Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 433

ן״ס 433 (315> 23 .012 11701773 2^1(( 120'? פוז דער וועלט ־ ליטעראטור איז דער נאױסלחםה־ייםעראטור װערט דער אינסעדיגענט ארויס־ געשטויםן דורך דעם פיאםטן מענטש, וואס װערט אלץ םערער די הויפט־טעמע םאין מאדערנעפ עינםטלער. סססצ־יאריקע ם״ערונג פון װערניל. אין אימאליען װערן איצט געםאכט גרויפע צוגרייטונגען עו פ״ערן דעם 2000־סטן געבורטםטאג־סײער סון װערגיל. די רןעניגדעכע אדןאדעמיע האט ארויסגעגעבן א פײז אויף א היסן לבבוד דעם גױיםן דאט״נישן דיכטעי. דער 8ײז איז 5 טויזנט ליר. די פ״ערונגען וועלן דער עיקד פארקומען אין דער העילעכער שטאט נעאפאד. װו סיגעפינט זיך דאס עבר פון װערגיל. ויערגיד איז געװעזן דעי באזינגע־ פין דע־ ױימייטעי טראדיציע און קראפט ז ן ק.י געפינט זיך אין א נידעײעע־ פע־זן־ה״ל, װו עם יטט-יט א שט״נעינע מצבה מיט דעם אויפיט-ײפט: ״ע־ האט מיט ז״ן דיכטונג באגילדט די לאנקעם. פעלרער און ריטעי״. ט־אץ די גיויפע צוגר״טונגען, װאם װערן •םוין געמאכט, זענען אבעי נאך פא׳יאן חלוקי־דעוח. מימײנט, אז די יא־צ״ט פאדט אויפ עי־טט אין יאר 1931. א ניי בוך פון נןאבויןם נואן. אין פישער־פארלאג אין בערלין איז איצט דער־טינען א ניי בוך פון טאמאס םאן א. נ. ״פאריא און דער צויבערער״. דאם בוך איז דער־ •םינען םיס פיל אילוםטראציעס. דאם זענען ר״זע־איבעדלעבונגען אינטערנאציאנאל נעשיכטע-האנטבוך. דער אלװעלםלעכער פאריין פון די פעדאגאגישע געזעלשאפטן האט זיך געװענדט צו דעי פעלקער־ליגע מיט א פאדיטלאג צו באארבעטן אן אינםערנאציאנאדן האנםבוך פון געיטיכטע, װאס זאל ז״ן פארפליכטעט אין אלע שולן אויף דער גארער וועלט. דאס דאזיקע האנטבוך דארף האבן אלס ציל אויסצוראטן די אלע פאל׳טק״טן, װאם ווערן פאישפרייט דורך א געװיםן מין פעראגאגן אין געװיםע לענדער און װעלכע פלאנצן א״ן האס אין די נ׳טםות פון די יונגע קינדער. אין צוזאמענהאנג סיט דעם דאיזקן פראיעקט שר״בט א ד״טשער פובליציםט: ״די נאציאנאליסטן פון אלע לענדער וועלן, פארשט״ט זיך, אויף א ווילז־ן אופן אנפאלן אויף דעם פראיעקט און װעלן זיך באמיען איפ צו־נישט מאכן. זיי װילן נאר לערנען בלויז די געשיכטע פון זי יער פאטערלאנד און וועגן דער אי־ בעדיקעד װעלט זוילן ז״ נאר דערציילן די ליגנס, וואס טויגן ז״ פאר ז״ערע ענינים״. דער דאזיקער ערנםטער פראיעקט װעט אינגיבן באהאנדלט װערן. ראדען דאראן, טעאדאר דר״זער װענן םןזװעט־רוםלאנד דער פאריזער ״םאנד״ דרוקט לעצטנם צוויי שטימען פון די בא־ רימטע שר״בער, דעם פראנצויז ראםען ראלאן און דעם אסעריקאנער טעאדאר דר״זער, וועגן םאװעט־רוםלאנד. ראלאן שר״בט, אז ער איז קיינמאל נישט געװען קיין קאמוניסם און אז ער װעט ביזן טויט פארבלײבן ״א פר״עד אינדױוידואליםט״. אבער היינט מוזן אלע■ םיי די אינדיווידואליםטן, סאציאליסטן און םינדיקא־ ליסטן. — אלע מוזן העלפן אםשטויםן די פאליע פון רעאקציע, װאם וויל אומברענגען םאװעט־רוםלאנד םיט אירע פארברודערטע פעלקעי. טעאדאר דר״זער שײיבט, אז ער איז א קעגנער פון יעדער קאנפליקט מיט דוסלאנד. ״איך באטדאכט רוםלאנד פאר אן עקאנאמישן און פאליטישן סיםטעם, וואס איז אין איצטיקן מאמענט פעיק צו קאנקורירן מיט דעם מערב־אייראםעישן קאםיטאליםטישן סיםטעם״... א״זנשט״ן אנגאז׳טירט ק״ן ואניעריקע. דער גרויסער םאװעטישער פילם־רעזשיסער א״זנשט״ן, רעי מחבי פון בארימטן בילד ״פאטיאמקין״, איז אנגאזשירט געווארן צו מאבז א ר״ פילםען אין דער גרויםער אמעריקאנער פירטע ״•אראמונט״. פונװאנען שטאםםטוץ א גרויסער ליטערארישער זשורנאל אין פאריז פירט איצט דורך אן אנקעטע, פון וועלכער םיווערן דערװארט זייער אינטערעםאנטע רע־ זולםאטן. דער מחבר פון דער דאזיקער אנקעטע, דער קריטיקער זשארזש;ארמאנד, װיל פעםטשטעלן — פון וואם פארא בלומ־םישונגען די בא־ קאנטפטע פדאגצויזישע שריפטשטעלער קוםען ארויסן ער װיל, אז ז״ זאדן פאר דער ליטעראטור־געשיכטע געבן א םאטעריאל פאר אויםפארשן ־עפ פיזיאלאגישן סהות פון זייער םאלאנט. מיטן דאזיקן פראבדעם האבן זיך שוין לאנג פארנומען פיל גרויפע שייפטשםעדער. װיקטאר הוגא, רענאן און אויך דער מאדערנער אנדרע?שיד האבן זיך םיט דער דאזיקער פדאגע באשעפטיקט. אין פיל פון ז״ערע װערק רעדן ז״ טאקע וועגן זייערע אייגענע בלוט־מישונגען, און ברענגען דערב״ געװיפע אויפפירונגען, זועגן זייער פפיכיק, טעמפערא־ מענט און אייגנשאפטן, װאפ זענען א פועל־ױצא פון דעי בלוט־מישונג פ•; וי ערע עלטערן. ז״עד פיל ארט איז געשענקט געװארן אפ דעם פ־אבלעב אין דער ־ופישער ליטעראטור. ביי א ר״ רופישע קלאסיקער איז געפונען געװארן דע־ אזיאטישער, טאטערישער און ציג״נערישער עלעמענט, װאפ קומט פון דורוהדיקער ירושה. —• מאקסיפ גארקי האט אויף דער טעמע נישט א״נמאד ארויסגעזאגט ז״ער אינטערעפאנטע געדאנקע;, װען ער האט זיך אפגעשטעלט אויף דעס אזיאטישן כאראקטער פונם רוסישן שאפן. אין רער נאענטסטער צ״ט װעלן שוין פארעפנטלעכם װערן די ע־שטע ענטפערס, וועלכע זענען, לויט דער פארזיכערונג סון דער רע־ דאקציע, זייער אינטעדעםאנם. אן אנקעטע װעגן זאנדרע זשיד. א צװײטער ליטערארישער זשורנאל אין סאריז האט ארגאניזירט אן אנקעטע וועגן אנדרע זשיד, אין צוזאמענהאנג םיט דער פ״ערונג פון אגדרע זשידם טס־יאריקן געבורםפטאג, װאס ווערט אין פראנקר״ך, װי אויך אין אנדערע לענדער, זייער אימפאזאנט געפייערם. אין איר איינלייטונגם־ארטיקל ברענגט די רעדאקציע א ציטאפ פון ערנםט ראבערט קורטיום, וועלכער באהויפטעט, אז זשיד האט סונקט װי ניטשע ״אנטדעקם א נייעם מענטש און אויך א נייעם געביט פון דער גשמה״ן צום שלום ווערן געשטעלם די פראגן פון דער אנקעםע: 1) זוי איז א״ער ט״נונג װעגן דער פערזעגלעכקייט פון זשיד? 2) וואם פארא א״נפלוס האט ער אויסגעאיבט, עװענטועל אויף א״ך גופא? 3) אין װאם באשטייט זשידפ אוניווערםאלער נאראקטער, אוים־ מ״דנדיק אין דעם פאל זיין קאםוילישק״ט? 4) גלויבם איר, אז זשיד איז בכה צו געשטאלטיקן דעם צוקונפטיקן ניענםש? דעי סה־טער ');ןרצ״ט פון פלאבער די ליטערארישע פרעסע פון דער גארער װעלט ווידמעט איצט פיל א־טיקלען דעם גרויםן פראנצויזישן סראזאיקער גוםםאװ פלאבער, ווע־ מענפ פופציקםטער יארצייט םיפאלט איצט אוים. אלפרעד דעבלינס נ״עד ד^טיזן. אין רער ד״טשער ליטערארישער וועלם װערם איצט זייער פיל געש־יבן וועגן אלפרעד דעבלינם נייעם ראמאן: ״בערלין — אלעקםאנדער־ פ־אץ״. דער העלד פון דעם דאזיקן ראמאן איז א פשוטער מענטש — ־ע־ גאםן־הענדלער פראנץ ייבערקאפ. דעי אינהאלט פונם בוך איז די הא־טע און שװערע לעקציע, װאם עי באקומט פונם לעבן. אלץ קומט פאי אין דער פארש״דנארטיק״ם פונם טאג־טעגלעכן גרויםשםאטישן לעבן, די געשעענישן זענען אלטעגלעכע און פשוטע. טיט שטארקן קינםט־ ־עײשן רעאליזם שאפט דעבלין א בילד פון דער גרויםשטאטישער אונטער־ ״עלט און ער באװ״זט די געה״םע װיגקעלעך און רעדט מיט דער נא־ ־אקפעײסםישער שפראך פון די דאזיקע מענטשן. דעבלין, אלם דאקטאר פון דער קראנקן־קאםע אינם םזרחדיקן געילין, האם דורך לאנגע יארן געזאמלט א״נדריקן פון דער אונטער־ ״עלט, און ז״ איצט קינםםלעריש געשטאלםיקט.