Literarishe bleter · 1930-06-20 · 25 (20.6.1930) · p. Seite 468

ון /״ש 468 * *?'סער&רישס ב?עםער;>£. 25 /320) איבעד עפעס נעדעכנט פאר אונזערן א מענטשן — ער האט גע- יטריבן בײסיה און האט זיך אפט דערעדט ביזן םוף״... װארט א רנע, װארט... מיר איז איצט ארוי־ א נעראנס... װײםט איר, װאס איך װעה אײך זאנן*... ער איז אין עעטראגענער פארטראכטקײט נעבקיבן יסט״ן אװי פלוציס, אז אויך יאנא נרינארעװיטש האט זיך פילוצים נעמוזט אפ־טטע?;. ער האט צונעיטטעמט א פיננער צו דער נאז און האט נעקוקט אוי־ ־אנא נריגאדעװיטיטן מיט אזעהכע אויג;, גה״ך ער קװענקקט, צי עד זאק עפ איס זאגן צי נײן. ער האט צוזאמעננעצוינן רי אוינן און האט נעקוקמ אויספרװונדיק אין יאנא נרינארעװיט׳עעכ פניב ארײ!: — ...װ״סט איר, װאכ איך װעל אײך זאנן׳ מיר איז אט אין רעד רגע קקאד געװאר;, פארװאם איד האט אויפגעהערט צו יטדייב;. הערט מיך אויס, םיאיז פשומ: װאם האט א״ך אלע יארן געקװעטיבט׳• א־ר האט רער נעזעל׳עאפט, כימײן — דער קאפיטא־ ריסטי׳טער, אלע אײעדע ־ארן נעװאיט זאג;: ״כאפט דיך א יטװארץ ־א־ן״ נאר אזוי װי א־ד האט, װ• יערער נעבירדעטער מענט׳ט־, נ־׳טיט נעקאנט רערן פדאפט, האט איר ראם צעצויגן אין אן א ׳טיער טא-?אנטפורע אדטיקרע;. איצט אבעד םיטן קומען פון די בארשעװי- קעפ א־ז ראך קלאר נעװאר;. םיאיז ארציינם, צי איר האט עפ צע- צו־נ;, צי נײ;. איר האט אקאריטט נעהערט, װי מען רעדט רא אוי־ רי ם־טיננע;? — מען זאנט עס פ׳טוט און קורץ און ׳טארף, םיט א פיטוטער קמה אין דעד םאמען ארײן... װאם קוקט איר אזוי אוי־ מ־,־׳... איך בין מאגער נעװאר;?... יא, איך זע אויפ ׳טירעכט... איך בין רדיי חדשים געלענן צו בעט... א האלבער מת... מײן אלטע ק־ענק. רײקאמיע... און עד האט דעצ״רט יאנא גריגאדעװיט׳טן, אז צו בעט א־ז ע־ ד• דר״ הריטים אפגערינן אין א פרױואט-קליניק — א מין פענא- טאדיע; ז־ך אר״נגעריינט א; בעט אדיי;, װען די דײטשן האבן אננעהויבן אװעקצוגײ;, און איז א״פנעשטאנען איצט, װען עפ זע- נען אר״ננעקוםען ד■ באריטעװיקעם: — װאפל... יא, א באזונדעד פאדנענינן—ביהאב אננעזעען אין רי אויגז מ־ט צװ״ מאכטן װייניקער... נו יא, אין אזא צײט איז מע; אי; א פאנאטאריע א ביםר מער נעזיבערט מיטן לעב;. נאר פון דער אנרערער זײט — ביאיז א פאנאטאריע נייטט פאר קײן קראנקע או; נ־־טט פאר נעזונטע; טאקע װײר מען זיכערט ז־ך דארט דאם רעב;, איז דאפ כםעט א ס׳טוגעים-הויז... װאס א־ך האכ זיך דארט אננע- זעעןן... און בכרר — דעד גאנצעד ארום־און-אדום... הערט, יאנא נריגע־אװיט׳ט, נעםט מיך אן, א־ך בעט א״ך, אונטער דער האנט... אט פא־ט נראר אן איזװאשטיטיק... איך בעט א״ך: זעצמ מיךאויף און פ־דט םיך אפ א ה״ם... מיר דרײט זיך עפעם צו ׳טטארק דער קאפ... כיהאב אפיטד נאך גארנייטט געטאדט אויפ׳טטיין פונפ בעט, נאר עפ ה־יבט מיך... איך קאן ני׳טט אײנרינן... איצט..: איצט. און נאך רעפ איז ער נעזעםן מיט פארםאכטע אוינן אויפן איזװאז־טט׳ט־־ק, אויה װערכן ־אנא גדינעראװיטש האט אים אפגעפירט אין פאנאטא־־ע. זײן קרענקרעך פנים איז נעװען א שטיק-טויט און זיינע פאדברויטע ריפן האבן ז־ך נאך ארץ אינערט גע׳טאקרט או; פו; זיך, װי א־ן ה־ץ געיטאטן מימ שװאכע װערטער: — אזעפ ׳טיט םיט ׳טטײנער... םאמבאטיעו... ארום און אדום... מענטיטן, סאנאטא־יע—םענטשן רעבן א־צט ני׳טט מיט אייגענע גע- פיר;, נאר מיט פרעמרע, מיט פריריקע... א־ר האט;עזעען די מויד אנפ הוט?... א; ארעםע, א קבצנטע... העםרעכקײט... סינייטט א־ר נעפ־ל, א־ך מײן: א־ר ,־חמנות אויף דעד קײםעדין... םיאיז א נעפיר פון פד־ער, א פרעמרס... נו און איך װיל עפ ני׳טט. לעבן זאל םען ם־ט אייגענע געפילן... כיט א־ינענע... נאך װייט, א?::: נאך װייט צו ־עד פאנאטאריע/׳... עם אױ נעװען נאכטיק-טונקר, װען יאנא גריגאדעװיטש האט ז־ך אוםנעקעדט צו זיך א ה״ם פונם גאנצן באנעגעניש מיטן ױנגנ- מא;, װאם א־ז אװוא אבראמאװנעם א גריד-נעשװעםטער-קינד און האט ז״ער א צעטראנענע ביאגדאפיע מיט זײער א פיטוטן ײדישן נאמע; — מוני. פונב נאנצן פרוידער, װאם ער האט פון אט דעם מ־נ־; אויםגעהערט און פון ארע זײנע באװענוננען, האט יאנא נרי-;ע־אװיטיט בלויז נעדענקט די מינע ז״נע, בעת ער האט זיך םיט אים אפנעיטטעלט אויפן פלאץ, ני׳טט װײט פונם מיטיננ און האט א־ם גע- זאגט, פאדװאם ער, ־אנא גדיגעדאװיטש, האט אויבנעהערט צו שר״בן: דעדנערב קיין א״נציק װארט. ער האט אין צעטראגנקײט פרוצים א זאנ נעגעבן צום נאענט-שט״ענריקן ־אנא נדיגארעװיטש]: — איר הערט, צ־ נײן? —■ עס שיט װ־ מ־ט שמיינער... — מיט איין װאדט... אז א־ך זאג א־־ך — פאמבאט־ען... א.־ן ערשט נאכדעם, װי ער האט ראפ א־ן נדוים צעטדאגנקײט אפנעזאנט, האט ער איבעראנ״פ צעעפנט אויף ־אנא גר־נארעװ־טש; רי או־נ; און האט איפ דערקאנט: — אךו... — איר/... — ־אנא גרינארעװיטש?... — נישט דעקאנט, איכרעבן... לאזט נאר אויף זיך א קוק טון... װאפ טראט א־ד עכ פאד א ״פארםע״?... ז־ך די גאנצע צ״מ נאכגעפרענט — געװאלט אפנעמען פון א״ך גר־ם;, נאר די רעצטע צייט האט א״ך א־ן שטאט, װי אויף צורהכעיפ, קיינער נישט נעזען... קוםט אהער, אכ־פל א־ן א וייט; קומט, װעק פ־ד גיין אב־פל... א־ך האב נעםײנט: או־ך א־ד זענט אװעק; א קר״ניקײט, װ־פ־ר םען א־ז פון יטטאט רי לעצטע צייט צעפאר;1... ראכ איז ברויז א ט״ר פון ר־ נ״; םאפ ר״ד, מיט װערכער רע־ ױננערמאן האט זיך אויף ־אנא גר־גאדעװיטשן ארויפנעװארפן: — ה״נטיקע צייטן װ־רט זיך פשוט װיסן: װעד א־ז ״רא״, װער א־ז ״רארט״ און װער א־ז גראט נעבריבן א־ן דעד ה״פל ־ואס?... ־א — ״אדבעטפראז״, אזוי צו זאנן... א־ד קוקט ז״ אן — אט-א-רי׳;רעד ױנגערםאן האט ז־ך אפגעשטערט און האט באװיזן מ־ט רער האנט א.־־־ רער מענטשן-םהנה, װאפ איו נעבליבן ם־- ט־נגע; אויפ; כדענ) א־ר קוקט זיי א;? װען םיר מימ א״ך װערן שױן פון ראנג ז״ן פארפוירט אי; רעד עדר, װעט מען זײ נאך אלץ יער״כ; או; שר״בן נעשיכטע... א־װא אב־אמאװנא א־ז אין פע- טערבורג - ראפ װײכ א־ך — א בארש־עװיטשקע, װאם? נו ־א— מיין םשפחה אויף א־ד האט פען ז־ך נעקאנט ר־כטן. קינרווײז, גע־ענק איך, א־ז אױוא געװע; א פלוידערקע - םםוכן1 זיך נע- -ר־יט מ־טן ־וננערן בדודעד, ם־ט װאלאריען, א־ן די ״געה־ימע קד״זרעך״. ב־י א ־אר אכצן-ניינצ;, אט דא;, װע; איר האט ז־ך םײט א־ר באקאנט, א־ז זי נעהאט געװארן א צודיקנעהארטענע, א שװײגערין. ראכ טרעפט אפט מיט מיידיעך, װען זײ רערפירן אין זיך רעם ערנפט פון ־א ווערן ארער נישט װערן פרוי-און-מוטעד, נו, און א־צט — װידער... און װ״ל רעד שט״ן-נעבריבענער ױנגערםאן האט רא א־בער- נעכאפט דעם אטעם, האט יאנא גריגאדעװיטש נעמוזט א הײב טון ־עם קאפ מ־ט די הארן-ברירן אזוי, װי נר״ך ער װיל זעען, צי דער הימר א־ז רויטעד צי נײן, א צ־ נעכ; די צונויפגערײנטע ליפן ם־מ א מינע פון א מענטש;, װאכ װ־ר זאגן: ״נו ־א, מע קאן דאך נישט נ״ן אקענ; רער נאטור״. ע־ האט א פאנפע נעטון די נעצײרטע מוז-װערטער: — נו ־א... אױוא... זי איז רי רע־צטע צייט געװע; אזוי אום- גערורדיק, אויפנעשרויפט... נאר דער ױנגערמאן האט װי נישט א״נגעהערמ און האט ־טו־; װייטער געשיט: — מיר האט נ־יטמ ראננ געזאגט א״נע ם־ינע א באקאנטע, או־ך א קאמונ־פטקע: ״רעבן ם־ט רער צייט א־ז א־צט פיר א־נטע- ־עכאנטער, װי צו רעבן מיט א מא;״. דערויף האב א־ך א־ר נע- ענטפערט: ״ראש־ת, װען דאפ זאנט ני׳טט קיין װייבר, װארט עפ;עהאט א פנים פון חוזק. או; צװייטנס — א ש״ן װ״בר, םעדסטנ- ט״ל, נישט ז־ לעבט פ־ט דער א־נטערעפאנטעד צייט, נאר זי איז מזנה מיט איר״. אויפן ערן װארט, אזוי האב א־ך איר נעענמפערט. א־ך האב זיך ערשט הײנט דעדוװםט: אױואם ױננערער ברורער, װאלאד־ע, איז איצט אײנער פון רי אננעזעענםטע, אן ארטער באל- יפעװיק, װאסל — קערט װעיט;. א קאפ האט עד שטענדיק נעהאט א גוט;, א נאטור — או־ך: פר־פיק, פײעח ער שטאמט פון אזא משפהה — נעװאגטע סוחרים, און דעם כלל זאלט איר האב;: א נעװאגטער רעװארוציאנער א־ז װי א נעװאנטער פוחר — ע־ גייט ״װא באנק״; ראכט נישט. פע רא א שייכות. כיהאב רא ה־ינט אין רער פרי באנעגנט, װ״פט איר װעפע;/־ זאלאטאנ־ש;. םען האט אים אהע־ קאמאנר־רט פו; מאםקװע — מפוכנע פולפאכטןן ״אך אװי? -- האט עד זיך נעװונדערט — ־אנא ג־־נארעװיטש איז הי?—ער טומ גארנישט? א שאד. און מיר האבן א־ם מלחמה־צײט