Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 494

;״ס 494?'ססר&ר״שס 73סססר גוס. 26 (321) צ ו ו ו א ד פ ו ז ו ו א ד כעאסער און קונסם ןןןן 2אול באראטאװ האמ זיך באװיזן פאי דע- װאריצעװער ײדיען מעאצער-עולם איו א. סטרינד־ נערגס ׳׳דער פאשער״. מען האב זיך געערןןקן; סיאיז אן אלמע ״א5געש2ילמע" זאך און װאב קאן עס רעדן צום הארצן פון דעם הײנמצײ־ מיקן צוקוקער. איער באראמאװ האט אויפגע־ לעבט, באלעבט די פיעסע מיט זײן פראבטפול; *ספילן. ביהאט צו אונז פון דער יידײסער בינע אדאפגע׳סטדאלט אן אײראפעייטער אקםיאי מיט אײראפעײצע מאנירן פון?ופילן. א דאנק דעב גלענצענדיקן ־סבילן פון באראטאװן האב מען די פיעסע געזען מימ אינטערעס, און ם׳איז גע־ װען דאגקבאר 9. באראטאװן, װאס האט געגעבן אויף דעי ײדייסער בינע דעם ראפינירמן. בייםנדיקן סמרינדבערג. אונזערע ״װניפ״׳אי־ מיסטן מיב קלארא סעגאלאװימיצ ברזן׳ג ה*בן נײטמ פאריסעממ פ. באראמאוו. ס'ה*בן אויך מיב־ געשפילט דיאנא בלומענפעלד, רחל הןזלצער, — א. ראטםאן, א. װאלפיטטאט,?ז. קאן.—די םיעסע איז רעזיציסירמ געװען פון ם. יאראטןןװ. ןןןן קאמינסקײמעאטער, אן אסעריקאנער?ומיק ״דער גזלן״ מימ געזאנג און טענץ פון ה. קאל־ מאנאװימיצ, אבער אינמיבן א ברילאנמ—לוד־ װיק זאץ. *םודין פון זיין עריטמן אויפמריט אויף די ברעטער?זמידמ ער צו אויג און הארץ און ברענגמ ארײן אין דער גרעסםער התפעלות םימ... מיף־מעניטלעבסטע נאבירלעכסמע זיסעני־מיםדען, װאס רודערן־אויף, פולן ען דאס האדץ מיב פרײד. באדוירן, וואם לודװיג זאץ סרעמ־א;יף בײ אונז אין א מעלאדראמאמיע *סםיק? בעת ער איז אויף דער ביגע פארגעסב מען אין דעם און מיזעמ און מיקוקט און מען *דלינגב זײן .יעדע תנועה און העויה. — לודזויג זאץ1 איר מוזב, ארויסמרעבן אין גאך א פיעסע אין װאריטע! זײנע א־יבעריקע מימיבפילער ז#לן אויך דעי־ מאגמ װערן—װער צוס גומן און װער צוכ;ײמק־סהדיקז״. אװדאי װאדמ לודװיג זאץ בא־ דאדפט קומען מיט דעפ קונסנדםעאםעד אוי? גאפמ*גםילן, נאר גײ גיב עצות דעם ײדײטן מע־ אמעי, דעפ יידײבן ארמיסט. ןןןן גראד אין די פאמע הײסע זומער־מעג איז די ײדיעע װאריסע געבענעמ געװןןרן מימ אמא־ מימ 4 ײדײסע מעאמערן: ״נעװא־סצי״, ״קאמיג־ סקי״ ״עליזעום״ און ״סקאלא״־מעאמער. אין די װינטער־חדימיפ האבן םיר געהאמ ילויז אײן אדעי צװײ מעאטערן. אז מייטמועסט, אז מילעבט אן ה׳טיון. ןןןן די לעצמע פארשמעלונג פון די ״װילנעי אין לעמבערג קוממ פאר דעם 25־מן ה. ח. דעב 20^27־טן ה. ח.—אין לובלין, דעס 28—30־מן אין ראדאם. פון עריסמן ױלי הויבן זיך אן די גאסמיטפילן פדן די ״װילנער״ אין לאדזעי תומאמ־מעאמעי. ערתוםע פרעמיערע—״א מע־דר מים הערעעלע אפמראפאלער״ (רעזעי ד״ר מ. װײבערט). ןןןן מ$ריס?וװארץ הײבמ אן צו גאםמראלירן אונגיכן אין בוענאם־אײרעפ. י ר ע ד. גחע/עיי/,? ןןןן א רײ עולן ארגאניזירן אויפפקיגן אויף דער בוך״אוךפרעסע־אויסתומעלונג פון דעפ װארשעװעי ײדײנזן םען־קלדב. ןןןן אין גױ־יארקער געריבט איז פארגעקומען דעי פראצעס פון סולופ א־טפ זון, דעם באקאנמן אפעײקאני*סן יסריפמסומעלער גתן א*ס, װעלבער איז *נגעקלאגב געװ#רן דורך דער אמעדיקאני־ סזעי צענזור צוליב זײן בוך ״פעי דעי״, דאב געייבמ האמ אײנגעפונען, #ז אין דעפ דאזיקן בוך איז נייצמא קײן יטום ״אוממאראליעקײמ״, דעי אויבאר האמ בלויז גע׳כילדערב די הײנטי־ קע ױגנב אין דעי ליבב פון אמת. דאב געריכב האב דעייבעי איאפגענומען די ק*נפיסקאבע פון דעס בוך און באפרײב נהן א?ו און זײן פא— לעגער פון יעדעי?װלד און *דבראף. ₪ דער ײדיעוער ריבבעי י. גאבליב האב אויפל װעג פון ק*װנע קײן קאנאדע זיך אפ־ געסובעלב אין פאריז. ביפלעבװײז פא־יאזן די יידיסזע דיבטײל די קלײנע לימע. ןןןן אין פאריז האמ געװײלב ז. זילבעיצווײג דעי יעדאקבאי פון ײדי־כן ״בעאבער־לעקסיקאן״. ןןןן אין װאייכע רואבן פארבראבב אײניקע בעג 24 לעיער פון ײדייכע •כולן אין לעטלאנד, װאס פאין אין אן אויספדוג אייער א רײ לענדער דער אויפפלוג װערב אנגעפירב דורך ױדל מארק און היר־בבערג. די לערער האבן באזובב א רײ אנ-מלמן און איגסמיב׳ציעס אין װאריבע און זיך באקענמ מימ זײער אינעװײניקסטן לעבן. ןןןן זינמ 10 בעג גײען נײכמ ארויס אין װאר־ ־כע די מעגלעבע צײמונג ״דער מאמענמ״ אדן די סימאג־צײמונג ״ראדיא״. די סיבה איז: די אידיסגעבעי פון די צײמונגען האבן געװאלמ -עדוצירן די געהאלמן פון די מימאיבעטער, זע־ צעי אדן אדמיניפמראציע־אנגע־כמעלמע. אזוי װי פיאיז דערווײל נײנזטא קײן האפנונג מ'ז*ד דעס *כמיײק ליקווידירן, גרײמן די מימארבע־ בער פון ״מאמענמ״ ארויסגעבן אן אײגענע צײ־ בונג ״אוגזעי מ$מענב/ — די בײדע צײבונ־ גען װעין פא־־כפרײב אין קרוב צו 0ס1 בויז. עקזעמפלארן א טאג. ןןןן אין װיסנ־טאפמלעבע ניב־ײדי־כע קרײזן ואקסמ דעי אינםערעס צום ײדי?זן װיסנ־כאפמ־ לעסן אינסמימומ. דער ״זוװײצאריעער ארכױו פאי ענםאגראפיע״, װ*ס ווערם אנגעפירם דורך פיאפ. הזופמאן־קר>#יער אין בערן, ה>)מ זיך גע־ װענדעמ צוס אינסמיטדמ וועגן ביבליאגראפיע־ מאמעריאל פאר זײנע אויסגאבן. דער װאר־בע־ װער אינסמימומ, װזןס גימי ארויס די ״פ&לסקא :אוקא״ האמ זיך געװענדעט צום ײװ״א, ער זאל אים צו־כפעלן מאמעריאלן װעגן זײן טעטיקײמ, אויך די רעדאקציע פון מאיערס לעקפיאן האב זיך געװענדעם צום ייװ״א, ער זאל אים צו־ זובעלן אן אפהאנדלונג װעגן זײן אצ־סבײונג, צילן און םעטיקײמ פארן הופפה־באנד פון לעקפיקאן. אין אן אנגעזעענער אימאליעני־בער עב;>>גראפישער צײם־׳טריפב תאמ פראפעסאי־ י. צאלער־פאדוא אפגעדרוקט א לענגערן ארביקל ״די װיפנ־כאפטלעסע לימעראטור אין דער ײדי־ שער שפראך״, אין װעלכן ער .ערײבמ, אז די װיסנשאפמלעכע ײװ״א־אי־בעט איז אויך װיכ־ מיק פאר דער אלגעמײנער וויפנשאפמ. 1111 אין קחוקע קומט איצט פאר אן אויסשמע־ לונב פון כג #■עלבוימס בילדער.?יסעראםור א?ן קולםור אברהם פאדריעעװסקי. אין עלטער םון 08 יאי־ איז אין װארשע גע־ שםא־־־בן אײנע־־ פון די פײנסבע פאלקס־מעכבשן, דער צױניסבישע*־־ און בלל־םוער ז?. פאדלישעװ־ סקי. ד^ר פעישבאי־בענעי• איז געװען פון פ־־צנכ עישמע פי׳ײגמ אין װארשע—ער ה$ב פיל מיכ־ געהאלפן פ־־צן אין זײנע ערשמע שי־ימ אין װאי־שע, און איז פאיבליבן פון פיצנס פרײנמ ביז די רעצבע מעג פון פרצנס לעבן. א. פאדלי־ שעזוסקי האמ אויך זײער פיל מימגעהאלפן שלום־עליכמען בעת זײן קרענק , און אויך האמ ער אויפגעקויפמ שלוס־עליבמס װעיק און זײ אװעקגעשענקמ דעס פאלקס־שרײבעי. א. פאדלישעװסקי האמ אויך פארעפנמלעבמ אי־ מיקלעז בײ פאישידענע געלעגנהײמן אין א רײ ד״עברעישע און יידישע צײט־נגען. לעצמנס האמ עי געשריבן זײגע זברונות אין די ״צױגיסמי־ היפבארישע באמײמונג. דעי־ פארשמא־־בענעי איז געװען זייןיר באליבב אין די פארשידנפבע קיײ־ זן. ער איז אויך געװען א בוער אין די עמי־ גיאציע־געזעלשאפבן. — זײן םויכ האב ארויכגעױפן גרייה ברךיעד ביי זײנע פיײנמ אןן פא־ערער■ א. בדעסלער שו אין עלמער פון 04 יאי איז אין װאישע גע־ שב^רבן א. ברעסלער, װאס איז באקאנם געװען טים זײנע פא-שײדע;ע פ^פולער־װיפנשאפבלעבע אויסגאבן, װאס ער האב איבערגעזעצב, באא״' בעם און ארויסגעגעבן נאך צוריק םיט 25 יאי. ער האב אויך פארעפנבלעבב ארטיקלען אין פא״ שײדענע ײדישע א*ן העביעישע אויסגאבן. ןןןן אין װארשע איז איצמ א םדרה פדן פען־ ק#נגרעכ. 'די ײדישע לימערארישע װעלמ איז אויפגעמ-ײסלם פון דעם שרײבערישן ק$נגרעס, אין װעלבן םיר נעכען אן אנמײל סימ לײטן גלײך. װען מיר ד״*בן זיך באמײליקם אין די פריערדיקע פען־קאנגרעסן, איז עס געװען אין אויסלאנד, איער ד>>ס מאל זענען מיר מחותנים װי אויף א הײמישער חתונה. עס איז באמת פארדראסיק, װאפ די ײדישע אמעריקאנישע פשפחה איז הײ־יןןר נישמ פאימראמן אויפן ק*נגיעס—אונזער אידעע װ>)למ מיפ זײע- בײ־ זײן פיל געײאקסן. ןןןן כיאיז שוין דערשינען דעי זעקסמעי :ו־ מער פון י. מאנגערכ ״געצײלפע װערמער״. אין די לעצמע נומערן אויסער י. מאנגערס ארמיקלען און לידער זענען אפגעדרוקט לידער פון אהרן צײםלין, קאדיע כאלאדאװכקי און ארמיקלען פון סלך ראווימש און משה בר$דערזאן. ןןןן די ײדישע שול־ןןרגאניזאציע אין פוילן האמ ארויסגעגעבן צו□ פען־קאנגרעס אין װארשע א בראשור ״ײדיש־װעלמלעבע שול אין פוילן״ װעגן דעס ײדישן שול־װעזן אין פוילן. — די בר$שור, ארויסגענעבן אין ײדיש, ־פראנצויזיש, בייליש, דײמש, איז פ>ןנאנדערגעמײלט געװ$רן צווישן די דעלעגעטן און געסמ פון דעם פען־ קןגגרעס.