Literarishe bleter · 1930-06-20 · 25 (20.6.1930) · p. Seite 469

זײם 69/ ¥?יסזזרןןרי&זז!?זזסזזר 311. 23 (320> נענאנגען בײ זיך און צימער. ער האט נעהאש אן אויםזעען םון א טענטשן, װאם װיא זאנן; ״נו, יא, נעװים... טען קאן ראך נישט נײז אקענן דער נאטור״ן און ארײן האט ער זיך נאך אצץ נייעט געקאנט גאויבן: — שוין ז׳טע זאר ער האבן נעזאגט רעם אטת, אט דער םוני?... ־טוין זיםע זאר אט ראם באטת זײן דער ראך, רורך װערין ער, יאנא נריגעראװיט״צ, האט פאררוירןץ... נע׳שיקט זיךץ... אזוי פטוט׳)׳.. ״— װאם האט א״ך נעקװעטשט?... איר האט געװארט זאנ;: ״באפט אײך א שװארץ יאר״... איר האט עם צעצוינן אין אן א ׳טיר טארענטםורע ארטיקצען. איז צוליב װאם?... הערט, װי טען זאנט ראס איצט פ׳עוט און קורץ און שארך, טיט םך־הכר א־ין קארה אין רער טאמען אר״ן... טיט אונמערנעהויבענע ברעמען, טיט צוזאםעננערײנטע אויםנע־ צו־נענע ריפן, איז יאנא נרינעראװיטש ב־ז ׳שפעט אין אװנט ארוט־ א שמועם םיםן באדימםז פילס■ דעזשיסעד םעדגיי מ. אייזענשפייז ער זעס ני־זזנז, זאגט ע־, וװהין דער סעאסער ־אן װ״סער ג״ן. אין דע: זין פון נ״ע פארמען האט ־טוין דער טעאטע־ :״טט װאס זװ טון און צולינ װאט צו ־ענ;. ע־ קאן ברויז אױיסכיענגען נ״ע פיעסעט, נ״ע קאמנינאעיעט פון די פא־טיקע פארמען, אנעי ראט ה״טט נלויז טאפ־ :דטען זיך אויך איין א־ט דער טעאטעי, האלט א״זנ־טט״ן, איז ־טוין א־יין אין א נייער טטאדיע, — אין דער טטאדיע פון פילמט. די פילםט האבן פא־ זיך א *וקונפט פון ווי־טע־דיקער אנטוויקלונג, וו״טערדיקע פאימעלע דערגר״נונגען. דע־ טעאטע־ האט אנער נלויז א פאיגאנגנה״ט — װאט־ז׳טע װעט װערן פון דעי טעאטער־קונםט אוינ םיוועט פאײטװינדן דער קאנטאקט זװוייטן דעט לענעדיקן אקטיא־ און דעם גו־ יטויער? א״זנזזט״ן ענטפערט, אז אזא קאנטאקט איז מעגלעך :אר אין דעט אינטיםען, קלי־נעט טעאטעי, אנער ביטוט אופן נייטט אין די ריזיקע שפיל־ הייזער, װאט נעמען אריין טויזנטער מענט־טן. דארט גייט דער דאזיקעי קאנטאקט ם״ װי פארלוירן. דער אינטיםער טעאטער װעט זיך ־טוין ני־טט אוםקערן. דאט גרויטע ־טפילהויז איז צוגעפאטט *ו די מאסן זװ־טויער דער אינטיםעי טעאטער — צו די נעקלינענע זװ־טויער. און די צוקונפט פון טעאטער געהעיס, פאר־טט״ט זיך, צו די םאסן. װעגן צו־טויער האט אייזנ־טטיין געהאט א םך צו זאגן. אין סא־ װעטן־פארנאנד גימ מען זיך אפ א טך מיט ־טטודירן דעט צו־טויער, בדי אויטצוגעפינען דעם דו־נ־טניט פון גע־טסאק, פון אפרוף און די םפעצי־ פ״טע גע־טםאקן און אפ־ופן פון טפעציפי־טע עלעםענטן אין דעד נאפעל־ קערונג, — קינדער און דערװאקסענע. דארפי־טע און ־טטאטי־טע םענט־ט;. ״פדאטטע״ און גענילדעטע. אייזנ־טט״ן אלײן איז געװען דעי דירעקטא־ פון דע־ פילט־אפט־ילונג נ־יט פא־־טונגם־אינסטיטוט, װאט גיט זיך אפ םיט אט די ־טטודיעט. אין אםעריקע וועט א״זנ־טט״ן פא־נ־ענגען הינ־טע עטלענע הד׳טים און ־טטודירן די אמע־יקאנער םאטן צו־טויע־. ז״ן נילד. זאגט ער, װעט ני־טט זיין פאי די פ״נ־טטעקער, :אי פאי די םאטן, און ע־ םוז זיך דורבאוים נאקענען מיט די גע־טםאקן און אפ־ופן פון די םאטן דע־ רעז־טיטע־ פון ״פאטיאםקין״ און ״אלט און נ־י״ האט גרויט דיך א־ץ פא־ די ״ם״סטעי" פון דער אטעריקאנעי פילט־קונטט. סיהאט אפילו ניי אים ני־טט געקאנט אויטנארן ק״ן נא־טטימטע מ״נונג װעגן דעט און װעגן יענעט, אנער ננלל האט א״זנ־טט״ן געהאט א טך אויפ־ רינטיקע לויב־געזאנגען פאד די אמעריקאנער פילמט, ט״ אןיך דע־ קינטט־ לערי־טע־ און סיי אויף דער טענני־טער ז״ט. עי האט אנע־ געזאגט, אז די ראםאנטי־טע סױז־טעטן פון די אסעריקאנעי פייםם געפעלן איט ני־טט. אז עי וואלט נ־טוט אופן ני־טט געװא־ט ־עז־טיטירן א נילד מיט א םאן. א ווי־נ און א געלינטן: די אםע־יקאנעי קלאנג־פילםט זענען טעננ־־ט זייע־ גוט, אנער קינטטלע־י־ט איז דער קלאנג־עלעםענט :אך ני־טט אויט־ גענוצט געײאין. איס פערזענלעך געפעלן פילםט םיט דעטעקטױו םע־טױה און ״געה״מעני׳טן״, — ני־טט צולינ דער קונםט, נאר װייל טיפא־נאפט און רייסט מים. װעגן פילם־אקיטא־ן האט א״זנ־טטיין גערעדט פארזינטיק. ע־ האט. פאר־טטייט זיך, אויסגעסיטן צו גענן זיין סיינונג װעגן דעם און ־ענעם ״טטאר״ פון די אםעריקאנער פילמם, און ער האט צוגעגענן די מעגלענק־יט. אז אין זיין אמעריקאנער פילם וועט אפ־ט־ ז״ן א ״טטא־", אנע־ נני־ האט ער גאנץ קלאר געסאנט, אז ער האט ני־טט לינ צו א־נעטן מיט אק־ טיאין און אז ער קאן ארויםקריגן די נעםטע ־עזולטאטן מיס םענט־טן. ־ואם זענען קיינמאל ני־טט גע־טטאנען פאר א קאםערא. אויןי וויפיל טיװעט זיך לאזן, וועט ער אויך דא פ־ווון ארבעטן םיט ״נאטירלענע״, אנ־טטאט פ־אפעסיאנעלע ־טפילער״. דער פילם־רעז׳ציםער ם. מ. אייזענ־טטיין, דער מייסטער פון די :איימם־געװארענע םאװעטי־טע פילמען ״פאטיאמקין״, ״צען םעג״ און ״אלט און ניי״, איז אײנער פון די אינםערעםאנטטטע פילם־רעזשיםערן אין דער װעלט. אוםעםום ווו די פילםען זענען אויפגעפירט געװארן, האנן ז״ ארויסגערופן גרוים נאוײנדערונג. ארום די פילםען האט זיך שוין גע־גאפן א גאנצע ליטעראטור. איצט איז ער א״נגעלאדן געײארן ק״ן אמעריקע צו רעזשיםירן א״ניקע נייע פילםען. אין ניו־יארק האט ער אויפגענוםען פארשט״ער פון דער פרעטע. װעלנע האנן אים פארװארפן טיט פארשיידענע פראגן, װאם האנן א ש־׳־ נוח צו זיינע ארנעטן אין פילם. פון די פראגן און ענטפערס — דערצ״לט דער .,פרייהייט״־מיטא־־ :עטער — ש״לט זיך ארוים ביסלענװייז די פיזיאנאמיע פון אייזנשט״ן דעם פילם־םייסטער. וואם איז ז״ן :אענטטטע גרויסע ארנעט אין טאוועטן־ פארנאנוךי נאשטימט ווייסט ער נאך נישט, נאר ער וויל אויפפירן אויפן ל״וונם אן אבסטראקטע אידעע, א שטיק דיאלעקםיק. — װעם דאס ז״ן מארקסעם ״קאפיטאל״, ײי אױ האט געפלאנט־. — מעגלעך ״קאפיטאל״ און מעגלעך עפעס אנדערש. דערווייל ג״ט עט :ישט וועגן א טצענאר, נאר וועגן אויסארנעםן דעם מעטאד און גע־ פינען די געהעריקע פארמען. — וואם װעט ז״ן די טעםע פון אײער בילד אין אמעײקע• — דערײייל קאן איך נאך נישם זאגן. םיר האבן דא דיםקוטירט װעגן א צאל סיוזשעטן, אבער מיר האנן זיך נאך נישט געא״ניקט אויף ק״ן טעמעי א םך און מיט גרוים חשק האט א״זנשטיין גערעדט װעגן קלאנג־ פידמט. ער האלט, אז קלאנג איז א װינטיקער עלעםענט אין דער פילט־ קונטט, נאר אז ביי איצם האט נאך דער דאזיקער עלעםענט נישט געפונען ז״ן רינטיקן ארט און זיין רינטיקע אנווענדונג. ער האפט אין ז״ן ע־שטן קלאנג־נילד אין אמעריקע אויטפרונירן זיין טעאריע װעגן קלאנג־ קאמפאזיציע אין דעי פילם־קונסם. ער האלט, אז סיאיז א קנאםער געװינט צו יעקארדירן קדאנגען סענאניש און א״נצ״טיק םיט די פאטאגיאפיעס פון די מענטשן און זאנן. וואט גינן ארויט ד־עם קלאנג. ע־ וויל, אז קיאנג און דיאלאג זאל זיין א זעלנםטשטענדיקער עלעםענט, און :ישט דוקא א נאגל״טע־ פון דעס געזעענעס געשטאלם. ער װיל אויטנוצן קדאנג צולינ עמאציאנאנעלע עפעקטן און דראמאטישן אויסדרוק, און :ישט :לויז װי :אך א :אראקטעריטטיק פון דער פאטאגראפישעי זאך. ער האפט צו קאנען ״רעפאימירן״ קלאנגען אין דעם זעלניקן זין, װי םען רעפאי־ מירט געשטאלטן אויפן לייוונם, פונקט װי םען װייזמ סענטשן און געגנ־ שטאנדן פון דע־ נאענט. אין א פארגרעםערטן פאימאט, אדע־ פון אן אומגעוויינלענן, אומדערװארטעטן קוק־װינקל, אזוי, דענקט ער, דא־י םען פארנרענגען קלאנגען אין דעם נילד, — נישט ״נאטירלעך״, נישט ײי א נאנשלעפעניש פון דעם פאטאגיאפירםן געשטאלט אויפן ל״וונט, װאס מוז נישט דוקא פאלגן דעם םדר פון די געװיזענע געשםאלטן, הבלל, די זעלביקע פרינציפן פון ״מאנטאזש״, פון צוזאמענשםעלן דעם פילם, יואט א״זנשט״ן האט דער ערשטער אויםגעארבעם און פארװירקלענט אין דעי ״שטומער״ פילם־קונסט, װיל ער איצט אויטפרובירן און אנװענדן אין די קלאנג־פילסס. ז״ן ערשטן פילם אין אמעריקע, קאן םען דערװארטן, װעם אין דעם דאזיקן זין זיין א װינטיקע געשעעניש אין דער מאדעינע־ פילם־קונםט — דער עישטעי עקםפערימענט, װאס װעט זונן אויםצונוצן ק־אנג אין די קינאס נישט אויף א םענאנישן, נאר אויף א שעפעריש־ קינטטלערישן אופן. דעט סעאסער האס אייונשס״ן גאד אינגאנצן אפגעזאגם דעם לענן