Literarishe bleter · 1930-06-13 · 24 (13.6.1930) · p. Seite 446

(319) 94?יסזדזיד״דזז ל׳יז73£י 40 זײם 446 בוך ״דאס טאג־בור פױ האסטיא ריאבצעװ״ נ. ^זגניעװס אויך אין דעי חױלע, אדורנפירן *װײנן דער ײנגער חנרה, אדורבפיין אין דעם געזעליםאפבד^ענן אוין הײמי״צן איום און ארום. אבעי אומעמדם — אין *בוי*. אין ,,דואוז,׳, אין דער הײם, אין גאם — *צםויםם ער זיך אן אוי• סעגםיצן און דעי־הרײגוגגען׳ דואם קאגען גײכם אדער ורילן ני״םש גײן אין •כפאן פון די גדדאפענע לערנם־שארמען. עש װערן דעריבעי ארויסגע־ ױפן סנשוניס, אינצידעגםן, עס קומען חאי םראגײםע פאיץ מים די יעגירןע. װאס פיאגםיעי־ן זיך זױוײםן די צװײ װעלםן — דעי פײערדיקער און איצםיקער די גי-אדליניגרןײם די קאמפסלוםםיגרןײם פון דעם ױנגן דרײסםן אין .״א־יסגעהא־םענעס״ נחורל און זײנס גלײנן אין •םול, אין ״װוז״, אין פאנקאם ברענגעז אפם צו קיריאזן. עס קומט צו ערנסםע צוזאמענ־םםויסן צװי־םן די אנפירער און ״אנגעעירםע,,. עס דערװעקן זיך אזוי ־ איװם איי,? •םיים און םיים ערנסםע פי־אגן און פראנלעמען פון דערצױנג, פון פעדאגאגיק. פון גע״דיענםלעך לענן, פון מידפחה ־ שםײגער. די לײזונג פון אם די פיאגן געמם אפם אן םראגיידע פארמען. סײ די אנפיךער, סײ די ..אנגעפייםע״ װעי־ן אפםמאל דערפײם צו א מעמפן װיגקל, פון װאנעל עס איז נײדםא קײן •םום אויסװעג, אין עס נלײבם קײן אגדער נײרה נײדם. װי נאי צו ענדיקן מיט א מאראלײםן אדקר פיזי־נן זעלבםםמארד. מעז האם זיך אנגע׳דאקלם?ון ךעי אלטער ״ןװלע, מען איז אװעק פון דעם א־^םן א־־ם־לעבן אין •דםונ. אין גאס און אוי? דעיי פאנײק מים זײעי־ע א־^ע פ-יערדיקע געזעצן און מנהגים, און אוײ־ די חןרבונוח פין דע,־ א־םל־ *ם*•4, פון דעם אלםעי ארדנונג, האם מען אויפנעםזםעלם א נײע *םוױ א נײע ארדנונג. אויי אין דקי אלםעי •םול איז דץר ״םילער געװען א־נםערגעװאי־פן דעם װיי^ן פון לע־־עי, איז אין דןי• יײד *דולע פאקעים. דעי לקיקײ איז אינגאנצן אונטערגעװארפן דעם װילן, די קאפ־יזן פון דעם *םילע*. די זעי^נסם־אקםיװקײם פון *םילער אין דץר נײעיי םאוויעםייםע־ *דויע איז דערפירם דעיצו, אז דאם גאנצע אינעװײניקסםד לענן פון דע־ *םו־ע געפינם זיך אין די הענם פון דעם *םילעי״קאלעקםױו. די זע^יםם־ אקםיװקײם הוינם זיך אן פון די גאר ױנגע אפםײלונגעז די קלײנע מאנן גאך די גױיסע. װאס זײ הע׳־ן אין גאם. װאם זײ לײענען זיך אן אין די צײםונגען, װאס זײ נאפן ־ אויק פון די ־יאנם־ײאקאםז גײען זײ פאױוייקלענן אין *םולע. *םאפם זיך דעײבער אין •דול אזא י6אגע. אז די יעיעי •םםײען אפם צופ מינפם, צום עפענםלינן מ*ם2ם. אמא״6 אפילו פאי■ די קלײנע 12—13 יאי׳יקע קיגדער, איז גײםםא קײן יחמים אין אם דעם דין. די ־ערער נלײנן פאיחאסם, פארםײין פון די קינדעױ נאך ערנסםע־ און קאמםריצײםער זענען די מ*צ5םיס אין ״װוז״, אויןי דעי־ פאיי־יק, און אין םאג־םעגלענן לעבן. דעי־ פועל־ױצא איז אפםמאי *םדוע־ע־ פאי־ די מיםפםנדע, װי פא־ די פארמיםפםע אם דאס אלץ װערם געיםילדעי־ם אין דעפ װעיק פון דעם רוסייםן •ם־יפם׳צטץלץר נ. אגניעװ, מים א נאזונדערער?•םםוח און אויפריבםיקײם. דאס אר־ן װעים איבעדגעגענן פײער דךרך דעם גאר ױנגן און דערנאך דײך דעט אלץ־מער דעױואקסענעם קאסםיע י־יאנציעװ, יעדע עפלענע םעג, אין זײן םאג־נוך, װודין ער פאר״םרײנט זײנע אײנדי־יקן אלן מײנונגען פון דער *סול, פון די חנרים, פון די לערער. ער פלענם אייײן אין נײנע נינעי־ אויך א םאג־בוך פון א *םילערין, װאס באלוינם די פפינאלאגיע פון דץר נײער פרויען־ױגנט; עך פלענם ארײן נאםיצן פון דעם ױנגן אינצעליגענם־זעלבסממעדדער. װאס איז אי־ויםגע־םםויסן פון ׳1ענןן א וידוי פון א פאיריק־מײדל ואיארם. איימענםן־פראגע א. א. װ.); דעײאך קומען גלגוליס פון א פארםיזאן, װאס איז דעי־צויגן אויף מלחסה און קאן זיך נייםם צופאסן צוס ױיקן אויפנוי־לעבן; •צ3עטץר אויך די ״נעפ״־ױגנם און זײער סנינה. דאס א^ץ װערט דורנגעלאזם דײד דער עײזמע פון דעפ ױנגן קאסםיא ריאנצעװ. אזוי־אױם נאקומען מיר זײעי־ אן איגםערעסאנמע אפ־םפיגלונג פון דעפ נײעפ לעבן נײ דער רוסייםעי *צול־ און פאנײק־ױגנם, פון זײערע פאריםײדענע אינםעיעסן, *דװאנ־ קײםן און געװוינהײםן. װען סיד לײענען אזו♦ אײן נלעםל נאנן צװײםן פונם בוך, פאר־ געסן מיר גאר, אז מײ האנן פאר זיך א ליםערארי״ם װערק. אונז דאנם זיך, אז עס איז א דאקומענם גופא פון א *םילער אין םאװעט־ רוסלאנד. אזוי פיל אוממיםליארע אמחדיקײב האבן אין זיך די א*ע פאסירוגגען און *םילדערוגגען, אז מיר הדינן *ן צו גלויבן, אז ג. אגניעװ האם װירקלעך געהאם פאר זיך א םאג־בוך פון א *םילער. צו די נינע*, װאס האנן די *עצםע יארן אױיסגעױפן א גױיסע פאראינםעיעסירונג אין ראםן־פאי־נאנד און אויך אין די לענדעי־ אויסע- ױסלאנד געוזע־־ם אויך דאס װערק נון ױסייםן ״םייפםיםםעלע,־ נ. אגניעװ.— ״דאס םאגנוך פון קאסםיא ריאנצעװ״ (און זײן המ־םך ״קאסםיא ײאנ־ צעװ אין װאוז״), װאס איז •םויז איצם אינע-געזעצם אין פיל *םפ־־אנן דץר אמתץר גאמען םון נ. אנניעװ איז מינאיל גריגאי־עװים־ם י־א־ זאגאװ. אין לזיף פדן זײן קודצן ־ע־ן (עי איז געיוידן אין 1990) איז איס *םוין אויסגעקומען צו האבז ניר נעמען. מיר דובם זיך — דעי־צײ-ם ע- אין זײן אײםאניאג־־אפיע, — אז רוים אם די כעמען, קאן מען מ־םפםן װעגן דעס גאנג בון מ״ן יענן. אין דער ױגנם האם מעז מיך געױפז אנםיבײסם. געקײ־צם—אנם; די ױנגלעך אין גאס האנן מיר א :אמען געגענן פײ־א־יגיקעי־, ־אי מײנע יײלן. אין 1907, װען איך נין אנם-אנן פ־ן םוי־מע. האם מײ מײנע,־ א הנ- אװעקגעגענן זײן כאס. און איך ניז געײאין א^עקסאנדע- קופײאנאװ. דעי־נאך חאב איד דעם פאס געמ־זם יײםן. ארן אין ־עםי־אזאװאדסק, א־י־ ךץר אומלעגאלץר אריעם, חאם מען מיך *םוין געױפן קאנסםאנםין םעבי^או*; די פאיײק־ױנגען, דעױויסנדיק זיך מײן ״צונאסען״ ניקזלאי, האין צו איפ צוגעגענן ״דעי־ צװײםער״ (נײ זײ איז *סייז געװעז אײן פיא־א־ גאנדיסם ניקאלאי); אזוי ארים יין איך געװא־־ן ניקא^אי דעי־ צווײםעי־. איך נין פאױזאלםן געװ$רן אויה דעי פינרענדי׳םע־* גי־ענעץ אונםעין נא־ מען פיאני י;אני5עװים*ם; פאר אם דעס ארעסם האי איך געװוינם אין װאמעליאױוי, יײם סקולפםאר אינאקענםי זיםוקאװ. ארן ער האם מיך גע־ ריפן איגנאט, װײל אין מײן פאנפאי־ם איז גע־וען גע*םײנן: איגגאם יאקופאיםיס. אין קיגדעײהײס אין מאסקװע ד׳אם ריך דאס קלײ־װארג גע־־־פז ..איגאײם״ם,'. אין די צײמונגען חאי איך געאי־יעם אונםעי־ פאי־״םידדיײ פסײדאנימען, פון זײ האט זיך ״: אגניעױ״ יאװיזן אין 1012, חוץ ־ע- זענעז געװעז אויך: קאנקװיסםאדא־ מ דא־אגאמי^אװ און אנדע־ע אין 1917 אויפן פראנם האיו די זעצע־ פון דעי־ פיאגם־צײםונג מיך געױפו ״גײגאר איװאניםום״ לויםן נאמען פון א פעליעםאן, װאס איז זײ געפעי^ן געװארן; און די סאלדאםן פון דץר 55־םער דיװיזיע האנן מי־ אזא מין נאמען געגעבה — ״אם דע־ ־6עקםא־... ני״םם קײן נאל״םעװיק. נאי עפעס נמו״. ־עח די ג־אנדיעזע קינדע־־פײעױנגדד אין מאסקװע איז 1019—1יץז1 האנן די קיגדעילעך מיר פעסם ציגעקרעפם א צונאמען: דיאדיא מיידא אין דע־ •םר^־קא^אניע פין דע־ 2־םע־ מד־גה ־ין אי־ *םוין געװא־״ ״מינגײג״. 2) איז 1922 ײן איך ײידערנעעײ־ן, רוי דעי •דײפ-=עלער נ. אגניעװ. סוש פילפנידדיקע אין :ואייד־דנאיטיעע 4עבן. ײאס האע איע נעגעעי א= די אלע :עמען, ד,אש אייך *ונענעין •שאיפק״ש איז עא־ידיק״ש אש ךעש ײערק שון אגניעײ, אין :'•שש אימיישש האש עש געיאשמ אזא נױישן ױישם אין גאר דער ײעלם, און א־יישגעױפן אזא ישאי־ע ־אלעמיק אין םאײעס-דיסלאנד גופא. דאש ביך איז גע׳שריבן אין א גאגץ־א״גגארמיקעי. א־יניגעיעי פאיש. אין דעי פאים פון א שאג־בוך פײע■ פון דעש •שיל־יונג■1. ישפעשעי פין דעש ששידענם קאששיא ײאשגיעײ. דורך קאששיא ייאשצעײז פײש אגגיעײ אדירך די ניי־סאײיעש״שע קשיבה, די •שיל—ד• מישעיע אין הוישע. די לערער, ישילעי און עלשערן. םיי די. וואש הא־ן זיך *ינעפאשש צי דעי ששי־ בוז, אין םײ יעגע, ײאם קענען זיך ניישש איייגפאשן אין דיעס :״עש םא־ ײיעשײשן לעב:ס־~-ײגער קאבשיא ריאבגעײ איז א גאגץ געײ״ג^יבער •שייעי, עי איז איי־ :ער פון דער איצשיקעי יוגנש אין יאשן־ױש־אגד, ויאס ז״ן ידבן איז זײן ײעלש הויבמ זיך אן מיש דעי אקשאבי־יעײאליציע. עי איז א קיגד פון דעם איגשיקן דושלאנד, ער האש אין זיך פין קינדױייי אן אייניע־ יאפמ דאם נײע. אנדעײשםיקע, ויאש דאם היינשיקע דדסלאגד האש;עישאפז. ,עי ײ״שש גאי פון אן אנדעי ײעלש ניישש ער לעבש אױ אן איבעשעי־ ששיבה, וײ עס הערישן בלוױ די ׳1אזינגעז. די ישלאג־ײערשער פין דדי צ״ש עי איז ביז־נאר גדאד־ליניק אין די לאזונגעז, פיאזן און ישלאגױועי־ שעי, ײאס ער העיש זיך אן אין נאש. אין דעיה״ש ײיי עי אדז־בפירן 1) געקירגש פון מינאיל נריגסײעײיצדש