Literarishe bleter · 1930-06-20 · 25 (20.6.1930) · p. Seite 462

/״ס 461 זנ?עעעד נזכ 25 (320) 4 ריסשדיעדי׳עע ד.?עד׳דעד/3דיס? עוס הוגדעדטסטז געבוידז־םאג פוז גוידא געזעלע אר.ים זיך טרײע תלימידים, װאם האבן זיך פאר אים אײמעיעטעלט צו יענער צײט הןזס ׳עוין נעזעלע נעתאט ארױסנעגעבן זװו״ ביכער לידעד, װאם האבן ׳מטאדק אויםנענומען און אים בארימט געמאכט. אין די דאזיקעלירי׳עע נעזאננעןפילט זיך׳עויןדער נײסט- ־ייכער דיכטער. רא מעררןט זיך ׳סוין זײן נביאיש-פאטעטי׳ןזער טאן, װאם האט זזפעטער זיך נאך מער פארטיפט און פארשטארקט און מיטנעריסן םיט ז־ך א נאנצן דור דיכטער-תלםידים. די דאזיקע לידעד זענען באמת הײליקע נעזאננען. און ני׳סט בחינם האט מען ׳שוין דאן אים גערופן ״דער מוזיקער פון דער פלעמי׳סער ליטערא- טור״. אין די ראויקע לידער הערן זיך צום ער׳עטן מאל טיפ- מענט׳טלעכע טענער, א״כיק-אונױוערםאלע געדאנקען,- מיט דעם האט געזעלע אויפגעהויבן דאם קלײנע פאטערלאנד זײנם און עס פארײניקט מיט דער גרויםער װעלט-משפחה, און די גערמאני׳עע לענדער האכן טאקע, צוליב דער קרובהיטאפט סון דער יטפראך, זיך געװארפן די עד־טסע מיט ענטוזיאזם אויף געזעלעם פרעכטיקע לידער און זײ איבערגעזעצט אבער ד■ פארפאלנונגען פון דער קירכע האבן נישט נאכגע- לאזט. די פאנאטי׳טע און ענגהארציקע נײסטלעכע האבן געזען אין נעזעלע א נעפערלעכן בח. זײן רוף צו די ברײטע מאםן פון פלאנ- דערן, זײ זאלן ויך אויםקעמפן אן א״נן נאציאנאל לעבן אין בעל־ גיע, האט אויך ני׳םט נעפאלן די קירכע. זײן ארבעט פאר דער פאר- פעםטיקוננ פון דער פלעמישער ליטעראטור האט נאר ארויםנעםירט פון גלײכנעװיכמ די הויכע גײםטלעכע. נאך לאננע אינטרינעם איזי ז״ נעלונגען צו באזײטיקן נעזעלע םון זײן שולע און פון זײנע ליבע תלסידים, און אים איבערפירן אויף א ײײט םרעמד ארמ םון דעם האט זיך נעזעלע נענומען שטארק צום הארצן. ז״נע לידער פון יענער צייט זענען שוין נישט אפטימיםטיש און נאטור- פארליבט. יאם לעבן האט אים נעװיזן דאס רשעות. ער האט פון דעם שטארק געליטן, און םון זײנע לידער שר״ען שוין ארוים טיף־בלוטיקע לייח און אײביק-מענטשלעכער צער נעזעלע װערט רײםער, בײםיקער. אבער דאם שװערע לעבן פאראומערט אים זײנע טעג. זיין צארטע נשמה האט דאם נישט אויםנעתאלטן. ער האט זיך צוזאמעננעבראכן. געזעלע איז םארשװיגן נעװארן, ארײננעםאלן אין א טיפער מרה-שחורה. אויםגעםיטן אלעמע[ און כםדר הויך ציטירט םםוקים פון די נביאים. נעזעלע איז משוגע נעװארן. אלע זענען נעװען זיכער, אז דער מענטש איז שוין אויף אײביק םאר- לוירן. זײנע טרײע תלםידים זענען נעלאפן צו אים, אים אפנעהיטן אזן געטון אלץ װאם מענלעך, כדי צו סארלײכטערן זײן שװער לעבן. רי תלמידים — שוין אויפגעװאקםענע אנערקענטע דיכטער— האבן אים אונטערגעהאלטן מיט פארשײדענע שםועסן און אזוי ארום צוריק אויפנעלעבט די אלטע באליבטע םביבה פון נעזעלע נאנצע צװאנציק יאר האט נעזעלע נעשײינן און נישט בכח נעײען אויפצוצײכעגען א װארט. אבער דער דאזיקער שטארקער גייסט איז צו זיך נעקומען. די צװאנציק יאר זענען נישט אומזיםט אװעק. נעזעלע איז אויםנעװאקסן, און זײן קינםטלערישער פארנעם איז אויך ברײטער און טיפער נעװארן. נאך צװאגציק יאר שװײנן האבן זיך דערהערט פארשטארקטע טעכטיקע נעזאננען. אײן בוך לירער נאכן צײײטן זענען דערשינען. און זײנע פרעכטיקע בענדער לידער ״נעדיכטן, נעזאננען און נעבעטן״ זענען פרוכטן פון דער צ״ט, געזעלע װארםט זיך מיט פלאמיקן אימפעט צו זײן שרייב- טיש. זײנע פארציטערטע תלמירים שטײען און װאכן כםדר איבער אים צוריק דערהערן זיך זײנע עקםטאטישע אויםרופן אין זײנע װוגדערבארע פאעמען: נישטא קײן מענט, ײאם ארעמער איז םון מיר׳ איך לײר און װיל זיך נישט באקלאנן דערסאר װײל רייך און שיין דאס לעבן, װאם נרײכט צום מארנן-רויט. ר נעזעלע רופט און באנײסטערט זיך אלײן אין ז״נע ריכטע־ דישע װיזיעס. ער באזינגט דאם ר״ן-םענטשלעכע און זוכט םיט־ ר״סן אלעםען מיט זײן מיפן נלויבן אין דער אל-מענטשלעכער רעליניעזער באפרײאוננ. פאר נעזעלען װערט יעדע געשעעניש ארער די פרעמישע ליטע־אטרישע װעלט פײערט איצט מיט נרויםאנזען רעם הינדערטםטן געבוירנסטאג פון דעם בארימטן פלעםישן דיכטער נוידא נעזעלע. די אלע פ״ערוננען פארײאנדלען זיך אומעטום אין גיויםע נאציאנאלע דעמאנםטראציעם פאר דער ױננער טלעמישער ליטעראטור א.ין פאר דער אויפגעלעבטער פלעמישער שפראך אין כעלניע. רער גרויפער פלעמישער דיכטער האט נישט דערלעבט צז זעען רי םרוכטן פון זײן אי־בעט: רי װידעראו־פלעבוננ פון זײן פלאנרערן און די פאנאנרערבלױנג םון דער רײכער פלעמ־שער לי־ טעראטור דאס לעבן פון געזעלע איז א לאנגע קייט פיו ליידן און מאטערנישן, א שװער־ביטערער קאמף מיט דער אפגעשטאנענקײט און אומװיםנקײט מיט עקשנות האט ער דורכנעבראכן אלע שטע־ ־ונגען און נעלײנט דעם נרונטשטײן פאר דעד מאדערנער פלעמישעד ריכטוננ. רער ראזיקער צארטער און פײן-פילנד־קער דיכטער האט טאקע נ־שט אויםנעהאלטן און זיך צוזאמעננעבראכן אויף דער על- טער רי װירקוננ און כח פון דעם דיכטער האט זיך ערשט טאפלט פארשטארקט מיט זײן מארטירערישן טויט. ראם האט דערנרײכט א־ן רי װײטסטע װינקעלעך פון דעם מיסטיש־רעלינעזן און אפנע־ שטאנענעם פלאנדער;. דער נאמען פון נוירא נעזעלע האט אייפגע־ לויכטן אוםעטום און מיטנעריםן אלעמען. פון די ברײמםטע פאלקם־ קר״זן זענען אדויס מחגות נאנצע, פארעי־ער און לעזער א נאנצער רור שרײבער האבן זיך כאװיזן. די פלעמישע ל־טעראטור איז גע־ בוירן געװארן. לאמיר זיך קודם־כל באקענען מיט דער װונרערבארער ביא־ נראפיע פון דעם דאזיקן ערלעכן און קינסטלערישן מענטשן. געזעלע האט זיך אויסנעלעבט א־ננאנצן אין זײן שאפן. ראם איז נעײעזן א רײנע נאבעלע פערזענלעכקײט, ײאם האט זײן מיף־מענטשלעך װארט נעטראנן צו אלעמען און אומעטום. זײן אנװעזנקײט האט באצװוננען און ממש פארכ־שופט אלעמען ארום זיך. מיט אומבא־ שי־ײבלעכער פיעטעט און ליבעהאטערזיך באצוינןצודערנאטוראון צ־ם מענטשן, און באוונדערם צו דעם ארעמען און פארשטויסענעם מענטשן. מיהאט אים נישט אנרערש נערופן, װי ״דער נביא״. אדער ״דעד איבערםענטש״ פאר נעזעלע האט נישט עקזיםטירט דער דו־ אליזם םון היים און נאם אים איז לחלוטין פרעמד נעװען דאם אלטעגלעך — קלײנלעכע; אומעטום איז ער נעװעזן דער מענטש- ריכטעך אזוי האט ער געלעבט, אזוי האט ער געשאפן און אזוי איז ער נעשטארבן. געזעלע איז געבוירן געװארן אין מאי 1830, אין דער פראכטי־ קעי- אנטיקן-שטאט פון פלאנדערן, אדן ברינע. זײן פאטער איז נע־ װעזן א פשוטער נערטנער און כל־ימױ נעליטן נויט. זײן מוטער איז נעײעזן היםטעריש־&רום, און נעליטן אפט פון עקםטאטישע אנ־ םאלו. פון זײן פאטער האט נעזעלע געירשנט די ליבע צו נאטור און אײזערנע עקשנות פון זײן מוטער — טיפע רעלינעזישק״ט און פשטות. דאם אלם באגלײט אים ז״ן נאנץ לעבן. מיהאט באמערקט ז־ין חשק צו לערנען, און ראם ערשט צו זעכצן יאך די פרומע על- טערן האבן אים אריעגעגעבן אין א םעםינאך דאי־ט האט זיך גע־ זעלע מיט דורשט געװארפן אויף בילדונג און פאר א קודצע צײט א־ז ער שוין נעשטאנען פאר דער דילעמע; צי װערן א מעדיקעו אדער א נלח ער האט אויסנעקליבן דאם צװײטע, דאם האט א־ם אבער נישט נעשטערט ײײטער פארטזעצן זײן לעתען און װערן אפילו מיט דער צײט אן אנערקענטער פילאלאנ. נעזעלע האט נומ נעקענט זיבן שפראכן. אויף די דאזיקע שפדאכן גערעדט און אפילו נעשריבן. געזעלע איז נעקוםען אין כסדרדיקע קאנפליקטן מיט די העכערע נײםטלעכע. ער האט נעזוכט דעם רעלינעזן אויסלעבן זיןך די אמונה ־ײנער צו מאכן, צו באפרייען פון די אומנויטינע נעצנדינערישע ריטואלן און צו רײגיקן סון דעם נעדיכטן שטויב פון דורות. רער תאטויליק נעזעלע האט זיך אםילו רערלויבט הויך פאקלאמירן דעב אײביק-מענטשלעכן װערט פון דעם אלטן מעסטאמענט און זיך בא- גײםטערן פון די נביאים. דאס האט דאן ארויםגערופן א שטורם אין דער קאטוילישער ײעלט. אבער נעזעלע האט שוין דאן נעםירט אלײן א שולע, געהאט