםיע. ענלעכע ארגאניזא*יעם חאלםן אויך אין אראנזשירן אזעלבע ״דיש־אװנםן דורך דער לעקםיע־ביורא שון דער יידישער קולוןור־געזעלשאשם. קאנפערענין װענ; רער ׳עוצ-קאארדינירוננ. אויף דעפ 11־םן יוני איז באשםיממ די ערשםע קאנשערענץ װעגן דװ.ארדינירן די טעםיק״םן שון די ״דיש־װעלטדעבע שולן אין אמעריקע. ד קאנפערענץ דארף באםראבםן די שאלגנדיקע פונקםן: א) א־ויסנעבן :שותשות א ױגנם־נינליןןםעקן ב) ןןרגאניזירן אן אלגעםיינע יידיש־ ו-עדטלעבע שול־אויםשםעלונגן ג) ארויםגעבן בשותשות פעדאגאגישע לי־ בעיאםור שאר די לערער און עלםערן און א *עדאנןןנישן זשורנאל; רן ארגאניזירן אויף א גרויםן םאסשמאב א ׳ידיש־וועלםלעכע שול־ ■ואך א. א. וו. יעדע געלאדענע ארגאניזאציע איז געבעםן געווארן שאר־ *■:רענגען נאך קאגקרעטע פונקטן ײעגן בשותשוחדיקער טעטיק״ם. טעוןטער־םיטפןוזױם. דעס 18־םן יוני איז אין ניו־יארק שארגעקומען א פ־םפאזױם װענן דער איגטיקער לאגע שון ״דישן טעאטער ארנאניזירט דורך דער ״דישער קולםור־געזעלשאפט. עם האבן גערעדם: דוד *ינסקי — די ידישע דראםע און דאם ״דישע טןאטער; ש. ניגער — דאם םעאטער און דאס יידישע פובליקום; דר. א. מוקדוני — דער קריזיס אין ״דישן סעאטער; א. גלאנץ־לעיעלעס — דאס ״דישע טעאטער און דער דיבטעי; הרל ראגאף — דאס ״דישע און דאפ אמעריקאנישע םעאטער; מענדל עלקין — שארזייער און א״נל״טער. די ״דישע קוימור־געזעלשאשפ פלאנעײעם י־ שאררופן אנה״ב קומענדיקן טעאטער־םעזאן א קאנשערענץ *ו שארשעסטיקן און אײעקשפעלן אויף א בעסערן יםוד דאס בעםערע ״דישע םעאטער. זצמן ר״זענם טור. זלטן רייזען *ארם איים ארום אין די *ארשיידענע שםעם שון *מער׳קע און קאנאדע אויף א לעקייע־םור שאר די *װייגן *ון דער;עזעלשאשם, אויך שירם ער אן םיט דער הילף *ון די ארםיקע קולטור־ געזעלשאשט־גװ״גן און אפט״לונגען שון ייד. װיםנשאשםלעכן אינםםיטופ א יאמל־אקציע שאר דעם בוי־שאנד שון אינםטיםוט. זלטן רייזען האט שוין באזוכם די *אלגנדיקע שטעט, אחוץ ניו־יארק און אוסגעגנמ: פיענםאן, ןוארק, *עםערםאן, שיקאגע, דעםראים, םאראנטא, װינישעג, קאינארי, װאנקוווער, עדםאנםאן און די שםעט ארום. םוף ױני װעם ילטן ד״זען ז״ן אין לאם־אנדזשעלאס און די אגדעוע שםעם *ון קאלי־ שאיניע. טראץ דער שװערער צייט, איז זלטן ר״זענען געלוגגען. םים דעי חילף *יון די שר״נם *ון ״ווא, יו שאשז באד״מנדיקע םוסעפ. נ״ע צװיינן זפין דער קוצטזר-נעזעצ׳באפט, און םטודעגטן־צינע. ד׳ *אלגבד׳קע נייע *וזייגן חאבן זיך לעיטנס אנגעשלאםן אין דןר ״רישער קולםוד־געזעלשאשם א־ן סטח־ענטן־ליגע: 1) סטײענםן־קר״ז שון גראדואירטע שילער *ון די יידיש־װעלםלעכע מיםל־שולן, נױ־יארק; -ו שר״ע ״דישע *אלקםבינע, בר. 555 ארבעםער־רינג; 3) קולםור־קלונ :י שלום־עליכם־שול 14, ברוקלין, נ.י.; 4) סםודענםן־יוו״ג. טאראנטא; 5 סטודענםן־ױוײג, באםםאן (שון דר. א. א. ראבאקם ״דיש־קלאס אין :׳װבאנער אוניװערםיםעם); 8) קולטור־שאר״ן ״קונםם״, םיענםםין, כינע ודקר ערשפער קולםור־געזעלשאשם־ױו״ג אין יענע טקוטות); 8) חיי־ ט שער װינקל־קלוב, םאנםײוירנאן (באשלאםן זיך אניושליםן). שר״טיק א-לנט, דעם 13־םן יוני, איז *ארגעקוטען די גרינדונגם־שארזאםלוננ *ון א ־:ולםור־געזעלשאפם־ױו״ג אין װיליאטסבורנ. א םארנעזונט־שםחה םאר דר. ש. עצםבערנ. דינסטיק אװנט, דעם 3־םן ױני, איז אין ראיאל־זאל *ארגעקוטען ז־• ׳ארגעזונט־באנקעם *אר דר. ש. עלסבערג, איינער שון די הוישט־גרינדער ש דער ״דישער קולםור־געזעלשאשפ, יו זיין אש*אר קיין א״ראשע אויף ד• זודער־חדשים. דר. ח״ם זשיטלאווסקי איז געװען שארזייער און םאסט־ - :טער. עס האבן באגריםפ דר. ש. עלסבערגן און אננעװיזן אויף זיין א .ערגענעבענער, *ילז״םיקער קולםור־םעםיק״ם די תברים: דוד שינםקי, ש ניגער, א. םינץ, יעקב לעײין, ח. עחרענר״ך, םשה גערשאי, יעקב :,ײ., אברחם ר״זען, ה. םינדלין, משה שםארקםאן, יוסף שלאםבערג,