Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 430

ז ם 0כ4 * נום. 23 /3/8^ י 1330?•םזזר&רי&^ אוז דעדעם״*) $ ב ר ה ם ר ' י ז 8 ] װעגז פדצעס ״פדיװ נעדאנקען װעגן דעי ״די-ער און הענרעישער ליטעראשור; מ״נונגען, וואמ זענען נאך איעמ אננעמבאד. ״אםימילאגיע פון אלע עדדים (עד מ״נט ״פון אלע פעדעער״— א. י.) איז נעוויס א דו״נע און גומע זאך. גו פאדלאננען אבער פון א״ן פא־ק. עם זאל זיך אםימילירן, עם זאל ז״ן שפ״ז פאי אנדעדע. עם זאל א־א־ פון דעי לעבנם־ארענע אין תהום פון נישט־ז״ן, איז געוויס א זינד און אן אםענםאט״.איז עם זעלבםטמאדד״.דעײבער, כל־ זמן דע־ נאציאנאלע־ געדאנק לעבט זװוישן אלע אנדערע פעיקער. װעט עי דעבן אויך עװישן אונז. און מיר זענען מתויב און נעעװונניען גו עקזיםםי־ן װי א זעדבםםשםענדיק פאלק. מיר רןאנען מוחל ז״ן אויף אונ־ זעי עקזיםםענץ. בדי צו זיין א ם״ל אין םלל, װאס באשםיים נאר פוז ם״לן. אבער מיר קאנען נישט צעמישם ווערן אויף אן אנדער אופן און א״נגעץולונגען ווערן דורך אנדעיע און ווערן פון נאר — גאדניזם״ (קורםיװ סיינער). דאם איז שוין אהד העם — פלום גרוים־װעלםלעבקייט, דאם איז מע־ נעזאנם, ווי עבדות בתוך חירות, דאם איז םיפער און וו״טער... און אהד העם איז ערץוט שפעםער געקומען! נאר צו ציטירן די ב־יליאנםענע נעדאנקען אין פדצעם בריוו — וואלט מען נעדארפש -יער נישם איבע־שיייבן דאם נאנצע בוך... דאם בוך מוז אבעי געל״ענם וועין פון אלע לעזער, פון אלע די, יואם האבן די נויםיקע באציונג צו אונזערע יבעפער בםלל און צו פרצן אין רי װ״םעידיקע בייוו — איבערהויפם װען פרץ פארם יאםעישםע נ־אד א־וים אין אויםדאנד — אין װיםבאדען (אין 1903), איז יםוין 1״ן געמים מעי יםפילעװדיק. אין די דאזיקע קורצע ברױועלעך. אבעי פ־״נם־עבע און פול מים קלונשאפם און שיינקיים — צו יעקב דינעזאן- ווא־פן זיך דויך אויך לידעדעך. עקספיאמםן. אויף וואם פיץ איז אזא ס״םםע־ געװען. מאנבע בײװעלעך זענען אין גאנצן געריימם. א ב־יוול צו דר. גישון לעווין: גרינוואלד, 13 אויגוםם, ()190. איאפגעקוסען פון טורם, װו געזען א װעלם.!פא־ צען פעניג געלם), טויב, װילדע זיץ מיר איבעי־ א ייב!) * די יטד (די זון פאיגאלד: יטיעק. און ט־אבט מיט אז עק אז איץ מוז האבן פאסקינע, הארצן עס װעיט אויפן — , גמינע, צײטונג, פאייטיק און דעי הבד. יענער חבר!... עם װעים אויפן האיץ קאלם און קעלםעי — דח״ם! װ״ן מים זעלםעי מאבט אב-בי פ־■ ווילט איי, נים עמיצן פאי מיר א קיש — נאי איי זאלם מיך נישם פאריםעמען, זובם שװאיצע אוינן, לאנגע ביעמען... נהמן מ״זיל — דער זאבדעי און יעדאקטאר פון בוך ״פיצעם בייװ״, האם אויך — צום סוף בוך — אײינגעגעבן א ט״ל פרצעם ־עדעם• נעהאדםן אין הזמיר, און אין אנדעיע זאי״ן און פאי״נען — ז״נע מ״םםעיהאפםע און צייםנײייז — נביאהשע יעדעס. אין די דאזיקע ־עדעם מים גיוים פאםאם. װאם האם אבעי נישם געץוםעיט ז״ער לאג״ם־ ק״ם און אפאײזמענסעםיק״ט. צייבנם זיך פיץ אוים. ווי אין ז״נע ש־יפםן. מים ז״ן נלענצנדן. קינסםלערישן םםיל. ס׳אז נײבסא קײן װערמער, װאס זאל זײן אין *בטאנד איבער*וגעבן די גױיסע יאדײבונג פון דעם בוך פרצעס בריװ און סיאיז נײבצ פאי־אן גענוג װער״יער, צו באדויערן סײ דעם יידייסן לעזעי. סײ די קריסיקער אין יעצענזענטן״ װאס האבן אזא װיכטיקן. באלערנדן און אין דער זעל• בע• צײט דזייך־קינסםלערײצן װערק — פאיזען און נײכט געהאב די גע״^עגנהײט צו געניסן א גרויםע״ העבערע, פי־ײד״. זאלן זײ עס האבן איצטע<־. ,.די פעדעי״ ״דאס װיבטיקסטע בוך, װאס האט פאי־ אונז גי־טט נא,־ א קולטור־ א־ן ליטעיא־ײב־היסטאי־י־בל װע־ט, נאי• איז אײנס פו; די גיעסטע קוכסט־װעיק אין דעי ײד״בעי ליטע־אטור בביי ־־־ איז דאט ביך׳ װאס איז דאט יאי דעי־דינען אין פאילאג קיעצקין טיט דעט טיטל: ״פיצעב בייװ און רעדעט״. געזאטלט פון נהטן טי־זיי אויב אזא בוך האט געקאנט די פיעטע פאײטװײגן אדעי בכלעט װי פאיסוװײגן*), װייל װי אונז דאבט. האט *ב. ניגעי אין ״טאג״ יא ע־עט געטייבן װעגן דעט דאזיקן בוך דאיפן מיר פאי אלע אנדעיע פאי־ *טװיגענע ביבע־ אפילו נײטט פאײבי האבן. דאט פא־יבװײגן פיצעט בײװ װײזט, אז די ״דייטע קײטיק בד־ך בלל האט פאילדירן נייטט נא־ אײ תו־ט פאי װע־טפולע ביבעי, נאי אויך איר ליטעיאײיטן געװיטן און אפיט- אויך איר אבטונג פאי דעי ײדיטעי ליטע־אטור בבלל. באקענענדיק זיך מיט פיצעט בײװ — װאקסט פא־ אונז פ־ץ אויס, :י־טט נאי װי א״נעי פון די גיעסטע ײדי־טע קינטט־ע־ און *טדיפט־ יאטדי — ־טוין די העביעײטע איײנגעיעבנט ~ האט געהאט. זינט זי עקזיסטירט בבלי נײטט נאי דואקטט אויט אין די בײװ ב־ץ דעי קינסט־ לע־ און דעי גיויסעי מענט־ט. נא־ אויך 2יץ דעי טא־טירער. פי־צעב עי־יטטע בייװ צו *טלוט־עדיבטע;, װאט דעי לעצטע־ איז דעטאלט געװען נייטט נא־ •טוין דעי :א־ימטעי הומאייסט, נאי אויך דע־ בא־יטטעי גבי־, דעי־ נ־עצענאט־איויטגעבעי פון דע־ ״ײדײטע־ פא־קס־ביבליאטעק״, — פיצעס עי־טטע בײװ *טפיגיען א־ זײן *טטא־צע הבנעה װעגן זײן אײגענעט גויד, זײן טיפן צעי װעגן דעט גויל פון זײז פאל־ װעגז דע־ ײדי־טעי ײטעיאטוי, װײזן אן אוי? דעי אומװיסנה״ט פון די דעמאיטיקע ײדײטע מאטן... װעגן ז״ן א״גענעי *טװעיע־ ־אגע אין מאיאיײטן און אפילר אין מאטעײעין זין, װאס דאט יעצטע דײט עי אן אין זײנע ע־״טטע בייװ צו *טל־ם־עליבמען אזוי הבנעהדיק. — אז יעדעס װאיט *טנײדט דאס האיץ די דאזיקע עי־טטע בײװ האב איד גע־ לײענט, ני*טט נאי װי א היטטאיי״טן דאקומענט. נא־ װי א דאקומענט פון די לײדן פון א גרויסעי נ־טםה, װאס אוט צו דעיגיײסן דעט גיויסן ציל, סוז זי אפט סלוט״... *טלוס־עליבט, װאס האט דעמארט געהאט אנדע־ע ה־טגוה װעגן לי־ טעיאטור — האט קענשיק ם־צן — אין א בריוו געמא־דן, אז עי װעט פאיײבטן זײגע לידעי, װאס עי. פיץ, האט איס געיטיקט פאי דעי ״פאלקס־ ביבליאטעק״. קאן מען זיך פא־״טטעין, װי אזוי דעס *טטא־צן פיצן האט עס ווײ געטון. װאס א פיאזע־״טיײבעי. װי גיויס ע־ זא־ ני*טט זיין. װעט פאיייבטן דאס, װאס ע־. פ־ץ, האט אין עקסטאז גע׳טאפן אין פ־צעס ״איך האב קײנמאי גאינײטט געטיאבט און סאיז סיר אויפן געדאנק נײטט אױי?, אז סיזא־ קומען אמאל א טאג און איך זאל גע־ צװונגען זײן צו פאידינען פון מײן פעדעי צו מײן אומגליק, איז גע־ קומען אזא טאג און איך בין געצװונגען צו געבן אײך א דעילויבעני־ט צו פא־ײבטן. װײל איך נויטיק זיך זײעי און זײעי אין געלט״. און װײטעי: ״אויב אײ קאנט םיר צויטיקן תיב? דעם האנאיא־ פאין *טײ און אפ*טי אויך אן אװאנס אוי? די דעיצײלונגען, װעט איר טון סיט םײ א גנאד, װ״ל איך נויטיק זיך איצט. און אויב נײטט, *טיקט סײ צו א העלפט״. אבעי נײטט אלע בײװ, װאס עי האט אין יענעי צײט — אין 3-87*18 גע־טײבן צי *טלוסװדיבמען. ווי צו א קאדעגע און צו א יע־ דאקטאי — און אין העביעײט, װי די ליטעיאיײטע עטיקעט האט קאנ־ טיק דאן געפאדעיט — נייטט אלע בריװ טיאגן אט דעס געלט־באיאקטעי אדיבא. דאס זענען אײנציקע ״פ־אזאײטע״ *טטעי6; אין די בײװ. דאס איבעײקע אין די בײװ צו *טלום־עליבמען איז פול מיט מײנונגען און *) בריװ און רעדעס פון י. ל. פיץ, געזאמלט ארן אייערגעזעצט מיט ארײנפײן און באמעיקונגען פון נהמן מײזיל. ײײ״נעי פאייאג פון ב. קלעצקין. װילכע, 1029. זײטן. **> װעגן דעס בוך זענען גראד געװען געדױקט פיל איטיקלען אין ־עצענזיעס. אויך ״ט. ניגעי האט גע׳טײבן א סעייע איטיקלעז אין ״טזןג״