Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 489

זײס 489?'םסר$ר'שם ב?11ם3ר 011. 26 (321) * א נײ־נעבוירענע רום5אנד, און איך זע, װי מײן רוםלאנר אעט אז אויםגעצוינענע און קארציקעם טאנצן אןיןז איר האר־קער און יםמו- צ־קער ברוםט... און איצטער נײ און באיםטים, אז איץ איז נעװענדט אין יעצטן קאפיטא, כא-כא-כא... פונדעםטװעגן, אז די זון האט זיך כאװיזן איבער די הײוער און אננעצונדן די טונקיצקײטן פון דער נעװא, א־ז ער נעװען דער, ױאפ האט אונז בײדן צוגעהאיצטן פאר רי הענט, זאננריק: — צום טײװצ, איך האב נארנישט באמערקט, װי ישײן די נעװא איז באנינען. אין אזא-א אנגעצונרענער נעװא האט זיך נאך נעװים ק״נער ני׳םט געװארפן. אװדאי איז ראס שטענדיק אװי נעװען. װ״< םוה כל םופ פארבינדט דער מענטים זײנע פארנאננענע טענ מיט זיין נאענטן פארנאכט. און םופ כי םון* איז דער מארגן אויך דעד אנרערער ז״ט פון אונזער זײן. װער עם ברעכט זיך אר״ן אין מארגן אר״ן — רער איז רעװאיוציאנעד װער עם ,ױארפט אריין דעם פארנאכט אין נ״עם באגינען — רער ריזיקירט אפצויםנײדן זיין נאפי פו; רי פארנאננענע טענ. און רער־בער האב איך איצטער אין יןאנד פ,ין רעד םאציאיע־ רעװאייציע געפונען אזו־פיי, אזויפיי ,ױאם ישטײען נאך פא־- בענקטע בײם פארנאכטיקן פענםטע־. דײטש אוז ײד (צ; ז ײ ן י? ב י? ײ) טעריינג, האפמאנםטאי, שניציער, בער האפמאן און נארקים ״אויפן אפנדונטי , װאם נײט 600 מאי אין קיײנעם טעאטער ברעננט א ריזיקן מאטעד־עין ערפאינ. מען הויבט אויך אן צו שפיין די קיאםיקער יעםיננ און יעייער, מען יטפייט זײ אויױ אן אנדערן באנײטן אופ;, אנד״ש װי פריער אויפ רי קעניניעכע בינעם. ענדיעך הויבט דײנהארר אן מיט ״זאמערנאכטם-טרוים״ זײן נראנדיעזן ־םעקספיר-װערק, אײנעם פון די נרעםטע, אויב נישט דעם נרעםטן אויפטו ז״נעם. בעריײן האט זיך דאמאים, בײם װענדפונקט םון יארהונדערט. װאם איז א־יך געװען א קוקטורערער װענדפונקט, נענומען פארװאנד- יען אין א װעיט־שטאט, אין דײטשיאנד האיט מען, אז טעאטער איז אין דער װעיט־שטאט דער אײנציקער ערזאץ פון נעזעישאםט און דער בעריינער עוים איז באשטאנען טאקע דאמאים םון נע- שפאנטע, פון װארטנריקע אויף דעם נײעם נעזעישאסט-ערזאץ. דע- ,־יבער איז רער גרעםטער טײי םון רײנהארדם פרובן זײער נוט אויפנענוםען געװארן, און זײן װערן דירעקטאר פון דעם ״דײטיען טעאטער״, איז זײער באנריםט נעװארן מצד דעם בעריינער עוים רײנהארד איז צום ״דײטשן טעאטער״ נעקומען איס דירעק- טאר, א 32-יעריקער (אין 1905). און אויב םטאניםיאװםקי מיט נעמיראװיטש ראנטשענקא זענען בשעתם נעקומען צום קינםטיער״םן טעאטער אין מאםקװע נאר מיט א שעפערישן װיין און דערב״ נםים אויפגעטון, איז רײנהארד צונעטראטן צום דײטשן טעאטער מיט אן אנםאמבי גוטע שוישפייער, א ײי פינאנץ-יײט און אוים- געצײכנטע מיטארבעטע־ בראים פון זײ איז נעשטאנען רײנהארדם בריודער, עדמונר רײנהארד, װאם חאט ביז זײן טויט (1929) אויפן ניענצנדםטן אופן געפירט און דורכנעפירט אין יעבן ארע ר״נהארדם פיענער און א־דעען. עם איז ממ׳ט צו באװונרער;, װאם רײנהארד האט אין משך פון רי 25 יאר (1905—1930) אויפנעטון. פאר רער צײט זענען אויה רײנהארדם בינעם נאר אין בעריין (ר״נהארד האט פון שטענדיק אן אײנצײטיק מיט אײניקע טרופעס אין פארשײרענע טעאטער- נעבײדעס רעזשיםירט און ד־רעקטאריש אננעפירט) נע׳שטעיט נע- װארן: 23.374 פארשטעיוננען פון 452 פ־עםעם א־ן 334 מחבריב עס האט זיך אנגעהויבן אויף צום אמתן פארנעסען אויך טאנ. ער האט זי אננענומען פאר בײדע הענט, ארײננעקוקט איר גי״ך אין ר• אויגן אר״ן און נעפאדשט: — מ״נסט עס ערנםט, אז אין יעצטן קאפיטי איז דער םוףץ — ־א, מ״ן טײערער — האט זי שטיי .נעזאנט — א־ן רעצטן קאפיטי איז דער םך-הכי. און זעסטו, װי דער יעצטער קא- פיטי פון הײנטיקער נאכט ענדיקט זיך או־ך אנדערש... זעםט, דרויםן טאנט זײ זענען בײדע ארוים מיך באניײט;. א יאנגע צ״ט האט מען געשװינן. אז טיר זענען צונעקוסען צו דער נעװא, נישט װײט פון מאיענםקען פאיאץ, האט ער נעזאנט־: — צופיי האט שוין דער טײװי נעפײניקט די רוםישע נ־טמה װיפיי מענטשן האבן זיך רא פון רעם בריק נעװארפן אין ־ער קאיטער נעװאן איך נעדענק עם װי איצטער, א־ן זיבעצעטן יאר, בשעת איבער פעטראנראדער נאםן האבן זיך נעװאינערט הרוניפ,;״שט נעװען, װער םיזאי זײ או־פראמען. דעמאיט פארבײנײענדיק איבער דעמדאזיקן בריק, האב א־ך נעפונען א ייבעם-ברױועיע, װאס א מײדי האט נעיאזן צו עמעצ;, א״דער זי האט זיך נעװארפן א־ן ־ער נעװא ארײן... זאנ איך דאך, אז רעם מענמשנפ נשמה ריק- טידט שטענדיק א טײװי. און די נשמה פון רוםישן פאיק האט רער טײװי שוין באיד פארפײניקט צום טויט. מײן חברמע זעט עיט? סײזי? / ב ע ר? ' ן כואיס דײנהאדד עם ,ױערט איצט פינף און צװאנציק יאר (1905—1930) זינט מאקס רײנהארד האט איבערגענומען די דירעקציע פונם ״דײטשן טעאטער״ אין בעריין. מען פייערט איצט די דאטע אין ד״טשיאנד און אויך איבער די נרענעצן םון דײטשיאנר ביז נאר פאמפעז, מיט אן א שיע־ ארטיקיען, מיט ביכער, מיט ערן-טיטיע;. אין ד״טשיאנר נופא פארװאנדיט מען רײנהארדם ־ובייײ אין דעם ױבייײ פון רײטשן טעאטער בכיי. דעריבער דעכענען אײניקע רײנהארדס אנ- הויב םון 1903, װען ער איז נעװארן דירעקטאר םון ״קיײן טעאטער . און אײניקע נאר — פון 1900. װען רײנהארד האט נענומען אײנ- אררענען די ״קיאננ און רייך־ ־אװנט;. פאקט״ט האט זיך די זעיבסטשטענדיקע טעאטראיע טעטיק״ט פון מאקס רײנהארד אננעהױבן נאך םריער פון יענער צײט געבוירן אין 1873 אין כאדען בײ װין, איז רײנהארד אויפ- געװאקםן און דערצוינן נעװארן אין װין, און דארט טאקע, נאך ז״ער ־וננ. נעװארן דער בעםטער שייער פון דעם טעאטער-פעדאנאנ עפיי בורדע. ער הויבט אן ניך צו שפיין אין פרעםבורנ און זאיצבורנ. א־ן 1892 זעט אים צוםעייק אטטא בראהם, רער ראםאיםטיקער די- ־עקטאר פון בעריינער ״דײטשן טעאטער״, שפיין אין זאיצבו־נ א־ן אנגאזשירט אים פאר זײן טעאטער. צען יאר (ביז 1903) שפיימ דײגהארד אין דײטשן טעאטער שפייט מיט גרוים ערפאינ כאראק- טער־ראין פון איטע מענער. אבער װי פריער דעד בורג-טעאטעד אין װין, איז רײנהארדן,;אך רי ערשטע עטיעכע יאר ארבעט, אויך דער דײטשער טעאטעד א־ן בעריי;, מיט זײן פאדשארפט נאטוראי־םטיש-גרויער פארם, עננ נעװארן, און ראמאיפ הויבט רײנהארד אן מיט א נרויפע שוישפי- יער װאם האבן װי ער נעבענקט נאך פארביקער פ־״ע־ טעאטער־ קונסט, צו שפיין אויף אײנענער אחרױת, צו שפיין מ־ט אן אנט־- :אטוראייםטישער טענדענץ, און צו מאכן זומער־צײט גאסטדאין אין פראנ, ,־וין, בודאפעשט. נאך דעם נײט אװעק א רײ פר־בן צו ־םאפן א נײעם ארט טעאטער נאכן ״קיאננ און רויך״־טעאטעד ןמוז־קאייש- סאטירישע אימפראװיזאציעם), נײט רער ״קיײנער טעאטער״. אין :אך אים דער ״נײער טעאטערי. מען שפייט שוין נישט הױפטזעכיעך איבםענען און האופטםאנען, נאר די נײ־אויפנעקומענע שרײבער: װעדעקינד, טאיםמאי, אסקאר װײיד, ב. שאו, גארקי, האםםון, מע־ אלס