Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 490

?יעעדיעדי׳^׳ע 110073<- 26 (/32) זײס 490 ׳י א טעאטער, װאם װיא זײ; א ביאד פון דער װעאמ, דאר״ זײז פוכקי_ אזוי פארביק, װי די װעאט״. אין רײנהארד הןזט געזאנואט •טוי׳בפ• אער פון פאחטיידענע םטיא,. ב״ם ביאדן יעדעם כואא א;״עם אנ םאטבא האט ער זיך נאר נערעכנט טיט די פאדערונגען פון טאטענט פון א באזונדערער ראאע, און קיינמאא נייטט טיט רי פאדערוננע• פוז אז אנפאמבא. ער האט אז אויפהער עקהפעריטענטירט און אפיי■ ר■ אאטע אויפפירוננען אויפפנײ (פאר יערן כואא נײעש •עוייעפיאער• באיטטאנד) א־בערגעארבעט. יעדע אויפפירוננ איז בײ אים נעװע■ אנרער׳ט. יעדע אויפפירונג האט צע׳עטערט די אאטע און אויפנעבויט א נײע טראריציע, כדי אין דער נײער אויפפירונג װײטער צע׳עטעדי. צו װער;. ער האט זיך אויה קײן אײן אײנהײטאעכ; םטיא;••■.׳'_• באיםרענקט און קײן אײן אײנהײטאעכ; םטיא נייבט נע״באפ;. ק״ן םטיא ני׳םט נע׳םאפן, װײא עד איז נעװען אונױוערםאי אין ערנערן זין פון װארט בדי צו זײן פראדוקטױו און ׳םעפערי״• אונױוערםאא, דוז טען האבן אן אינעראעכן פעםטן און ארגאניים; תוך אוז דעד ארנאני׳םער תוך האט דעם ד״ט׳ם״םן ״ד, אדער דיב- ט־קער ײדי׳שן דײט׳ם ניאקס דײנהאדד נעפעאט. ער האט קײן ייר איננאנצן ני׳םט נעײאאט זײן (א־ן די פיא ארטיקאען צו זײן ױביאי• דערב־אנט טאקע קײנער נייםט זײן ״פ־נטעאע״ ײדז, און אויך קײן דײט׳ם בױן םוך ני׳םט נעקאנט זײן, הנם ער איז אאס אזוינע־ ־םוי; אאננ אנערקענט נעװארן. — פון די 334 טחברים, װאם טען האט או••* רײנהאדרם ב־נע אויפגעפידט, געפינט זיך ווײט נ״םט קײן דריי צענדאיק *םדײבעד— ײדן. און אן אינטערעסאנטער פרטן די פאר ײדי׳םע יםרײבער, װאס זענען יםוין יא אויה ז״נע בינעס נע׳םטעאט נעװאדן (׳שאום איםם ״נאט םון נקטה״ — דססו ״דער בונר פון ישװאכע״ — 1912; דוד פינםקיס ״אוצר״ — 1911 און אםיפ דיטאװם עטאעכע פיעסעסן — ה א ט נ י׳ש ט ר ײ נ ה א ר ד נע״זטעאט, נאר זײנע נעהיאפם-רעזישיםערן, אפרים פר״ם, פעאיקם האאענדער און היינץ היאפערט. ער האט נע׳שאפן א ׳םעקספיר-ציקא, א רײטישאאנד-ציקא ,ײאם ער האט ביםעת דער טאהטה ארוטנעפירט אין רי נ״טראאע אענדער, טימ פראפאנאנדע-צװעק;). עד האט נע׳שאפן א ״ױננ דײט׳שאאנד״ ציקא און א ״נאר-די-װעאט״ צ־קא, װאאט איך נעזאנט אבזןר ב׳שעת די נרעסטע ט״א פון ז״נע פעיקםטע רעזישיםער;. דדאטאטורנן, טוזיקער, טאאער און ׳שוי׳שפיאער זענען נעװעז ײרן- האט ער ניישט נע׳שאפן קיין ײדיישן ציקא. אים האט אפיאו ני׳שט פארכאפט די טאדע אויה ײ־״םע פ־עםעם, װאם האט א צײט נע- העריםט אין אייניקע אײראפע״םע אענדעך ריינהארד אאיין האט נא־ געישטעאט פיעםעם טיט א ״ײדי׳שן״ אינהאאט פון דעם טין ״יעקבם האום״ פון בער האפטאן אדער ״יהידית״ פון העבעא. ער האט װי אאע אסיטיאאטארן באװוםטזיניק אדער נייםט—נעהאאטן דערװ״- טערט פון זיך די יידי׳שקייט אוײ ו)ס29 יאך אין ראך איז ער ביזן סוױ ק״ן דײטים נייםט נעװארן. אים זענען ׳םטענריק עננ נעװען ד• גרענעצן ניישט נאר פון בערי׳ין, נא־ פון נאנ׳ל דײטיםאאנך אים האט אײפן עכט-ײדי׳שן ישט״נער ישטענ- ־יק נעצוינן באװײין זײנע אויפטוען נאר דער װעאט, ער האט אנ- נעהויבן אדויםפארן אין אויםאאנד נאך ביזן 1905 יאר און אין ברם־ פון דעי צייט איז ער נעװען אין פאריז, אאנדאן, ׳םטאקהאאם טארקװע, נ־ו-יאיק, םאן-פראנציםקא און א ײ. אים, רעם י־ך א־ז ביםעתו ב־ז נאר נריננ נעװען אויפצויםט״ן קעגן דעם נאטוראאיזם, דער עכט-פר״סיישער אאט-בעראינער פארב אבער ער איז נ״םט נעװען קײן ד״טים, און דעריכער װיפא ער תאט זיך ניישט נעצוינן צו נעטען. װיפא נ״םט נעיםטרעבט אים אאזײטיי צו נעבן (ער האט דרײ טאא אויה פאריםײדענע אופנ־ם געישטעאט פאופטן — האט ער ראך אפיאו אוי־ ק״ן צ״ט נ״םט פאדװאנדאט זײן טעאט־ער אין א נעטע-הוװ (אזוי װי סטאנ־סאאװסקי האט ז־״ טעאטער אין רוסאאנד פאױואנראט אין א ט׳שעכאװ-הױז}. און ווייטער — פון די צײיי עקסטרעטע טעאטער-טיפן (אינטיטער קאטער־ ׳שפיא, טיעאטער און צירקך צװיישן װעאכע ער האט אין ט׳שך פי־ן זיין טעאטער-מעטיקײט נעװאנראט, האט זיך אים אײננענעבן רער עײשטעד —־ די קאטעו״שפיא. עם זענען אן א יש־ער אזעאכע טעאטעדן און א נאנצע קאטערישפיא-איטעראטור אין דײט־שאאנד נע׳שאפן נע־ װארן. װ״א אויב ער האט זיך נעקאנט צופאםן צו דער דײט׳שעי' אינטעאינענץ <דעם קאטער׳שפיא-פובאיקום) איז עד פארן דייט׳שן פאאק (צירלרפובאיקום) צו װ״ניק פאאקםטימאעך-רײט׳ש געװען... ר״נהא־־ אאיין האט דערבײ 193 נײע אין באנ״טע או־פפירונגען געטאבט און רע־ אוטנעהויע־ גרו־םער צאא נעהערן ׳ש ע ק ס פ י ר ן 7י_-י־..2 פארישטעאוננע;: ״זאטערנאכטסטר״ב■• — ד<_-4, ״•שײאאק• — 303 טאי . ״אם איר וױיט״ ארע־ ,ד• צװעאפטע נאכט״ — 291 טאא. א־־פן צװײטן א־ט גײט בערנארד ישאו: דסשװ פאר־שטע- ריננען ן״ה־יאיקע יאהאנא י — 140 טאא, ״רער קיסר פון אטער־קע״ צ־כ ע־״םטן טאא או־פנעפירט 1)1910.2 — 197 טאא) אי־פ; דד־טן א־ט — װעדעקינד — 1.171 פאר׳שטע- ר־ננען (״פ־יא־ננם ערױאכן״ — 057 טאא). װ״טע־;ײט האופטטאן — 974 טאי, נעטע — 740 ןע-םטע טײא פאוםט — וקך צװײטע ט״א — סס1), קיאער— סןס. ם ט ר ■ נ ד ב ע •־ נ — 491, ט א א ס ט א — 473, ט א א י ע ר—;■.33 א א ױ אה־יז יעם האבן טיר נאך אין זאאצבלרג (פין 1920) ד״נ- הא—ם נז פעסטישפיא-אויפפירוננען. און א־ן װין (פין 1924) ב־י ואא.2 פאר״שטעאוננען פון 105 פ־עםעס, ר־ינהארדם 10 או־פפירוננע;. פון ר־ או־בן-רערטאנטע 8׳_-;ו פ־עםעם האט רי־נהארך ה״םט עם. אײפנעפ־רט ארע־ א״פםנ״ באא־בעט 2211 או־פפ־דוננען. א קאראםאיער צ־פערן ע־ האט באנ־־ט ־עם גאנצן ־םעקםפ־ך;ענעםן א־ם א״נ- צ־ק־ו־יז און צ־קאװײז, נעגעבן א־ם פ־ן ארע זייטן ט־טן באוט פון א־נזע־ צ־־ט. א־ן ־ערע־ נ־־ע־ פא-םטערונ; רעם טראפ אוי־ אן אנ־ע־ ־םעקםפ־־-ע־קר;ע׳םטעאט. ע- האט ז־ך פאדטאםטן או־פן ט־אג״םן סטיא, אנגעהו־בן קי־־םט, העבעא צו האפטאנםטאא או ע־ר־פ־־ ־־־ך געטע, ״םיאער, פ־ן ־־ אנט־קע ט־אג־קער םאפאקי און נאוד־פ־ר דודך געטע, ׳ם־רעך ט־־יםן ז־ך ם־■ א־ם טיט ר־ םאט־ר־קער פון אר־םטאפאנען רורך גא-;אי צ־ ־־ א־־אנ־ע-ק־גםטרע־ יםאו א־ן װ־־אך װייטער גײט א פאר- כ־קע־ נעט״ם פון ־עװאא־צ־אנע־ע, פם־באאאג־׳םע, ר־ד״םע און אוםט־קע ־םר־־כעך פון יםט״נע־ און טענטיםאעכק־־ט-ק־נםטאעך טאיםטא־ און טעטערר־נג, האטסון א־ן גארק־, ט׳םעכאװ און יםניצ- יער א א. וו און ד• נאנצע פרע־אדע פון נײע דײט־ישע, פראנצוױי׳שע א א ־ו. ד־אטאטורגן: קײזעך האזענםקיעװער, זיםעראאדי א. א. װ. אן א״םערנעװײנאעכע־ קײאעדאםקאפ ן פון טראנער־ע כ־ז גר־נגעי אפערעטע, פון נראנר־עזן פעסט- ־םפ־י םױ אוסט־קע נעזאנג און טענץ ארער פאנטאטיטע-־םפיא, אט ד־ איע פאר־ם־־־ענע טעאטע־-א־טן האט ־״נהארד או־פ- נעפ־־ט, אננעהױכן פון ז״ן ־םאאם יעאפאא־םקארן און פון א־נט־טע יאטע־־םפ־א-טעאטע־ן כ־ז נ־ויסע פאאקב-ב־נעכ. כ־ז צ־רקן, כיייטע פרעצע־ א־ן ק־רכן. ע־ ־אט א״׳ ר־ איע םפעצ־עי-אויפנעכו־טע, אויפנע־םטעאטע א•; באנ״טע בינעב צ־א־כ טעאטער-א־א־ז־ע. צוא־כ רראטאט״םעד ר־נאט־י א־־־םכע־־פ; א ־־־ ה־רו־ם־ם א־ן רע־ פיאםט״םער רעקא- ־אצ־ע. באא־יבטוננ און טאים־נער־ע ןדר־־-ב־נע א א װ,}. ער האט נעיםאפן א נ־ו־ם; ק־נםטאע־־״םן א־ן טעבנ־״םן אפאראט אן א ים־עי ־עזים־םער;, רראטאטו־;;. טאיעך טוז־קער און ם־נע-פאך-א״ט יענען ט־ט פא־ם־״טע־טע פונקציעס רורכנענאנגען אין געיםואט נעװארן א־ן ז־־נע טעאטער;. ע־ האט א נאנצע ־־־ טעאטערן אא־־ן נעיםאםן א־ן טיט זײן ם־־יםפ־ר —רך אנדערע צום אעבן אדױםנערופן. ער ראט ט־ט א־ין װא־ט ״ א גאנצן טא־בה-אפאראט נעיםאפן און האט ז־ך ־ע־־בעי דערװארבן דעב טאוכה-נאטען ״נאפאאעאן״ פון טעאטעך און װען טען זעט א־ן ־עב װב־אײ-הוד־ם זי־ן אעצטע או־פ- פ־ױנג ״פאעא״ ןרא־ם־ ת־בות פון ״פאטאנ־אפ״ם-אקוםט״םע עקס- פע־־טענט-אניםטאיט״) פון פר־טץ פאן אונדוה, ײאם האט איצט א קאאאבאאן ע־פאאנ בײם בעראינער עואב, זוכט טען אינםט־נקטװו א םך-הכא-א־נ־ע פון ר״נהארדכ אײנהײטא־נכן םט־א, אדער אן עטאפ אץ א־ם און טע־קװירד־ק — טען נעפ־נט עס נ־יצט. טען נעם־נט א־בערהױפט נ־יםט קײן רײנהארד-םטיא. און װען טען קוקט זיך אום או־ה צור־ק, זעט מען, אז רײנ- רא-;אט א״גנטאעך קײנטאא קײן א־ינה״טאעכן סטיא ני׳שמ נע- ז־כט ״טיר זענען או־טן צאם אאהים געישאפן — זאנט ר״נהארד— ט־־ האםן עפעם פון רעם געטאעבן ־שעפער״שן דראנג אין זיך און ־עריבער װיאן טיר די נאנצע װעאט נאך אטאא שאפן אין קונסט.