Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 492

?יסעד*ד״שע *?עסער גוס. 26 (321) * 4*23*1 קאאפעראטיװ ,ביכער״ פאר דעם ײדישז ברר ה*בנדיק דעם זיץ־ןןרמ איז ייילן, ה>)ם ״ניכער״ באמיט זיך י• •דאפן?טענדידןע, רעיעלע און ענערגיעזע אגענםזרן אין פאיש״דענע •דטעט און לענדער. אזעלכע אגענםורן זנען ביז איגט נעעזאען נעײא־; אין ניו־יארק, שיקאגא, פאריז, אנטוועראן, בערלין, רוטעניען, לעםלא:־. בוענאם־א״דעס, ריא־דע־זשאנעירא, מעקםיקע און *יל אנדעוע ■*פעט און לענדער. חוץ דעם שטייען אין רשות *ון קאא*. ״ביכער״ שםענדיךע אנענטן־ד״זנדע פאד די א-ילישע שםעט, ז״ *ארן ארום פון שטאם יז שםאט, פון שטעטל עו שטעטל, פארקויפן דאם ״דישע בוך אויף קרעדיד און אויף ראםעס. דורך אם די אגענטן זענען אין די שוועדע קריזיד־ יארן אין פוילן דאך פארקויפט נעװארן ביבער אויף נאנץ־באד״טנדיקע םוטעס. פיל אויפםערקזאטק״ט איז דורך רעם קאא■. ״ביכער״ געל״נכ נעװארן אויף באהערשן דעם ״דישן ביכער־מארק אין די ווייטע לענדע־ די טיטנלידער פון פארװאלטונג ז. מלמד און מ. קאפלאן האבן די לעבכע פאר יאב געמאכט נרויםע נםיעוח, דער ערשמער איבער אייראפע, דעי זנװייטער אין דרום־אמעריקע און אין גפון־אמעריקע. אעזלכע נםיעות זענען פארבונדן םיט זייער גרויסע קאסטן און נעםען־עו פיל *״ט און ענעדגיע. די פרובםן קאן מען גלייך נישט שנ״דן. באזונדערס איז נעװען דערפרייענדיק, ווען דאס פארווארלאזםע רומעניע האם אטגענומען ביכעי אויף אײניקע טויזנםער דאלארן, איבערראשנדיק זענען נעווען די רעזו־- טאטן פון ז. מלמדס נםיעה איבער ארגענטינע, בראזיליע און אורונװאי. אין לויף פון עםלעכע חדשים האט ער דעאקערט דעם ארגענטינער יידיש; באדן פאר דעם ״דישן בוך. אין ריא־דע־זשאנעירא איז ארגאניזירם גע־ װארן אן אגענטור, וואס האט גענומען פאר דעם לעדםן יאר ביכער אויף איבער 3.000 דאלאד. — דעם לעגטן יאר איז ז. מלמד באשעפםיקם אין די פאי״ניקטע שטאטן םיטן אויפשטעלן דארטן אן אפאראם פארן יידיש; בוך, וואס זאל זיין זײגעפאסט פאר די אמעריקאנער באדינגונגען, און װעלכער זאל קאנען קאנקורירן םיט די פארשפרייטונגם־מעםאדן פון דעם ענגלישן בוך אין אמעריקע. ער שטיים אין פארבינחןנג מים די דארטיקע יידישע קולםור־טוער און םיט דער ״דישער פרעסע און מים ז״ער הילז און םיטארבעט װערט דארט געבויט אן אקגיען־געזעלשאפם ״ביכער״ םיפ די זעלבע עילן פון קאאפ ״ביבעד״. דער קריזיס אין אמעריקע האם דײטוו״ליק פארהאלטן דעם שנעלן וווקס פון דער אקזו־געזעלשאפט. — עס איז אויך דעלעגירם געװארן םפעעיעל אין די שטעט פון קאנאדע דעי מיטארבעטער פון ״ביכער״ י. לעוו, װעלכער האט זייער פיל אויפגעטו; דאיט פאר דער פדאפאגאנדע און פארשפר״טונג פון נוך. מאםנרעזל טאראנטא, וויניפעג און נאך א ריי שטעט פון קאנאדע האבן זיך ארויט־ באוויזן פאר זייער גוטע מערק פארן בעםערן יידישן בוך. דער פארקויף פון ײדישן בוך האט זיך עוליבן עקאנאמישן קריזיפ אין איילן אריבערגעטראגן ק״ן אויםלאנד. אין 1929, לטשל, האם מי קאאפ. ״ביבער״ געל״זם פאר ביכעי אין פארגל״ך מיט 1928 אויף ס/250 מער, אבער אין דעד זוייט, װאם אין אויםלאנד האט םען געלייזט אויף איבער 40% מער, האט מען אין פוילן פארשפריים ביבער בלויז מיב אן עודף פון 7%—6, נישמ מעד. ווען מען נעמם אין אכם, אז דע= לעזוטן יאר האבן די פארלאגן ארויסגעגעבן פיל נייע אויםנאבן, קומט אוים, אז דער פדיון אין פוילן איז דערשלאגן, בעת אין אויםלאנד איז ער שטארק געשטיגן. דאך, נישט קוקנדיק אויף די אלע שטערונגען. קיי• זיםן, מניעות, איז דעם קאאפ. ״ביבער״ געלונגען ביזאחער זװ פאר-פר״טז יידישע ביכער אויף א סכום פון א *וויי מיליאן גילד;. איבער 200 םויזנט דאלאר. אזוי װי דער פז־ױן איז אין א גרויםער מאס אריבערגעםראנן גע־ װארן קיין אויםלאנד, מוז דער קאאפ. ״ביכער״ *ישטעלן די ביכער איז בענדער. בלויז אין 1929 האבן די בענדער אפגעקאסט דעם קאאפעראט י• ב״ א 10.000 גילדן, איבעד 70.000 בענדער. — די לעיטע *ייט איי געלונגען דערפידן דעם איינבאנד פון יידישן בוך יו א פ״נעם קינטיד לערישן אויםזען. די עדשםע דד״ יאר, אין ײעלכע עם איז אנםװיקלם געװארן א א קאלאםאלע ארבעט און עס זענען דערגר״כם געװארן אזעלכע רעזולטאג ■ װערן דאך דורך דער פארװאלםונג פון קאאפעראטיװ באטראבט פאר יאיז פון *וגרייטונג און באפעםטיקונג. עם זענען אויפגעדעקם געוואין ני ׳ו פאדקויף־פלעיער, עס זענען *וגעעויגן געווארן *ו ״ביבער״ די אננעזע,. םטע פארי״אגן• עס זענען אנגעקניפט געײארן בא*ױנגען מיט פיל לעניע עס זענען קלארער געװארן די מעגלעבק״םן און פערספעקטיװן פאר ײ• ־ סערדיקער ארבעם. ד■ טעג איז פא־געקומען די יערלעבע אלגעסיינע פארזאםלונג פונם קאאפע־אטיוו ״ביכער״, אויף װעלכער די מיטגלידער פון דער פאר־ ■ואלטוננ האבן פאר די פאדזאמלטע אפגעגעבן אן אויםפירלעכן באריבט װעגן דעי טעטיקייט פונם קאאפעיאטיװ פאי דעם יאר 29ף!1. מיר יגעבן װ״טעי א ־י• אויסיוגן פונם באריבט, װעלכע געבן א באגייף וועגן דע־ איבעט א־יפן געביט פונם פאדשפ־ייטן דאם ״דישע בוך. ׳א־נ־אנג פלעגט דאב ״דישע בוך פאישפר״ט װעדן דורכוים דודך דעם ״דישן מוכי־םפיים, וועלכע־ האט בעיקי געהאנדלט מעט רוסל־ םפיים■ טליתים. מזוזות. דער מוכ־ םפדים האט געהאט זיין בוכהאנדלונג עיגעץ אין א פארװארפן געסל, וואם איז לחלוטין נישט ױגעפאסט פאי ד• פארערונגען פון דעפ מאדעדנעם יידישן בוך און ז״ן געברויכער. באין ב-ײה האט דעי פאילעגעי אל״ן געמוזט ווערן דעד פא־שפי״טעד פון בו־ װאכ האט אויפגעגעסן זיין גאנ*ע ענערגיע און מיטלען. וויפיל פאילאגן, אזוי פיל בוכהאנדלונגען האבן זיך געשאפן. אבע־ קיין איינער פון זיי איז נישט בבה געווען *ו באהע־שן דעם ײדישן ביבער־סארק, װאם איז װי די יידישע פאלקם־מאכן *עשפר״ט איבער גאי דער װעלט. עם האבן געמוזט דעייבעי געשאפן װערן נייע פאישפיייטונגם־פארמען און מעדאטן פאדן ״דישן ב-ך. וועלכע זאלן קאנען טדייבן דאס יידישע בוך מיט דעם אימפעט און פארנעם פון דעם ה״נט*״טיקן ״דישן לעבן באזונדע־ם איז נויטיק געווען אזא מין נ״עד פאישפײיטונגם־אפאדאט די יע*טע יאין. װען ״דישע קיבוױפ װאקםן אוים אין די ווייםםטע. פארװאיפנסטע װינקעלעך פון דעי װעלט. אזא םין אינםטיטוציע האט דעיצו באדאיפט געגײנדעט וועין אין פוילן, אין ווארשע, ווו עם קאנגענטרי־ט זיך די לע*טע יארן דאכ ״דישע פאילאגם־װעזן, א.־ן די װיםטיקםטע ביכעי, םיי אריגינעלע און םיי איבעיגעזעצטע, וועין איויםגעגעבן דויך די יידישע פארלאגן אין פוילן. א גרופע טוער, װאם האבן ׳ארנלאנג געאיבעט אין די פאיש״דנ־ םטע גיעםטע ״דישע פא,־לאגן און האבן די נויטיקע דעדפאױנגען, האבן אויז זיך גענומען די איניױאםױו און *וריק מיט עטלעכע יאר, םוף 1020, נעגרינדעט אין וואישע דעם קאאפעיאטיוו ״ביכער״, וואם האט זיך געשטעלט פא־ אן א־יפגאבע *ו איגאניזירן דעם פארקויף פונם יידישן בזך או״ז״די נ״ע יםודזת און מיט דעם ניעכטן פארנעם. עס וענען *ו־ געױיגן געװא־ן גום קאאפעיאטיוו די אנגעזעענסטע פארלאגן, וועלכע האבן איבערגעגעבן דעם קאאפעראטיוו דעם אויםשליםלעכן פארקויף פון ו״עיע אויסגאבן אויף גאר דעי װעלט. שפעטעד זענען *וגעטיאטן צןב קאאפעיאטיװ אויך א״ניקע קלענערע פאילאגן. אזוי אז שוין אין דער ע־שטעי *״ט האט דער קאאפעראטיוו ״ביכעי״ קאנצענטרירט אין ז״נע הענט דעם װייט־גרעםםן ט״ל פון די יידישע אויםגאבן אין פוילן און א•ן אויםלאנד. דע־ קאאפע־אטיװ ״ביבעי״ האט זיך גלייך געשטעלט אין פארבינ־ דונג מיט די יידישע בוכהענדלער, אגענטן. ביבליאטעקן, װי אויך מיט די שטענדיקע ק״פעי פדן ״דישן בוך. ב״ היינט *ו טאג שט״ט דע־ קאאפעיאטיװ אין געשעפטלעכע פאיבינדונגען מיט 34 לענדעי און איבער ו)4.00 שטענדיקע אפנעםעי פון בוך. דעד קאאפע־אטיוו גיט אױיפ כסדר גױיםע אילוםטרייטע קאטאלאגן. פאישיידענע פראספעקטן, עי פארעפנט־ ־עבט יעדע וואך ז״נע אנאנםן װעגן ניי־דערשינענע ביכער אין די ״לי- טעיאיישע בלעטער״, װאם ווערן איויםגעגעבן דורכן פארלאג ב. קלעגקין, עי דױקט אויך ביבע־־בױלעטענען, — און אזוי אױם איז דא די שטענדיקע פאדבינדונג ױוישן די פאילאגן און בוך־קויפער. פאי די איבער דר״ יאד, װאס דער קאאפ. ״ביכעי״ עקזיםטירט, זענען אפגעדיוקט און פאישפייים געווארן איבער 35.000 גרויםע קאטא־ יאגן, װעלכע זענען פאנאנדערגעשיקט געװאין אין איבער טויונט פונקטן. עם קימען נאך *ו די פאיש״דענע פיאספעקטן, בלעטלעך, בױלעטענע;. װאם זענע; *וגעל״גט געװארן *ו די ״ליט. בלעטעי״. מען דארף נאך דא דעימאנען די ש״ן־ארויםגעגענע אילוסטרירטע העפטן וועגן די לוקםוס־ בענדעי פון די יידישע קלאםיקער און אנגעזעענע שר״בער. אין דעם באריכט איז באזונדערס אנגעוויזן געװאין אויף דער יאיע פון די ״ליט. בלעטער״ ביים פאישפרייטן דאס יידישע בוך. אין ד• ײעטעי קומען כסדד מעלדונגען. נאםיצן, יעצענזיעס. אנאנסן װעגן די נ״־דעישינענע ביכער די ״ליט. בלעטעי״ ביענגעז ײאן־װעכנםלעד, ש־ין דאם זיבעטע יאר. די עישטע גױסן װענן יעדן נ״־אױיםגעגעבענעם ״דישן בוך עכ איו גארנישט אפױשאצן די באד״םונג פון דעד א״נ־ צ־קעי ״דישע־ ליטעראטוי־ױיםונג פאי דעי *יאפאגאנדע פונם ״דישן בוך. די דערפאױנג באװייזט, אז די מעלדונגען, נאםיזן און אנאגסן אין רי ״לי•, בלעםער״ ברענגען זייער נוטע רעיולטאסן. —■