Literarishe bleter · 1930-06-27 · 26 (27.6.1930) · p. Seite 481

זײס 481?יעערזןדי׳&ע 21זזס19 26.011 (\32) אויף דעד װעלם־אדענע דערע צעבנם-באדיננוננען און באצױננען םאר :אציעם און זײערע הוצטור;._ אויך אין דער ציטעראטור האט איצט א •עטארקע שאיטה רי רעקלאטע, די םראפאגאנדע. די גרויסע ליטעראטורן, די װע<ט-עפראכן — אויך ז״ האבן איצט אין זייער ר׳עות םירער, ׳שטוםער, רעקיצאמע-םאכער. א פ׳שיטא שוין קלענערע פעקקער, קלענערע איטעראטורן. ־עדע איינע כולוכה װייםט נוט די כאדייטונג פון דער ליטעראטור םאר איר פאפולארי־ טעט אין דער אלנעמיינער װעצט, און זי קארנט נישט קיין נעלט־ מיטלען װי אדורכצושלאנן פאר איר װענן אויןז די פדעמרע ׳טפראכן אין רי קאנצעלאריעם םון רי אויםערן-מיניסטארן זענען איצט דא נאנצע אמטן מיט פיל אנגע׳&טעלטע, מיט םארבינדוננען אין די אמכאםאדארם אין די הויפט־׳טטעט פון פרעמדע מלוכות, װאם םאר- נעמען זיך ספעציעל מיט דער פראפאנאנדע פון דער איינענער לי- טעראטור מען דרוקט כױלעטענען אוים םרעמדע •םפראכן װענן רער איינענער ליטעראטור, מען שטיצט רי איבערזעצוננען, מען דע־ לעגירט אויױ קאנםערענצן, צוזאמענפאר;, קאננרעסן דעלענאטן - שרייכער און װיסנשאפמלער, װעלכע פאפולאריזירן די נאציאנאלע קולטור צװישן לייטן. םען ארדנט איין אזעלכע מיני קאנפערענצן ביי זיך, מען לאדט איין םרעמדע קינםטלער, װיםנישאפטלער, אין מען ארדנט איין פאר זיי אויפנאמע;, װאס דארפן הויבן דעם פרעס- טיזש םון רער איינענער קונםט און קולטור אין די פרעמדע אוינן. װאם זענען אייננטלעך די פען-קאננרעם;. װאם װערן איינ־ נעאררנט יעדן יאר אין אן אנדער לאנ־ אויב ג״סט קיין פאפולארי־ זאציע, רעקלאמע, דערקענטעניש םון א־ין ליטעראטור מיט דער אנ־ דערער די מלוכות, איבערהויפט די ױננערע, שװאכערע, די ערשט- נעקומענע צים לעבן, אינטעיעםירן זיך באזונדערם מיט דעם. א״ב נרויםע םומעם אויך צו װייזן זיך א•; א ױאם בע- םערן ליכט. קיאך אז מ־ר קאנען זיך נ־שט פאדנלייכן א•; דעם זינען מיט אנדערע. מיר האכן :־•צט די מלוכה. װאס זאל זיין ד־רעקמ םאר- אינטערעסירט אין הויב; ־עם פ־יעםטיזש אין באדייטוננ פון דער יידישער שפראך, ליטעיאטור און קולטור אין זאל אויסנעבן נױיםע סומעם םאר זייער פיאפאנאנרע צװישן אנדערע. קומט דערי- בער אויס דער ליטעראטור אליי;, די יידישע נעזעלשאפטלעכע קולטור א־נםטיטוציעם און דער ײדי׳שער פרעסע צי דערםילן אט די נרויסע אין ײ־כטיקע אייםנאבע, ױאם ־י מלוכות ביי אנדערע פעלקעי ם־דן אויס א־ן םאדיםיידענע ייענדער - - אין אמעריקע, פוילן, םראנקר־־ך. ־י־טשלאנד — װאלטן די יידישע קינסטלער קולטור-טוער, קולטור- א־נסטיטוציעס באדארפט באטראבטן די פראנע, װי-ארום מיר בא- דארםן פירן די פדאפאגאנדע פאר דער יידישער ליטעראטיר, קונסט און טעאטער אין אנדערע שפראכן, א־; װי-ארום מיר קאנען זיך פארזיכערן א בכבודיקן ארט צװי־םן ד• ליטעראטורן אוי״ אנדערע שפראכן מיט די מיטיייען און מענלעכקײטן, ײאס מי־ פארמאנ;. עם װאלט געװען אן עװלה, װען מיר דערשאצ; :־שט דאס ־ואס איז שוין אויר דעם נעכ־ט געטון נעװארן די ײדישע ליטעראטור א־ז סיל מער םארטראטן אין דער ־ועלט-ליטעראט־ר ײי פיל אנדערע ליטעדאטורן פון קלענערע פיעלקער- די יידישע ליטעראטור די װיכטיקסטע אי־ע פארשטייע־ זענען םיל איבע־נעזעצט אין דייטש, רופיש, ענגליש. און אויך א־; פראנצויזיש, פויליש, ש־פאניש. .־ומעניש, אוננאריש, איקראינ־ש. איטאי׳יעניש, לעטיש, װייסרוסיש און אזוי װייטער אממערםטן זענע־ ־א איבערזעצוננען פון ײדישע שרײכעד אין דײטש און רוםיש־. קודם-כל די טויזנטער :אװעלן און דערצײלוננען און אפטמא6 די נאנצע ראמאנען, ײעלכע זענען אין די לעצטע צענדליקער יאר; פארעפנטלעכט אין די פארשײדנסטע צײטשריפטן און זאמלביכער. װעלבע ײערן ארויםנענעכן דורך ײדן, פאר די ײדן, װאס קאנען נישט לײענען ק״ן ײדיש. אזעלכע פרעמד-שפראכיקע אויםנאכן אויןז םאר- נ ח ס ן עײ/י? / װ $ ר ש 37 די ײדישע ליטעדאםוד אװראי רארוי א ליטעראטור פ־ן א פאלק קורם-כל באםריריקן די אײגענע אינטערעםן און רינען דער נאציע נוםא, רורך װעלכער זי װערט ארויםנערוםן צום לעבן און צוליב ײעלכער די קינםטלער שאםן זײערע װערק. װאם-מער א לימעראטור װאקםט ארויס םון די ט־םענישן םון םאלקט-באדן, װאפ מער אירע װארצלען זויגן רעם זאםט םון אײנענער ערר, אלק םעםטער, געזונטער און לעבנםםעיקער איז איר שטאם, אלץ סרוכטבארער און רײנער זענען אירע צװײנן. א ליטעראטור מוז רעריבער שטענדיק זײן נעװענרט מיטן פנים צו די אײנענע םאלקם-מאםן, לעבן םון זײ און םאר זיי. אבער א ליטעראטור רארק נישט זײן רורכיים נעשלאםן אין די א־יגענע נעצעלטן. עם מוזן םון רער ליטעראטור ארויםװאקםן אויך אונױוערםאלע מאטיײן, פראבלעמען, ײאס קאנען און דארםן ײערן אויך דאס אײננטום םון דער מענטשהײט. ערשט דאן, װעז ד־ װערק פון א נאציע װערן אר״נגעםלאכטן אינם געײעב םון רער איי- נעמײנער װעלט-ליטעראטור, ערשט ראן װערט די נאציאנאלע ליטע- דאטור דערחויבן, און עם װערט װי בארעכטיקט איר עקםיםטענ־ו קאן זײן, אז אין רעם איז םאראן עפעם אומנארמאלם, אומ- נאטירלעכם, אבער םארםאלן, אזוי איז עם. רורך דער זײטיקער, םרעמ- דער אנערקענונג װערט רער ליטעראטורם אײגן לעבן, עקסיסטענץ און װוקס םעםטער, זיכערער עם װאלט נעײים געײען םאליס, װען א ליטעראטור װאלט כײס אנהויב אן נעטראכט און אזוי צוגעפאסט א־ר אינהאלט און םאר- מען, אז ז״ זאלן זײן צונעננלעך פאר אנדערע, ז״טיקע, פרעמדע נראד א־ן דער אײגנארטיקײט, םוביעקטױוקײט, אויסטערלישקי־מ פון א ליטעראטור לינן רי מענלעכקײטן און די שאנסן, אז זי זאל װערן אינטערעסאנט םאר פרעמרע, אז זי זאל קאנען צוציען אנדערע װאם מער א ליטעראטור איז אדורכנעדרוננען מיט טױי-אײנענע, אײננארטיקע מאטױון, טענער און פראבלעמען, אלץ ניכער קאן זי פאראינטערעםירן אנדערע נאצ־עם און קולטורן. כײשפילן כרעננען איז כמעמ א־בעריק. עס א־ז שוין נענונ באקאנט. נראד די סאמע םוביעקטױוםטע, עכט-רוםישםטע קינםטלער דאםטאיעװםקי, טאלסטאי, נארקי האבן נעפונען אזוי פיל לעזער, פארערער אין רער װעלט-ליטעראטור, הנם ז״ערע נעשטאלטן און שילדערוננען ש־טאמען ארוים פון עכט-רום־שע קװאל;, און זי־ האכן עכט-רוס־שע כאיאקטערן. און נראר די פלאכערע, אויסערלעך מער ״אײראפעישע״ רוםישע ש־רײבער זענען פארבליבן םרעמד, :־שט א־נטערעםאנט פאר דער װעלט. אזוי איז אויך מיט־ םיל-םיל אנדעדע ליטעראטירן און קינסטלער װעלכע װערן א־בערנעזעצט אין אנדערע ש־פראבן. דער כעםעיער, ערנםטערעד לעזער זוכט אי; יויל אדויס- נעם־נען א־ן דעם פרעמדן שרײבער אנדערש־ד־קע, אײננארטיקע מאטױו;, נעשטאלטן און איבערלעכונגען, ײעלכע עפ איז נ־שט צ־ נעפינען בײ ק־נםטלער פון װאםער סיא־ז אן אנדער נאציע. און דאם א־ז רער םוד, װאם, למ־טל, דער טיפער, אייננארטיקער, םוביעקטױוער קנוט האמםון איז אזוי הײמיש נעװארן א־ן רער אײראפעישער ליטע- ראט־ר נראד זײן אײננארטיק״ט און אנרערשדיק״ט האט איס גע- מאכט אזוי א־נטיס, אזוי אײנן םאר דער װעלט-ליטעראטור ראס זענען זאכן נענונ-כאװוםטע אבער עס איז װיכטיק װ־רעדאמאל זיך אפצושטעלן -ערויה װען מיבארירט די םראנע װעגן אונזער אנט״וי אין רער װעלט-ליטעראטור די װעלט-ליטעראטור. רער אלנעמײנער ביכער-מארק אין נא־ דער ־ועלט איז איצט שטארק א־בערנעזעטיקט מ־ט װערק, מיט :עמען, מיט ליטערארישע ריכטוננע;. דער הײנט־קער שטאט-מענטש א־ז נענוג פאיהאװעט. פאיטומלט, און אין ד־ םרײע מינוטן האט עי א־צט גענונ מיטלע;, מענלעכקײט;, ערטעה װו צו פארברעננען ז־ין םר״ע צײט צו ליטעראטור, ט־עאטער איז איצט צונעקומע; ק־נא, טאן-פילס, ראדיא. מען שט״ט שוין א־צט נישט װי אמאל אוױז די קרײץ-װענן און מען קוקט נ־שט ארויס אױ•* אן אדורכנײער פון װײטן, װאם זאל קאנען דערצײל;, װאס עם טוט זיך אין רעד ײעלט מען נײט אויך נישט ארום מיט לאמטערנדלעך צו זוכן א מענטש־. א װערק. רער פארש־נעלטער טעמפא פון לעב;, די נ״-נע- שאפענע פארבינדוננען צײישן עקן־װעלט פארלאנגען שוין נאר אנ-