Literarishe bleter · 1930-06-13 · 24 (13.6.1930) · p. Seite 442

זײם 442 4?יבז1ר))ר,027 ב<ס, 24 (319) גאנדי — מײםטער אין דער קונסט פון ״דזשענטעאמענישער״ אונז■ גערעכטיקײט. אויך כא־־אאיני נאידו האט נעהאט א צײט, װען זי האט עו- זאמען מ־ט פ־ל אנדערע אינדיער נאױו געגלויבט, אז עננראנד ־ועט א־נריען נעכן רי פרײה״ט דעמארט, װען דאם פארק װעט יטוין האבן נענונ קרבנות נעברענגט. אין <׳.סס1 נאך האט זי נע- מאכטהאבער, װען זי אינד־׳עע מענער או״= האד ױעט גאנדי און תײנט נעהערט זי צו די נרעםטע נאציאנאאע פירעד אינדיער פון יענעם טאנ א;, װען זי האט א־ר זעענ־ נעיעטערט אין דױכט פון דע־ נאצ־אנארע־ כאפ־ײא־ננ, האט זי א־ר פערער װײניק כאנוצט. הגכ רי איטע־אטיר האט געהאט א נרויכן פאריוכט דורך כאראא־ני דעװיכ נאציאנארע־ טעטיקײט - האט אבער א־נדיען א סך געװונע;. װען ז■ ךערט פא־ טויזנטע־. כ־י צו מיכפטן א־כע־ ד• מוראדיקע קרבנות פון די א־ ־שראכ-פעלד פון װעלט-קר־: ײעט דעדביאנעץ די װאכ װעט־ ברעננען וױ־- ־ א נײ נעזעץ, א בלוט־-באד ארער א־בע ־עם א־מפער־אר־נ ז*ך א*:דע*ט*ט פ״ץ דע־ ***** *• **•*••♦<-** , ו <ן < טיעדדיקע ארנטעי־״דיקוננ; פרץ *ענע טעג זא:י פא־ פײ־-טײזנטקעפיקע ז״ טיעט ארי ל־ג־עזע קאנפל־קטן, ױ־נן ״װ־ פע־ל געזאמרט א־ן פרעמדע קברים, דריכ״לעץ זײ *טטי^ ביי די פנ״״כ״צ< כװאייעב. צעיכפיײט ווי די כיױ״אען בי״ב עניבטי״שן בארצ, ד*:ץ זײ סיט בראסע *טטע־־נכ, זײערע הערדייטע הע:ט צעבראבן צע־בטױבט נאייך װי בליעב־ז, װאם דעד צופאר צעז״ט, ר־נן זי־ א־־ױ די באוטדויט־ע פערדעד פון פראנקר״ך און פראנדעדן,״ אכע־ זינט דאם ריד א־ז נע־־״־ר־בן געװאדן, האט עננלאנר בײ אמר־בטא־ און אין פיר אנדערע כרוטבעדע•־ אװעקנערײנט כמעט איע ־־ כארדאטן, װאכ האבן א־בערגערעבט־ דעם קרינ א־ן צ־־־קנעקערט זיך נאך א־נדיען, װו זײ האבן נעזוכט די פרײהײט־, ־אכ •כט־עבן פון זײער פאלק איצט כעט ־כויז מעד נ־־טט־ כאראא־ני נא־דו ב״ ־עננראנד ז־ האט אװעקנער״נט־ אן א זײט ד־ פערער פון דע־ ד־כטיננ, כד־ צו נעמען די •כװעיד פון דער דעװארוצ־אנערע־ פ־אפאנאנדע א צא־טע אינר־יכע פרוי האט ז־ך געװארפן מ־ט דער נאנ- צע־ ר״דנ׳כאפט פון א־ד ר־כטער־׳כער ניכמה א־ן דעם קאמ־, ־ואכ װעט ר־ א־נר־יכע ערד צוגדײטן פאר א פריי פאלק. ה ־א נ ־ נ ײדיש: מאכע צו פארע־ן ־כ־וץ פא־ דינ־ א־נר־־כ־ער;־■־. א־ער ז־ רער- ־כײנט װי א הויפט־ערנערין א־־־ ־עם נאצ־אנאין קאננרעכ פ־ן;אנץ א־נדיען, װע־ט ז־ א־מעטום גער־פן רע־ ״א־נר־־־כע־ נאכט־נאי•־, ו־אס קאן ־כט־ננ־יק א"־נ צוהע־ע־ מ־טיײכן צ־ װײנען א־־נ־ צ־ ־אכן און ׳כטענד־ק צװינגען צ■ רײ־נ־כאפטלעכע בא׳כ־רוכן. כאט׳כ ז־ פא־יכטײט ־ו״ניק פון ר־ נ־נזעצן א־ן בח־ה פ־ן רער נאצ־אנאר-־נקאנאמ־־נ, ״אכ בא־כט־מען ר־ האנדרוננען פ־ן — פינרקע־ א־ו ז־ ראך מ־ט ־נטלעכע ־א־ ־צו־יק נינ־כ־קט נעױא־ן פ־ן רינם נאציאנארן קאנג־עב פון גאנץ א־נ־־־נן ק״ן —ב-אפ־יי־נ. כ— א־נטערצוהאנרר׳נן מ־ט רעי־ ז־ר-אפר־קאנ־־כער ד־ננ־־־ננ ״עגן — אינרי־כ־ע א־־נ־ואנרע־ער צ־ע־־כט א־ז ז־ גע״א־ן בא־קאט־־ט ־א־ן כאי־־ר־קט. װייר ז־ א־ז נינװעז א ברוינה־־ט־יקע פרוי — אב־נ־ רע־ צויבער פון א־ר פ־נ־זעני־נכקײט־ און א־ר־נ קענטנ־־כן פ־ן ־ע־ ענגר־־כעד ־כפראד האפ; א— כאיר צ־נעצװנן א נ־ו־כ פ־בי־קום אפ־י־ רי ׳ננניענרע־ האכן נאבנ־נפארגט א־ר־נ א־־כפ־־;. כאט־כ זײ האבן מ־ט א־־. זערבכטפאר־כטענררינך. ני־כט מככ־כ ג־נ־יען. א־־ רייזע דו־ך אב־־קע א־ז נ־נװינן א טר־ומ־=-צונ. און הגם ז־ האט א־־נגעפראנצט־ מוט און האפנוננ א־ן איר־נ אונטערר־־קטע י־אנרב- רײט א־ן אפ־־קע, א־ז ראפ ער־כטע נעװען װאכ ד־ דרום-אפי—יא- נ־־כע רענירונג האט ג־נטו;, נאכ־־נם װי נא־דו האט פאריאזן ראכ לאנר —דו־כצופירן א געזינץ. ־ואם נינמט אפ בײ די א־נדי־כינ א״נװאנדע־־נ־ י־ ב־־געריינכע רעכט. װארום ר־ עננריננדער זיננען- ־רויט מאהאטמא ב ב ב ר ג ב 7 / ב ע ר 7 י ן א י נ ם ט י ט ו ט ז צ וד ײ :׳ =,־= פאי ״די-ע- קודטור איז קיעװ) (י רעם ״ד־יכן ר־נז־נ־ װענן רער אדבעט פון ״ד־ קאנפערענץ האט גע- י4 •י י־ ׳ז ר ו .. א י נ פ א ר ס י ר ט ״ױא האיאײנײן *•**-*יי•^* האנט רע־צײרן װ־נגן ו ו י פ נ ׳כ א ב ט־ צ ע כ ע ד י•) ארבינט בלו־ז װ־ננן א ײ־־־כער טערמינאראנ־ינ א־ן נ־נב־ט פ־ן... נימגאםטיק3), װ־נגן א״נ־ק־נ א־יכנאבן ״־כריפט;״, ײ־נגז ארבעט צו זאמרינן ארכױו־ טאטע־־אר;•■. רא װע־ט באװוםטזיניק נינמאכט א פרװו מבטל צו כ־אבן די עי־פאינרײכ־נ װיםנ׳כאפטרעכינ א־ב־נט פונם ייװא, װ־נרכינ האט ג־נפונען ד־ אנערקענוננ פון די בארײטנדסטע אװטאריטעטן. א־ן מ־ר מ״נען, אז פאראטניקם ״א־נפארמאצ־ע״ איז ניישט קיין צ־פיני־קע זאך, דאכ איז א נוט אױםנערעבנטע כטדאטיננ״נ צו פאד- רעק; ר־ א״נ־ננינ א־־נמקײט, צו רעאב־ריט־דן די אומפרארוקט־- װ־טעט, װאכ ר־ ־עװסעקן האבן אדו־כנעװ־זן אויפן װיסנ־כאפט- ר־נכן נ־נביט א־ז באזונדערס כאראקט־נריםטייכ די אדב־נט רינם פ־נם ״א־נכט־טוט פאד ײרי־כע־ קורטור״ א־ן קיעװ. װער נעדענקט נ־יכט. װי מע האט מרע־־כ עורם גינװען בינת דער ־נפענוננ פונם ק־עװער א־נכטיטוט ןפריער קאטעדד־נ)? דע□ דאזיקן אנ־כטארט האט ר־ קאמ־נ־כט־־כינ פ־ינכינ באזינגען װי א מ־ן אתחרתא רנאורה. 1) זע ״עמעס״ נומ. 1110, 110, 111. ־פ. פאיאםניק: ״דאכ אפענע פון דעי ״די־סעי ײיסנ־דאפכ״. 2־) אונסעיגע־בסראסן פון פאדאסניקן. נאך א ריננגערעד הפכקה האט ד־ ײד־־כינ קאמונ־כט־־כע פ־עכע ־וידער אנגעה״בן א ־כא־פע אטאק־נ ק־ננן ־עם ״־וא פערענץ״, װאכ ג־ט אפ א ד־ן-ו־שבון פ־ן רער בדײטער טעט־־ק־־ט פ־נם א־נבט־יט־וט־, האט װײזט א־־כ יכטארק א־־פנערודינרט ר־ ־עװכעקישע טוינ־, א־ן רינ־ ״עמעכ האט ז־ך װ־דעד נענומ־נן פא־ ךער ״חײר־הע־• מראכה צו באקעמפן ד־ ׳כ״ננכטע א־נכט־ט־צ־ע פון ־ע־ מאדעדנער ײר־־כער קולט־ור, װאכ א־ז מ־ט אזו־ פ־ר מ־ א־ן י־בע או־כגעבו־ט געװארן א־ן ד־ ר־נצטע ־א־;. א־ן;—י ראננע, נ־דנע ארטיקרינן פ־רט ־כ־. פאיאטנ־ק רעם אננ־־־= ק־נגן דעם ״װא1) און קומט צ־ם מ־כ־נהד־קן או־כפ־ד, אז ־־ פאי־ט־יכינ צילן פונם א־נכט־טוט בא־כטײען א־ן.קאמ? ק־נגן ־אטנפא־באנר קעגן דינ־ כאצ־אי־כט־יכע־ דעװארוצ־ע•׳. מדאר־ באמת רע־ג־־ן צ־ דער מ־־נה פ־ן א ר ־ ק ו ו י - ר־־טן יינװסעק, אז כדע זאל קיננען פא־ינפנטיעכן אזו־נע ־כ־״כעכצן דאם א־ז א מ״כמאיכ פון ט־פ־כ־־ת א־ן ד־נמאנאנ־ע, א־־י װעלבינ־ עם לוינט זיך נ־־כט אפצו־כטערן. מ־דאר־ נאר בארו־ערן רינב רום־יכ-״־־יכ; רינזינ־, װינלכן מהארעװעט מיט אזא מי׳ט־ט״נכנעזאנט ליטעראטור מי־ װארטן ־ע־־בע־ נעקאנט א־ננא־־דן ״כ. פאראט־ניקכ א־נהאיט־ראזע, לאנג- װײר־קע פרפוריפט־ק װענן ריננ־ניזם, באצ־איער ־עװאלוצ־ע א־ן ײד־־כער רעאקצ״נ. אבינ־ א־־־ איין ־כט־נר־נ פון פאראטניקכ אר- ט־יקרען דארה מעז ־עאג־רן — דאכ זענען די פא־ ־ב־ורות, װו ער