Literarishe bleter · 1930-06-13 · 24 (13.6.1930) · p. Seite 439

1ײ2 439 פון זיך?אסטן, און פװעדט נעזאמהט םיכ נײער רוי-שטאױ פונס א־וטיקן העב;,?אםיד נייעט פאדגעב;; כויר ־ו־<זב; אין ד• קעעטע יארן געגעבן א יצטארק; ׳נזעפ־אויס פון אונזערע גןװאין. פרץ, א־ע,!ןזפאטאיפו, ראבאי, איך. או; אזוי אויך די בעסערע ײרישע דיכטער — קיױויק, טאני ק״ב און די אנדערע, האבן אויםנענוצט רעם פדיעד-אננעזאמקט; רוי־יטטאױ. אי; ראטנפארבאנד קוטט איצט פאד א נײע אנזאטיונג פו; דיכמעריש; שטאױ... איך בין דער, װאם גקויב א■; דעב קוטע; פון א נײער ײעקט. אבער איך נקויב נישט, אז זי װעט קומען פון זיך אקײ;. מען טוז ז■ שאפ;. א־ך ב־; נעװען אין אמעריקע, נעװען א־; די נרויםע פא- בריק;, װו כוע; ארבעט זײעד יטװער. איך האב זיך צוגעקוקט װי מען נעמט א; ארבעטער, וועקבע אדבעט; אפ בײ די אוממענטיטקעכםטע באריננוננע; א•; רי ט־פקייט; פו; רער ערד א צען יאד און מע; װארפט זײ דערנאך ארויפ אויםנעצערטע, אויםגעשעפטע, אפיקו א; א פארזיכערוננ אויױ װײטערדיק קעב;. זײ קערן זיך אוב פו; זײער ארבעט פון ד■ טיפעניש;, פו; די אונטערערדישע טזנעק;, װי שבודע. אויף די ראג; פון אט ר־ פאבריק-נאס; שטי־ען קרומע און בקינדע, ראם זענען די אמאקיקע ארבעטער, די ארויפגעװארפענע, ז״ בעט; ־וה ב״ די, װאם װעקן ארויםגעװאדפ; װער; א״ עטקעכע יאר;טע־ איך האב געזע; א; ארבעטער א פאטער א; אינװאקיד, ,יזם שטרעקט אוים א האנט רעב א״גענעב זו;, װעקבער האט איפ .א־ב־ט; אי; די אונטעדערדישע טונעק;. שפעטעד װעט אט דער ארבעטער־זו; ארויפגעװא־פ; װער;, און ער װעט געצװונגע; זײן צו בעטקע; בײ זײן זו;. און אזוי װעט זיך ציע; אי; ציען אן א: עק... אויב אזוי איז די װעקט — זאג איך: זאק זי נ״ן צו אקדי שװארצע יאח א־ך גקויב א־ן דער באנײאוננ פו; רער װעקט, או; איך בי; גקיקקעך, װאם איך בין א״נער פון די, װאם העקפן מ־ט עפעפ מיט אט די באנײאונגי■. לישעד^ד״שע ״-?קנםזנל 24.011 <3/9) נישט מורא האבן פאר רעב. דאם קקײנבירגערטום האקט בײפ אונ- טעדנײ;, ראם ארבעטער-קעבן איז פוק מיט די שװערפטע איבער־ קעבונגע;, און דער ײדישער שדײבער יטװײגט װענן דעב, ער האט מו־א צו זײן א נאר. און ער קאזט ז־ך צוב קײכטסט; װידעריםטאנד, צו װערטקעך. קאמיר דעדצ״ק װעדטקעך, — אזוי האקמ עכ דא מיט פיק שרייבער... די ײדישע קיטעראטור איז געבויט או; נעשאפ; דודך די הא- רעפאשנע ײדישע מאכ;. פרץ האט עפ שטענדיק דערװיזן; ״אנדערע קיטעראטור; קומען פון קענ־נקעכן הו־ױ או; ערשט מיט דער צײט נידער; זײ אראפ צו די מאם;. בײ אונז איז געװען פא־קערט־; ז־ א־ז נעקומע; פונב או; צוקיבן ״עב הארץ י, בעק־מקאבה, װעקכע האב; נעזובט אץ איד אויפקקערונג. אונזער ק־טעראטור איז גענאנגע; פו; ישטע שיבטי! אץ אױך די אױבער ף, ביז זי האט בא־כאבט ארוי אװטן פאיק■ ליטע־ ר אקװעקטקעכער ״דישעד ליכטיקעד פי:קט אין דע רעד דע־- א,,; :י׳עט; דאטנפאדבאנר. איצט די קיטעדאטוד אי; דאטוד איז גדױכ ועדק פז; דארט; זענען שוץ געיצאפ; געװאר; ו װאס פא**, כ א־ז ־ט אויױ א ריכטיקן װענ. ע :אר דעדפא־ װאס זי גי ראדײטוגג, ׳ע; צ׳י ו:ג אזן בו־!אקעד צעטר־יםק ־ אץ א צײט פו; קאראב שװע זײעד ע, פא־גאנצטע ץערק. די מטע־אטוד בקייבט ה־נטער-;א:צ געב; שטעקיק. שטײט איצט די אויפגאבע פאר דער דארטיקער קיטעראטור װאם צו טון: צ' בקײבן הינטערשטעקיק או; שאפ; װערק פו; קעבנם, װאם זענע; שוץ פארקיקט, אדער פא־קערט, אויפבאפ; דעב גאנג, רעם ריטם פץ דער צײט. די קיטעראטור אץ ראטנפאדבאנד איז אפט נעגקיכ; צו א םימפאנישן אדקעםטער, װאם נעפ־נט זיך אץ ־ קויפנדין שנעק־צונ. מיר שט״ע; אויױ א װאקזאק אץ עם דערנײ■ צו אונז קקאננען פונפ ארקעםטער אינם קויפנדיקן, אײקנריקן צונ. עם זענע; אפגעריםענע, נישט־פארענדיקטע קקאננען. איער מיר, װאם שט״ען אויפן װאקזאק, האבן דעב חשק זיך ארײנצובאפ; אץ אט דעם אײקנדיקן צונ... די קיטעראטור האט דארטן אראפנעװארפן װ ע ד ט ע ד קער־שע זײגע־ם האקט; אץ איץ אננעיבטעקט א,ץ איבעדנעשטעקט װע־; דוי־ך ״א האנט״ פון ״דא־טן״ אט מ־ט יאר; אויױ־צוריק או; אט מ־ט יא־; אויר-ישפעטער אץ בערנעקםא;, װ״ם; מיר, האט דעבט פײנט אזא מץ ז״נעד. ער האט קיב א ז״נער א פינקטקעב; אײױ מ־נוט;, או־ױ םעקונדעם, אן כםררדיקע איבערדד־־עכצ;. בעדגעקםא; טדעט שארױ ארויס קענ; רער בכדרדיקער אריענ־ טאציע או־פ; א מ א ל: אויב די עריםטע זענען נעװען מענטש;, זענע; מיר װי אײזקע;. און ער אקיץ באנ״ט דעם• פעקער ער אקײן איז מבטק א נדוים שט־ק ײדיש שעפעריש קעב;. אט מאבט ער אװעק א גאנצן דור, גאנצע דורות פון ײדישן שאפ;. ער פארזעט די קאקאסאקע אויפטוע;, דערנרײכוננע;, װאם די קעצטע דורור״ האבן צו פארצ״כענע; אץ ײדישץ מאטעריעק; אץ נייםטיק; קעב;. װי ער װעט נישט װעקן קוקן דורך די הםדונות-בריק; אויױ דעב ײדישץ שאפ; פון ד■ פארשײדנםטע נעביט;, װעט ע־ מוז; מודה זײ;, װיפיק קאקאםאקע מאםן-ענעדניע, קקאפן-ענערניע עם ק־נט־ בא- האקטן אין די װעדק־װערט; פץ דעד ײד־ש־ער קיטעראטור־קוקטור, װאם איז נעשאפן געזוארן די קעצטע צװיי-דד״ צענדקינק יאר; קודם מתן־אקטאבע,־ אװדאי אױ יטיקעכט א שט־ענדיקע אריענטאציע אויױ בארנ-םיני. אבער דאך איז די דיפטאנץ צװישן אונז א,ץ םיני א װ״ט־װײטע, אץ םוױ־כק־כוױ — א שוין-קאנג פא־װאקםענע מיט דורות, תקופות, קענדער, צ״טן, קוקטורן, אץ דער־בער א־ז די שרעק פאר אט דער א־־ענטאציע א פארגוזמאטע, א; א־בערגעטריבענע. אץ װעקכע זענע; א־רע קאנקרעטע שעדקעבע השפעות או־ױ אונזער קיטעראטוח אנדערש איז און נעפערקעכער איז די אריענטאציע אויױ דער דיקטאטױר, אויױ דעב גראבן פינגער פ,ץ יעדן קעצט; ״דישי־םאװעטיש; מחדשי. אט די אריענטאצ־ע איז באמת א ש׳עדקע- בע, םיר שפירן א־רע נענק־םימנים אויױ דעם קעבעדיק; נוױ פץ נ ח ס ן ס ײ ־/ י ל א פ א ד מיר געבן דא פריער די דעדע פון דוד בע־נעקכא; א־ננאנצ;, ױי ז■ א־ז געהאקטן נעװאר; פון א־ם. עם אױ וויכמיק אבער אפצו- שטעקן זיך םיט א פאר װערטער אויױ אײניקע געדאנקע;, װעקכע זענען דורך בערגעקםאנען ארויפנעזאגט נעװאר;. דוד בערגעקםא; האט דאם מאק נע־ואקט רעד; במיז װעג; ד־ הםרזנות פץ דער הײנטיקער ׳־דישעד .ק־טעדאטור. עם אױ געױים א דדך אפצושיטעק זיך אמאק םפעציעק אויױ די חםרונות. פיץ ־־ הםרונות קאן מע; אפטמאק ניבער קומע; צו מעקות, װי פאד- קעדט... אפרײניק; א װאקפנד־ק פעקד פ,ץ װ־קד-געװיקםן אױ א נויטיק-נוצקעכע אדבעט. אבער דער חםרץ אץ אט דער רעדע אױ, װאפ קנבי פויק אץ אמעריקע, די צװײ ײדישע קיטעדאדישע צענטרע;, איז ער געװען קטיגור, האט ער זיך נעהאקטן בקויז בײ זוכן חםרונות, אץ בנונע דעב ק־ט־עראר־שן צענטער אץ ראטנ- פארבאנד איז ער געװען פניגור אויב שױץ יא רעדן במ־ז װענ; חםרונות, האט עד עם באדארפט באנוצ; פאד דע־ נ א נ ־צ ע ר ־ידישער קיטעראטור. דער פארגקײך מ־טן זײנערן זײער א שײנער פארנק״ח אבער ער האט אים געקאנט אץ באדארפט פירן װײטער אויב, מיט־ בערנעקםאנען, זענען די ײדישע קיטעראט־ורן אץ אמעי־קע אץ פויקן געגקיכן צו א ז״גער מיט א פ״געם מעכאניזב, נאד אן ױײזערם, — אױ דערװייק אויױ דעם זײנע־ פון ײד־שן ראטנפאר־ באנד אנשטאט װ״זערם, װאם דארפ; װײזן די ריכטיקע צײט־— ברויז ט״טקע;, װאם טייטקען אויױ דער צײט פון דער פ א,־ ט י י, נישט פונם קעב;. אץ עם חזרט זיך איבער מיט יעדן דארטיקז ״דישן קינםטקער דער אנעקדאט מיטן פארטײ-מאן, װעקכן מע; פ־ענט, װיפיק עם האקט דער זײנער, ענטפערט ער, איך װעק ניץ פרעגן אין דער פארטיי, װעק איך דיר זאג;. װײםט דען נישט בער- נעקםאן, אז די װ״זערם-טײטקען םון די םאװעטיש־ײדישע קינםט-