Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 488

?־עעדז^די־שע 73עססר 012. 26 ([12} 1ײם 486 קלאר, װער עם האט דעמאלט נעזאגט, ער צי דער מ$צעו־: — *>, װי נרויס און װי ברײט די רוסי׳טע ערד איז, און א־ך װעד רעד־עטיקט אין עננשאפטן... װי אמת ראם איז. קײנעד, אין קײן שוס קאנד האט זיך נ־׳סט נעפירט אין אזא עננשאםט, װי רער אויפנעקיערטער מענט־ט האט זיך געעפי־ט אין דער רוםצאנר פון פאר צװאנציק יאר;. מען האט דעמאלט בײם מאצער א־ן םטודיע גענומען צוביםצעך עכט־ דום־יעע ם׳עקה, בעעת די נ׳שמה האט זיך אװעקגעצאזן איבער דער רחבות, װאפ איז נעװען אננעדײט בײם מאצער אויפן צײװנט... נערענק א־ך, אז רער אי־גענער, בײ װעמען איך האב איצטער נע־ װאכט אין רעם מאנ־יםן כיכט פון צעניננרארער װ״םע נעכט — גערענק א־ך, װי רעד מענטיע האט צו ם־ר נעזאנט־: — א קיונ פאצק ראס ײדייעע. פאר׳עטײט, װו גראמער א־ז. ר- א־ז ראך נוט־. רו האםט די גאנצע װעאט פאר זיך... ע־ האט גענומען מ״ן האנט און מ־ך צונעפ־רט צום פענםטע־ א׳ן באװ־זן צום מזרח־הימל: — זעםט־, ראם א־ז אומנאדמאי קוק צוס הימה, װייםטו, א־ז דאם נאך זונפארגאננ; א־ז עס נאר רער מערכ־הימל. און װילםט־ו, װעט עם באהד אנהויבן צו ט־אנן... — זאנ א־ך ראך די־ אז דו ביםט פארפירט — האט זי םון אונטע־ איר ק־מאנע ארו־םנערערט - אם זאג א־ך דאך דיר, אז םיא־ז אוםנארמאי פאדװאם קענט איר א־צט־ער נייעט ז־ננען צו רע־ צוקונפט? װײל א־ר גצו־בט נייעט א־ן מארננר־קן טאנץ — װײצ א־ך גלויב נ״עט, אז רער מענט׳ע האט א װיל;. און אויב יא, אויב ער האט ־א א װ־לן, א־ז עד אומבאיעטימט. א־ך זאנ ריר, אז דעד מענט־ע קען מאכן דעם םך־הכצ פרן זײן נעכט;, אבער עד קען ני׳עט ר־קט־דן א פראגדאם פארן מארנן. פאטאל איז דער גודל פון מענטיע;: װי פאטאל סיא־ז א־צטער רעד נורל פון טאנ אין נאכט אין רעמ־אזיקן װ־־םן א־כט. איך זאנ מיר מ״נס — האט ער ז־ך נעה־צט — ר• רעװאיוצ־ע האט באדארפט זײן געדעכט צו ז־ך אציין. או־ב ר־קט־אטור — זאל זיין דיקטאטורן האט מען בארארפט זיך װענרן צו אלע ר־כטע־ און יערײבער און זאגן; ״קוקט צום םערפ אין האמע־; העדט, װאם דער האמער זאנט אײך, כא- כא־כא. הערט־, װאס דער םערפ זאנט אונט־ער, כא־כא-כא...״ אװדאי ראט ד־ רעװאלוצ־ע בארארפט ז־־ן או־פד־כטיק און א גע׳ערײ טו;: — א יעאר פאפ־ח א יעאר ט־נט און פעדער, װײל אײעי יער״בן באראר־ מען נייעט. א־צטער א־ז װ־בטיקער פארן לעבן רער טא־טא־טא־טא־טא פון האמער, ביעעת ער ׳עלאנט דעם רויטן באלט א־בערן קאפ, ליבער װי ראם קר־צן מ־ט רער פעדער איבערן פאפיר... נענ־נ, רי רעװאלוציע ה״סט אײך אלעמען גײן צו אצדי קאדיק־' — אפיע־ װאלט די מענט׳עה״ט טאקע דערצײזט נעװארן; אפיער װאלט ר־ מענטיעה״ט א ריר נעטון רעם א־ינענעם מוח — האט ז־ אדײננעדעדט א־ן קימ־אנע אד״ן ע־ האט זיך נעכאפט כ״ די ז־יטן און געלאכט אויפן הויכן קוי האט ז־ זיך או־פגעהויבן פון רער ערר, צינעגאננען צו אים. א־ם א קו׳ע געטון פריע- אך־־ א״ן באק און יעפעטער אויף דער צװייטער — אט װאם פאר א בארװאן איך בין, — תאט ער נעלאבט— װי אזוי האט מיר נאר מײן נארי׳עעד ׳עכל ני׳עמ אויפגעעפנט ד־ א־־גן אויח אזא פ׳עוטער זאןחי װײםט איר, אז איך װעל פראװאצירן רי רענירוננ, זי זאל עם טון. אויס מ־ט די אלע פאעטןן... װארום א ד־קטאטור, װאם האט געקענט באפעלן רי קרעמל-נלאקן אנט־ יעיו־נן צו װערן—פארװאה קען ז־ נייעט באפעלן דעם דיכטערם ניעמה, זי זאל יעװ״נןץ זי־ רויק, הארץ מ״נפ; דאם װעט נאך קו־ מען, ניעמה מײנע... — זײ ני׳עט אזוי טראנייע — האט זי א־ם נעגלעמ זיין קאפ— א־ן װאם האנדלט ז־ך דא, מײן טײערער? עס ג״ט נאר א־ן א קל״- נ־קײט. די רום״עע קלאםיקער האבן נעװאלט, אז א־עדעד העלר זאל א־יננעמען א מיתה מ־עונה צום םוך פון דאמאן; אדער אפטמאי א־ן אנהויב פון דאמא;. נו. רי דעװאלוציע פארלאננט, אז מיט רעם ט־ו־ט, װאם האט ב־ז א־צטער נעמאכט א ראמאן א־נטעדעפאנט, זאלט איה ז־ך מעד נ־״עט עםק;. האנדלט זיך עם, ה־יפט עס. א־ן לעצטן קאפ־טל. מעד גארנייעט, אט לעז א־ך אמעד־קאנער דאמאנען, - דארטן האבן די ׳ער״בער אן א רעװאלוציע איבעדנעמאכט דעם י לעצטן קאפ־טל. װאס פאר א טראנא־קאמיקער איר זענט. איר װילט רווקא, אז רער העלד זאל אומקומען. לאזט א־ם לעבן... או־ב דאכ א־ז אלץ, װאם די יעװאלוציע פאדלאננט פון א״ך -- טא לאזט א־ם לעבןן בשעת דו װילםט... זינג דעמאלט, װען א־ך פארלאנג עם פון דיר און זיננ אזוי, װי איך פארלאננ פון דיר...״ אט-א-דא לינט דער װארעם. א װארעם, ברודער, ער טאט״ע־עט־; מיך האט ער שוין באלד א־בעדנעטאטשעט זי האט װירעד ארויסגענומען פון זיין מויל דעם פאפ־ראכ, א פאר מאל פאדצויגן און צוריק אר־ינגעיעטעלט דעם פאפ־דאכ אים צװ״ען די ליפן. ער האט עם אפילו נייעט נעפילט. עד האט װירער אננעהויב;: — אט װעל א־ך ד־ר רערצײלן, װאכ פאר מיד האט פר־ער פאר רער רעװאלו־צ־ע, באטײט רי װ״פע נעכט. מיר אדט נ״עט, װאם ר־ װיםניעאפט האט צו זאנן װענן די װײםע נעכט. מיר גײט די װיםניעאפט איצטער ני׳עט אן. נאד זי, מײן ׳עותה צום פאפ—אם, װי דו זעםט זי איצטער, זי א־ז א נעבוידענע א־ן פעטערבורנ... כימײן א־ן לענ־ננראד. אמאל, א״רער מיד האבן זיך באנעגנט, האט זי נעיער־בן לידער געזוננען לירער — װאלט ד־כטיקער געװע;. װארום אזוי זיננט א פוינל, ב־ז ער געפ־נט זײן ליבע... — װאם נ־יםטו רערצײלןץ — האט זי א־ם אדי־נגעקוקט אין די או־נן. — װאם איז דער ח־לוק, װאס א־ך װעל א־צטער רערצ״לן?— האט ער א־ר א גלעט געטון א־בע־ן ראפ - אז א־ך װעל א־צטע־ רע־צײלן, װי א־ך האב זיך מ־ט דיר געטראפן אין רי װײםע נעכט. א־ן רי ראמאנט״עע;עכט, אין רי פאדל־כטע נעכט — װעט מען םיי־װי נ־׳שט נלויבן. דעד רעװאלוציאנעדער רור װעט עם נ״עט גלו־בן. רי דעװאלוציע האט די ליבע ארו־םנעפירט פאדן קאלנער צ־ם האלבן טאג ארוים, אט װאםן.״ מען װאלט באראדפט אונטע־- זוכ;, צ־ קומען איצטעד נייעט פאר דער גרעםטע־ פ־אצענט נע- בודטן ב״טאנ, כא־כא־בא... — זיי גישט אזוי ציניש — האט זי א־ם א פאטיע געטון א־כערן האנט אין רעדנאכדעם גענלעט מימ ליבע זיין ל־נקע האנט, װאם א־ז געלעגן או־־ א— קאפ — לאכםט אפ פון רער רעװאלוצ־ע, און ביםט אל״ן נעװארן א צינ־קע־ — רו מענםט או־ך הערן, װאפ איך װיל רעפ פרעמדלאנד־קן רערצײלן — האט ער געזאנט — א־ך װ־ל אים נעכן צו פאריעט־־;, אז ־ער מעטאליסט, װאם קלעפעט איצט אד״ן ־עם ׳עטאלענעב. ־ויט-אננעגליטן באלט — ער באדאר־ נ״עט קײן ליד־עד ר־ רע־ װאלוצ־ע האט צו א־ם אגנעהויבן צו ז־נגען רודך זײן א״נענעם האמעד. מער, װי רעם האמער־קלאנג העדט ע־ נ־יעט. און רעד־- בער קלער א־ך, אז װען א־ך װאלט איצטער אנגעהויבן צו כא־ טראכטן א נײעם םוף פאד רעם ראמאן, װאם איך האב כמעט נעהאלטן בייכ פא־ענד־ק;, ב״עעת ד־ מלהמה האט אויםנעבראכן— װאלט א־ך א־צטע־ קײן םוף נ״עט געהאט. ז־־ן םוף איז א־צטע־ א פשומע־, כא-כא-כא... אט, װאם מי־ן װאיט א־ז א־צטער; נ־יעטא קײן ריכטער בײ א פאלק, װאם מען האט ב־י א־ם ר־ ע־ד פין אונטע־ רי פ־פ ארויםנער־םן און עם קען אפ־לו נ־יעט פדאטעםט־ר;. ר־ רעװאל־ציע, מיין פדיינט, האט בײם רופ־יען פאלק ר־ ע־ר אדו־ם• געריםן, א־ן ז־ הײםט דיר זיננען לירעד צום נ״עם טאנ, װאם קומט. קוק אן רעם פד־מארגן, װאם קומט — װילםטו, א־ז ראם נאכט. פארן -־ום״ען פאלק איז קײן באנ־נען נישטא. אפ׳ער פארן טאטעד פא־ן פ״עואװאש און אפשד פא-־ן אוקרא־נישן פאלק... ב״ זײ טאנט עם א־צטער... ער האט ז־ך אויפנעהו־בן פון ז״ן ארט, איבע־לאזנריק ז־ אוי־ דעם או־פנער־בענעם טעפיך. ער א־ז צוגענאנגען צום פענפטער און אנגע־ירט מ־טן שטערן ד־ בלאםע שו־ב ז־ האט ז־ך א״ננע־ קנו־לט און באהאלטן די פיפ אונטע־ רער קורצער צער־כענע־ ק־מאנע. 4. מ־ר א־ו גאר אומגעריכט או־פן רעױן נעקומען ־ארעם, וװ מיט נ״נצן ־אר צור־ק האבן מיר ז־ך נעט-־אפן ב״ א באקאנטן יאנרשאפט-מאלער ער אלײן האט או־ך נעפ-־וװט מאיין ״ראם א־ז נעװען רעד איבערפלופ פון טאלאנט״ — וױ ע־ האט ז־־ן מאלן רעמאלט כאראקטעריז־רט. מיר א־ז אויפנעקומען או־פן ,־עיון א שמועם, װאם מ— האכן דעמאלט נעהאט כ״ם מאלער א־ן םטודיע. קוקנר־ק או־ו־ ד־ פ־־שע לאנרשאפט;, װאם זענען נעהאננען אויף די װענט־, דער גרעסטער ט״ל נאך נ־ישט א־־נגעדאמט; קוקנ- ־יק אויף דעם לאנדשאפט, װאם א־ז געיטטאנען כיים מאלער אויפן מאלברעט, א נאך נישט-פא־ענד־קטעך נע־ענק איך :ישט או־ף